वृतं सदस्यैर्बहुभिर्धर्मराजं युधिष्ठिरम्। तत्सदः पार्थिवैः कीर्णं ब्राह्मणैश्च महर्षिभिः। भ्राजते स्म तदा राजन्नाकपृष्ठं यथाऽमरैः
धर्मराज युधिष्ठिर सभेत अनेक विद्वानांनी वेढले होते. ती सभा राजे, ब्राह्मण आणि मोठ्या ऋषींनी भरलेली होती. त्या वेळी, राजन, ती सभा अमरांच्या आकाशातील शिखरासारखी तेजस्वी दिसत होती.
पितामहं गुरुं चैव प्रत्युद्गम्य युधिष्ठिरः। अभिवाद्य ततो राजन्निदं वचनमब्रवीत्
युधिष्ठिर आपल्या आजोबा आणि गुरूंच्या जवळ गेला, त्यांना नमस्कार केला आणि मग, राजन, त्याने असे शब्द सांगितले.
भीष्मं द्रोणं कृपं द्रौणिं दुर्योधनविविंशती। अस्मिन्यज्ञे भवन्तो मामनुगृह्णन्तु सर्वशः
भीष्म, द्रोण, कृप, अश्वत्थामा, दुर्योधन आणि विविंशती यांना तो म्हणाला, 'या यज्ञात तुम्ही सर्वांनी मला पूर्ण मदत करावी.'
इदं वः सुमहच्चैव यदिहास्ति धनं मम। प्रणयन्तु भवन्तो मां यथेष्टमभिमन्त्रितः
इथे माझ्याकडे जे काही मोठं धन आहे, ते तुम्ही जसे योग्य वाटेल तसे वाटून द्या, तुमच्या सल्ल्यानुसार.
एवमुक्त्वा स तान्सर्वान्दीक्षितः पाण्डवाग्रजः। युयोज स यथायोगमधिकारेष्वनन्तरम्
असे सांगून, पांडवांचा मोठा भाऊ युधिष्ठिर, व्रत स्वीकारून, प्रत्येकाला त्याच्या योग्य कामात लावले.
पङ्क्त्यारोपणकार्ये च उच्छिष्टापनये पुनः। भोजनावेक्षणे चैव युयुत्सुं समयोजयत्
पंगती लावणे, उरलेले अन्न काढणे आणि जेवणाची देखरेख या कामांसाठी त्याने युयुत्सूला नेमले.
भक्ष्यभोज्याधिकारेषु दुःशासनमयोजयत्। परिग्रहे ब्राह्मणानामश्वत्थामानमुक्तवान्
खाण्यापिण्याच्या व्यवस्थेसाठी दुःशासनाला नेमले; ब्राह्मणांना दान वाटण्यासाठी अश्वत्थाम्याची जबाबदारी दिली.
राज्ञां तु प्रतिपूजार्थं सञ्जयं न्ययोजयत्। कृताकृतपरिज्ञाने भीष्णद्रोणौ महामती
राजे मंडळींचा सन्मान करण्यासाठी संजयाला नेमले; कोण पाहुणे आले आणि कोण नाही हे ओळखण्यासाठी भीष्म आणि द्रोण या बुद्धिमानांना नेमले.
हिरण्यस्य सुवर्णस्य रत्नानां चान्ववेक्षणे। दक्षिणानां च वै दाने कृपं राजा न्ययोजयत्
सोने, रत्ने आणि दक्षिणा यांची देखरेख व वाटप करण्यासाठी राजाने कृपाला नेमले.
तथाऽऽन्यान्पुरुषव्याघ्रांस्तस्मिंस्तस्मिन्न्ययोजयत्। बाह्लिको धृतराष्ट्रश्च सोमदत्तो जयद्रथः। नकुलेन समानीताः स्वामिवत्तत्र रेमिरे
इतर पराक्रमी पुरुषांनाही वेगवेगळ्या कामात नेमले; बाह्लिक, धृतराष्ट्र, सोमदत्त आणि जयद्रथ, हे नकुलाने आणले होते, आणि ते सर्व मालकासारखे आनंद घेत होते.
