समुद्रकुक्षावेकान्ते निषादालयमुत्तमम्। `भवनानि निषादानां तत्र सन्ति द्विजोत्तम
समुद्राच्या काठावर, एकांतात निषादांचे उत्तम घर आहे. तिथे, द्विजश्रेष्ठा, निषादांची घरे वसलेली आहेत.
पापिनां नष्टलोकानां निर्घृणानां दुरात्मनाम्'। निषादानां सहस्राणि तान्भुक्त्वाऽमृतमानय
पापी, मार्गभ्रष्ट, निर्दय आणि दुष्ट अशा हजारो निषादांना संपव आणि अमृत परत आण.
न च ते ब्राह्मणं हन्तुं कार्या बुद्धिः कथंचन। अवध्यः सर्वभूतानां ब्राह्मणो ह्यनलोपमः
कधीही, कोणत्याही परिस्थितीत ब्राह्मणाचा वध करण्याचा विचारही करू नकोस. ब्राह्मण सर्व प्राण्यांमध्ये वध न करता येणारा आणि निष्कलंक मानला जातो.
अग्निरर्को विषं शस्त्रं विप्रो भवति कोपितः। गुरुर्हि सर्वभूतानां ब्राह्मणः परिकीर्तितः
अग्नि, सूर्य, विष आणि शस्त्र हे सर्व रागावल्यावर ब्राह्मणासारखेच घातक होतात; ब्राह्मण सर्व सृष्टीचा गुरु म्हणून ओळखला जातो.
एवमादिस्वरूपैस्तु सतां वै ब्राह्मणो मतः। स ते तात न हन्तव्यः संक्रुद्धेनापि सर्वथा
अशा गुणांमुळे सज्जन लोक ब्राह्मणाला मोठा मान देतात. म्हणून, पुत्रा, रागावूनसुद्धा ब्राह्मणाचा वध कधीच करू नकोस.
ब्राह्मणानामभिद्रोहो न कर्तव्यः कथंचन। न ह्येवमग्निर्नादित्यो भस्म कुर्यात्तथानघ
ब्राह्मणांवर कधीही आक्रमण करू नये; जसा अग्नि किंवा सूर्य निष्पापाला जाळत नाही, तसंच तूही वाग.
यथा कुर्यादभिक्रुद्धो ब्राह्मणः संशितव्रतः। तदेतैर्विविधैर्लिङ्गैस्त्वं विद्यास्तं द्विजोत्तमम्
रागावलेल्या, दृढ व्रती ब्राह्मणाने जसं वागावं, तशा विविध चिन्हांवरून तू त्या श्रेष्ठ द्विजाला ओळख.
भूतानामग्रभूर्विप्रो वर्णश्रेष्ठः पिता गुरुः
ब्राह्मण सर्व प्राण्यांमध्ये श्रेष्ठ, वर्णांमध्ये सर्वोच्च, वडील आणि गुरु आहे.
किंस्विदग्निनिभो भाति किंस्वित्सौम्यप्रदर्शनः। यथाहमभिजानीयां ब्राह्मणं लक्षणैः शुभैः
कोण अग्नीप्रमाणे तेजस्वी आहे? कोण शांत आणि सौम्य दिसतो? कोणत्या शुभ चिन्हांवरून मी ब्राह्मणाला ओळखू?
यस्ते कण्ठमनुप्राप्तो निगीर्णं बडिशं यथा
जो तुझ्या गळ्यापर्यंत पोहोचला आहे, जसा गिळलेला कांडा असतो—
दहेदङ्गारवत्पुत्रं तं विद्याद्ब्राह्मणर्षभम्। विप्रस्त्वया न हन्तव्यः संक्रुद्धेनापि सर्वदा
तो जर जिवंत कोळशासारखा जळू लागला, तर त्याला श्रेष्ठ ब्राह्मण समज. ब्राह्मणाचा वध कधीच करू नकोस, अगदी रागावूनसुद्धा.
