मनःसंहर्षजं दिव्यं गन्धर्वाप्सरसां प्रियम्। मत्तभ्रमस्संघुष्टं मनोज्ञाकृतिदर्शनम्
ते ठिकाण मनाला आनंद देणारे, गंधर्व आणि अप्सरांना प्रिय, मद्यधुंद भुंगे गुंजारव करत, आणि पाहायला अतिशय सुंदर होते.
रमणीयं शिवं पुण्यं सर्वैर्जनमनोहरैः। नानापक्षिरुतं रम्यं कद्रूपुत्रप्रहर्षणम्
ते रमणीय, मंगल, पवित्र, सर्वांना मोहून टाकणारे, विविध पक्ष्यांच्या गाण्यांनी भरलेले, आणि कद्रूच्या मुलांना आनंद देणारे होते.
तत्ते वनं समासाद्य विजह्रुः पन्नगास्तदा। अब्रुवंश्च महावीर्यं सुपर्णं पतगेश्वरम्
ते जंगल गाठून सर्पांनी आनंद केला आणि त्यांनी पक्ष्यांचा राजा सुपर्ण याच्याशी संवाद साधला.
वहास्मानपरं द्वीपं सुरम्यं विमलोदकम्। त्वं हि देशान्बहून्रम्यान्व्रजन्पश्यसि खेचर
"आम्हाला दुसऱ्या सुंदर, स्वच्छ पाण्याच्या बेटावर घेऊन चल. कारण तू आकाशात विहार करत अनेक रम्य प्रदेश पाहतोस."
स विचिन्त्याब्रवीत्पक्षी मातरं विनतो तदा। किं कारणं मया मातः कर्तव्यं सर्पभाषितम्
तेव्हा पक्ष्याने विचार करून आपल्या आई विनतेला विचारले, "आई, मला सर्पांनी सांगितले ते का करावे लागते?"
दासीभूतास्मि दुर्योगात्सपत्न्याः पतगोत्तम। पणं वितथमास्थाय सर्पैरुपधिना कृतम्
"हे पक्ष्यांमध्ये श्रेष्ठ, मी दुर्दैवाने आणि माझ्या सावत्रीच्या कपटाने दासी झाले आहे. सर्पांनी खोट्या पैजेत मला फसवले."
तस्मिंस्तु कथिते मात्रा कारणे गगनेतरः। उवाच वचनं सर्पांस्तेन दुःखेन दुःखितः
आईने कारण सांगितल्यावर, आकाशात उडणारा तो, त्या दुःखाने व्यथित होऊन, सर्पांना म्हणाला,
किमाहृत्य विदित्वा वा किं वा कृत्वेह पौरुषम्। दास्याद्वो विप्रमुच्येयं तथ्यं वदत लेलिहाः
"काय आणून, किंवा काय करून, किंवा कोणत्या पराक्रमाने मी माझ्या आईला दास्यत्वातून मुक्त करू शकतो? खरी गोष्ट सांगा, ओ सर्पांनो."
श्रुत्वा समब्रुवन्सर्पा आहरामृतमोजसा। ततो दास्याद्विप्रमोक्षो भविता तव खेचर
हे ऐकून सर्प म्हणाले, "तू आम्हाला आपल्या सामर्थ्याने अमृत आण. मग तुझ्या आईची दास्यावस्था संपेल, हे आकाशात विहरणाऱ्या."
इत्युक्तो गरुडः सर्पैस्ततो मातरमब्रवीत्। गच्छाम्यमृतमाहर्तुं भक्ष्यमिच्छामि वेदितुम्
सर्पांनी असे सांगितल्यावर, गरुडाने आपल्या आईला म्हटले, "मी अमृत आणायला जातो. पण मला काय खावे हे जाणून घ्यायचे आहे."
समुद्रकुक्षावेकान्ते निषादालयमुत्तमम्। `भवनानि निषादानां तत्र सन्ति द्विजोत्तम
समुद्राच्या काठावर, एकांतात निषादांचे उत्तम घर आहे. तिथे, द्विजश्रेष्ठा, निषादांची घरे वसलेली आहेत.
पापिनां नष्टलोकानां निर्घृणानां दुरात्मनाम्'। निषादानां सहस्राणि तान्भुक्त्वाऽमृतमानय
पापी, मार्गभ्रष्ट, निर्दय आणि दुष्ट अशा हजारो निषादांना संपव आणि अमृत परत आण.
न च ते ब्राह्मणं हन्तुं कार्या बुद्धिः कथंचन। अवध्यः सर्वभूतानां ब्राह्मणो ह्यनलोपमः
कधीही, कोणत्याही परिस्थितीत ब्राह्मणाचा वध करण्याचा विचारही करू नकोस. ब्राह्मण सर्व प्राण्यांमध्ये वध न करता येणारा आणि निष्कलंक मानला जातो.
अग्निरर्को विषं शस्त्रं विप्रो भवति कोपितः। गुरुर्हि सर्वभूतानां ब्राह्मणः परिकीर्तितः
अग्नि, सूर्य, विष आणि शस्त्र हे सर्व रागावल्यावर ब्राह्मणासारखेच घातक होतात; ब्राह्मण सर्व सृष्टीचा गुरु म्हणून ओळखला जातो.