क्षत्ता व्ययकरस्त्वासीद्विदुरः सर्वधर्मवित्। दुर्योधनस्त्वर्हणानि प्रतिजग्राह सर्वशः
विदुर, सर्व धर्म जाणणारा, खजिनदार होता; दुर्योधनाने सर्व पाहुण्यांचा सन्मान स्वीकारला.
कुन्ती साध्वी च गान्धारी स्त्रीणां कुर्वन्ति चार्चनम्।। अन्याः सर्वाः स्नुषास्तासां सन्देशं यान्तु माचिरम्। तिष्ठेत्कृष्णान्तिके सोयमर्जुनः कार्यसिद्धये
कुंती आणि सती गांधारी यांनी स्त्रियांचा सन्मान केला; सर्व सूनबायांनी त्यांचे आदेश लवकरच पाळले. कृष्णा आणि अर्जुन कामे पूर्ण व्हावीत म्हणून जवळच थांबले.
चरणक्षालने कृष्णो ब्राह्मणानां स्वयं ह्यभूत्। सर्वलोकसमावृत्तः पिप्रीषुः फलमुत्तमम्
कृष्णाने स्वतः ब्राह्मणांचे पाय धुतले, सर्व लोकांनी त्याला वेढले होते, आणि तो श्रेष्ठ फल मिळविण्याची इच्छा करत होता.
द्रष्टुकामः सभां चैव धर्मराजं यधिष्ठिरम्। न कश्चिदाहरत्तत्र सहस्रावरमर्हणम्
सभागृह आणि धर्मराज युधिष्ठिर यांना पाहण्याची इच्छा सर्वांना होती, पण तिथे कुणीही जास्त सन्मान मागितला नाही.
रत्नैश्च बहुभिस्तत्र धर्मराजमवर्धयत्। कथं तु मम कौरव्यो रत्नदानैः समाप्नुयात्
अनेक रत्नांनी त्यांनी धर्मराज युधिष्ठिराचा सन्मान केला; पण माझा कौरव रत्नांच्या दानाने कसा त्याच्यासारखा होईल?
यज्ञमित्येव राजानः स्पर्धमाना ददुर्धनम्। भवनैः सविमानाग्रैः सोदर्कैर्बलसंवृतैः
राजे एकमेकांशी स्पर्धा करत यज्ञासाठी धन देत होते, तसेच उंच मनोऱ्यांनी सजलेली घरे आणि सैन्यांनी भरलेली घरेही दिली.
लोकराजविमानैश्च ब्राह्मणावसथैः सह। कृतैरावसथैर्दिव्यैर्विमानप्रतिमैस्तथा
राजांसाठी दिव्य राजवाडे, ब्राह्मणांसाठी निवासस्थानं, आणि विमानासारखी सुंदर घरे बांधली गेली.
विचित्रै रत्ववद्भिश्च ऋद्ध्या परमया युतैः। राजभिश्च समावृत्तैरतीव श्रीसमृद्धिभिः। अशोभत सदो राजन्कौन्तेयस्य महात्मनः
विविध प्रकारच्या संपत्तीने आणि मोठ्या ऐश्वर्याने नटलेली, समृद्ध राजांनी वेढलेली, कुंतीपुत्र युधिष्ठिराची सभा फारच तेजस्वी दिसत होती.
ऋद्ध्या तु वरुणं देवं स्पर्धमानो युधिष्ठिरः। षडग्निनाथ यज्ञेन सोऽयजद्दक्षिणावता
समृद्धीत वरुणाशी स्पर्धा करत, युधिष्ठिराने षडग्नि नावाचा यज्ञ मोठ्या दानांसह केला.
सर्वाञ्जनान्सर्वकामैः समृद्धैः समतर्पयत्। अन्नवान्बहुभक्ष्यश्च भुक्तवज्जनसंवृतः। रत्नोपहारसम्पन्नो बभूव स समागमः
त्याने सर्व लोकांना हव्या त्या वस्तूंनी, भरपूर अन्नाने आणि स्वादिष्ट पदार्थांनी तृप्त केले. जेवून तृप्त झालेले लोक आणि रत्नांची भेट दिलेली ही सभा शोभून गेली.