प्रोवाच चैन विनता पुत्रहार्दादिदं वचः। जठरे न च जीर्येद्यस्तं जानीहि द्विजोत्तमम्
मग विनता आपल्या पुत्राला अंतःकरणापासून म्हणाली: जो तुझ्या पोटात असूनही कुजत नाही, त्याला श्रेष्ठ द्विज समज.
पुनः प्रोवाच विनता पुत्रहार्दादिदं वचः। जानन्त्यप्यतुलं वीर्यमाशीर्वादपरायणा
पुन्हा विनता आपल्या पुत्राला मनापासून म्हणाली: त्याचे अद्वितीय सामर्थ्य माहीत असूनही, जे आशीर्वादाला समर्पित असतात—
पक्षौ ते मारुतः पातु चन्द्रसूर्यौ च पृष्ठतः
वारा तुझे पंख सांभाळो, चंद्र आणि सूर्य तुझ्या पाठीमागे रक्षण करो.
शिरश्च पातु वह्निस्ते वसवः सर्वतस्तनुम्। `विष्णुः सर्वगतः सर्वमह्गानि तव चैव ह।' अहं च ते सदा पुत्र शान्तिस्वस्तिपरायणा
अग्नि तुझे डोके सांभाळो, वसु तुझ्या सर्व अंगांचे रक्षण करो, आणि सर्वत्र असणारा विष्णु तुझ्या प्रत्येक अवयवाचे रक्षण करो; आणि मी, तुझी आई, नेहमी तुझ्या शांततेसाठी आणि कल्याणासाठी प्रार्थना करीन.
इहासीना भविष्यामि स्वस्तिकारे रता सदा। अरिष्टं व्रज पन्थानं पुत्र कार्यार्थसिद्धये
मी इथेच राहीन, नेहमी मंगलकार्यांत मग्न राहीन; पुत्रा, तू सुरक्षित मार्गाने जाऊन आपले कार्य पूर्ण कर.
ततः स मातुर्वचनं निशम्य वितत्य पक्षौ नभ उत्पपात। ततो निषादान्बलवानुपागतो बुभुक्षितः काल इवान्तकोऽपरः
मग आईचे शब्द ऐकून, त्याने पंख पसरले आणि आकाशात झेप घेतली; त्यानंतर, बलवानपणे तो निषादांकडे गेला, आणि त्याला भूक लागली होती, जणू मृत्युदेवच वेळ आली तसा.
स तान्निषादानुपसंहरंस्तदा रजः समुद्धूय नभःस्पृशं महत्। समुद्रकुक्षौ च विशोषयन्पयः समीपजान्भूधरजान्विचालयन्
त्याने त्या निषादांना गिळले, आणि मोठा धुळीचा ढग आकाशाला भिडला; त्याने समुद्राच्या खोल पाण्याला वाळवले आणि जवळच्या पर्वतांना हलवले.
ततः स चक्रे महदाननं तदा निषादमार्गं प्रतिरुध्य पक्षिराट्। ततो निषादास्त्वरिताः प्रवव्रजु- र्यतो मुखं तस्य भुजंगभोजिनः
त्या वेळी पक्षिराजानं मोठं तोंड उघडलं आणि निषादांच्या वाटेला अडथळा घातला. मग निषाद लोक घाईघाईनं त्या सर्पभक्षकाच्या तोंडाकडे धावले.
तदाननं विवृतमतिप्रमाणव- त्समभ्ययुर्गगनमिवार्दिताः खगाः। सहस्रशः पवनजोविमोहिता यथा।ञनिलप्रचलितपादपे वने
ते मोठं वटवट उघडलेलं तोंड पाहून निषाद लोक जणू आकाशातून वाऱ्याने उडवलेले पक्षी जसे खाली पडतात, तशी हजारो निषाद गोंधळून तिथे गेले, जसं जंगलात झाडं वाऱ्याने हलतात.