इडाज्यहोमाहुतिभिर्मन्त्रशिक्षाविशारदैः। तस्मिन्हि ततृपुर्देवास्तते यज्ञे महर्षिभिः
त्या यज्ञात, वेदांमध्ये पारंगत असलेल्या ऋषींनी मंत्रोच्चारासह तुपाच्या आहुती देऊन देवांना संतुष्ट केले.
यथा देवास्तथा विप्रा दक्षिणान्नमहाधनैः। ततृपुः सर्ववर्णाश्च तस्मिन्यज्ञे मुदाऽन्विताः
जसे देव तृप्त झाले, तसेच ब्राह्मणही दान, अन्न आणि मोठ्या संपत्तीने तृप्त झाले. त्या यज्ञात सर्व जातीचे लोक आनंदित झाले.
ततोऽभिषेचनीयेऽह्नि ब्राह्मणा राजभिः सह। अन्तर्वेदीं प्रविविशुः सत्कारार्हा महर्षयः
नंतर अभिषेकाच्या दिवशी, ब्राह्मण आणि राजे एकत्रितपणे यज्ञमंडपात गेले. आदरणीय महर्षीही तिथे आले.
नारदप्रमुखास्तस्यामन्तर्वेद्यां महात्मनः। समासीनाः शुशुभिरे सहराजर्षिभिस्तदा
त्या मंडपात नारदांसह इतर तेजस्वी ऋषी राजर्षींसोबत बसलेले शोभून दिसत होते.
समेता ब्रह्मभवने देवा देवर्षयस्तथा। कर्मान्तरमुपासन्तो जजल्पुरमितौजसः
ब्रह्मदेवाच्या सभागृहात देव आणि दिव्य ऋषी एकत्र जमून, मोठ्या उत्साहाने यज्ञकर्म पाहत होते.
एवमेतन्न चाप्येवमेवं चैतन्न चान्यथा। इत्यूचुर्बहवस्तत्र वितण्डां वै परस्परम्
तिथे अनेक जण चर्चा करत होते—'हे बरोबर आहे,' 'हे नाही,' 'असे आहे,' 'असे नाही'—अशा प्रकारे परस्पर वाद घालत होते.
कृशानर्थांस्ततः केचिदकृशांस्तत्र कुर्वते। अकृशांश्च कृशांश्चक्रुर्हेतुभिः शास्त्रनिश्चयैः
काही जण सूक्ष्म मुद्दे मांडत होते, तर काही त्याला उत्तर देत होते. काहींनी अजून न खंडन केलेल्या मुद्द्यांचे खंडन केले, तर काहींनी खंडित मुद्द्यांचे समर्थन केले, हे सर्व तर्क आणि शास्त्राच्या आधारावर.
तत्र मेधाविनः केचिदर्थमन्यैरुदीरितम्। विचिक्षिपुर्यथा श्येना नभोगतमिवामिषम्
तिथे काही बुद्धिमान लोक इतरांनी मांडलेल्या अर्थांवर चर्चा करत होते, जणू काही गरुड आकाशात उडणारे मांस झडप घ्यावा तसे.
केचिद्धर्मार्थकुशलाः केचित्तत्र महाव्रताः। रेमिरे कथयन्तश्च सर्वभाष्यविदां वराः
काही धर्म आणि अर्थ यामध्ये निपुण होते, काही मोठ्या व्रतांचे पालन करणारे होते; ते सर्व भाष्यकारांमध्ये श्रेष्ठ असून, एकमेकांशी बोलण्यात आनंद मानत होते.
सा वेदिर्वेदसम्पन्नैर्देवद्विजमहर्षिभिः। आबभासे समाकीर्णा नक्षत्रैर्द्यौरिवायता
ती वेदी वेदपारंगत देव, ब्राह्मण आणि महर्षी यांनी भरलेली होती, जणू काही ताऱ्यांनी भरलेले आकाशच तिथे उतरले आहे असे भासत होते.