ततः खगो वदनममित्रतापनः समाहरत्परिचपलो मत्बलाः। निषूदयन्बहुविधमत्स्यजीविनो बभुक्षितो गगनचरेश्वरस्तदा
मग शत्रूंना त्रास देणारा तो पक्षी आपल्या सामर्थ्यावर विश्वास ठेवून, वेगानं हालचाल करत, अनेक मासे खाणारे निषाद गिळले आणि आकाशात विहरणाऱ्यांचा स्वामी तृप्त झाला.
तस्य कण्ठमनुप्राप्तो ब्राह्मणः सह भार्यया। दहन्दीप्त इवाङ्गारस्तमुवाचान्तरिक्षगः
त्या वेळी एक ब्राह्मण आपल्या पत्नीबरोबर त्या पक्ष्याच्या घशात गेला; तो जणू प्रज्वलित कोळशासारखा जळत होता आणि आकाशात जाणाऱ्या त्या पक्ष्याला म्हणाला—
द्विजोत्तम विनिर्गच्छ तूर्णमास्यादपावृतात्। न हि मे ब्राह्मणो वध्यः पापेष्वपि रतः सदा
‘द्विजश्रेष्ठा, या उघड्या तोंडातून लवकर बाहेर ये; कारण ब्राह्मण मला कधीच मारायचा नाही, जरी तो नेहमी पापात गुंतलेला असला तरीही.’
ब्रुवाणमेवं गरुडं ब्राह्मणः प्रत्यभाषत। निषादी मम भार्येयं निर्गच्छतु मया सह
गरुड असं बोलताच, ब्राह्मण म्हणाला, ‘ही निषादी माझी पत्नी आहे—ती माझ्याबरोबर बाहेर जाऊ दे.’
एतामपि निषादीं त्वं परिगृह्याशु निष्पत। तूर्णं संभावयात्मानमजीर्णं मम तेजसा
‘ही निषादीही घेऊन तू लवकर बाहेर पड; आणि स्वतःला सावर, कारण माझं तेज अजून तुझ्या पोटात पचलेलं नाही.’
ततः स विप्रो निष्क्रान्तो निषादीसहितस्तदा। वर्धयित्वा च गरुडमिष्टं देशं जगाम ह
मग तो ब्राह्मण निषादीसह बाहेर पडला; गरुडाचं सन्मान करून, तो आपल्या इच्छित स्थळी गेला.
सहभार्ये विनिष्क्रान्ते तस्मिन्विप्रे स पक्षिराट्। वितत्य पक्षावाकाशमुत्पपात मनोजवः
पत्नीबरोबर तो ब्राह्मण बाहेर पडल्यावर, पक्षिराजानं आपली पंखं पसरली आणि मनाच्या वेगानं आकाशात उडाला.
ततोऽपश्यत्स्वपितरं पृष्टश्चाख्यातवान्पितुः। यथान्यायममेयात्मा तं चोवाच महानृषिः
मग त्यानं आपल्या वडिलांना पाहिलं आणि मागे वळून योग्य रीतीनं त्यांना सर्व सांगितलं; तेव्हा तो महान ऋषी त्याला म्हणाला—
कच्चिद्वः कुशलं नित्यं भोजने बहुलं सुत। कच्चिच्च मानुषे लोके तवान्नं विद्यते बहु।। `क्व गन्तास्यतिवेगेन मम त्वं वक्तुमर्हसि
‘बाळा, तुझं नेहमी सर्व काही ठीक आहे ना? खायला भरपूर मिळतं ना? माणसांच्या जगात तुला अन्नाची कमी नाही ना? आणि इतक्या वेगानं कुठे चाललायस, मला सांग.’
माता मे कुशला शश्वत्तथा भ्राता तथा ह्यहम्। न हि मे कुशलं तात भोजने बहुले सदा
‘माझी आई नेहमी सुखी आहे, भाऊही सुखी आहे, मीही ठीक आहे; पण बाबा, मला कधीच भरपूर अन्न मिळत नाही.’