एवमादिस्वरूपैस्तु सतां वै ब्राह्मणो मतः। स ते तात न हन्तव्यः संक्रुद्धेनापि सर्वथा
अशा गुणांमुळे सज्जन लोक ब्राह्मणाला मोठा मान देतात. म्हणून, पुत्रा, रागावूनसुद्धा ब्राह्मणाचा वध कधीच करू नकोस.
ब्राह्मणानामभिद्रोहो न कर्तव्यः कथंचन। न ह्येवमग्निर्नादित्यो भस्म कुर्यात्तथानघ
ब्राह्मणांवर कधीही आक्रमण करू नये; जसा अग्नि किंवा सूर्य निष्पापाला जाळत नाही, तसंच तूही वाग.
यथा कुर्यादभिक्रुद्धो ब्राह्मणः संशितव्रतः। तदेतैर्विविधैर्लिङ्गैस्त्वं विद्यास्तं द्विजोत्तमम्
रागावलेल्या, दृढ व्रती ब्राह्मणाने जसं वागावं, तशा विविध चिन्हांवरून तू त्या श्रेष्ठ द्विजाला ओळख.
भूतानामग्रभूर्विप्रो वर्णश्रेष्ठः पिता गुरुः
ब्राह्मण सर्व प्राण्यांमध्ये श्रेष्ठ, वर्णांमध्ये सर्वोच्च, वडील आणि गुरु आहे.
किंस्विदग्निनिभो भाति किंस्वित्सौम्यप्रदर्शनः। यथाहमभिजानीयां ब्राह्मणं लक्षणैः शुभैः
कोण अग्नीप्रमाणे तेजस्वी आहे? कोण शांत आणि सौम्य दिसतो? कोणत्या शुभ चिन्हांवरून मी ब्राह्मणाला ओळखू?
यस्ते कण्ठमनुप्राप्तो निगीर्णं बडिशं यथा
जो तुझ्या गळ्यापर्यंत पोहोचला आहे, जसा गिळलेला कांडा असतो—
दहेदङ्गारवत्पुत्रं तं विद्याद्ब्राह्मणर्षभम्। विप्रस्त्वया न हन्तव्यः संक्रुद्धेनापि सर्वदा
तो जर जिवंत कोळशासारखा जळू लागला, तर त्याला श्रेष्ठ ब्राह्मण समज. ब्राह्मणाचा वध कधीच करू नकोस, अगदी रागावूनसुद्धा.
प्रोवाच चैन विनता पुत्रहार्दादिदं वचः। जठरे न च जीर्येद्यस्तं जानीहि द्विजोत्तमम्
मग विनता आपल्या पुत्राला अंतःकरणापासून म्हणाली: जो तुझ्या पोटात असूनही कुजत नाही, त्याला श्रेष्ठ द्विज समज.
पुनः प्रोवाच विनता पुत्रहार्दादिदं वचः। जानन्त्यप्यतुलं वीर्यमाशीर्वादपरायणा
पुन्हा विनता आपल्या पुत्राला मनापासून म्हणाली: त्याचे अद्वितीय सामर्थ्य माहीत असूनही, जे आशीर्वादाला समर्पित असतात—
पक्षौ ते मारुतः पातु चन्द्रसूर्यौ च पृष्ठतः
वारा तुझे पंख सांभाळो, चंद्र आणि सूर्य तुझ्या पाठीमागे रक्षण करो.
शिरश्च पातु वह्निस्ते वसवः सर्वतस्तनुम्। `विष्णुः सर्वगतः सर्वमह्गानि तव चैव ह।' अहं च ते सदा पुत्र शान्तिस्वस्तिपरायणा
अग्नि तुझे डोके सांभाळो, वसु तुझ्या सर्व अंगांचे रक्षण करो, आणि सर्वत्र असणारा विष्णु तुझ्या प्रत्येक अवयवाचे रक्षण करो; आणि मी, तुझी आई, नेहमी तुझ्या शांततेसाठी आणि कल्याणासाठी प्रार्थना करीन.
इहासीना भविष्यामि स्वस्तिकारे रता सदा। अरिष्टं व्रज पन्थानं पुत्र कार्यार्थसिद्धये
मी इथेच राहीन, नेहमी मंगलकार्यांत मग्न राहीन; पुत्रा, तू सुरक्षित मार्गाने जाऊन आपले कार्य पूर्ण कर.
ततः स मातुर्वचनं निशम्य वितत्य पक्षौ नभ उत्पपात। ततो निषादान्बलवानुपागतो बुभुक्षितः काल इवान्तकोऽपरः
मग आईचे शब्द ऐकून, त्याने पंख पसरले आणि आकाशात झेप घेतली; त्यानंतर, बलवानपणे तो निषादांकडे गेला, आणि त्याला भूक लागली होती, जणू मृत्युदेवच वेळ आली तसा.
स तान्निषादानुपसंहरंस्तदा रजः समुद्धूय नभःस्पृशं महत्। समुद्रकुक्षौ च विशोषयन्पयः समीपजान्भूधरजान्विचालयन्
त्याने त्या निषादांना गिळले, आणि मोठा धुळीचा ढग आकाशाला भिडला; त्याने समुद्राच्या खोल पाण्याला वाळवले आणि जवळच्या पर्वतांना हलवले.
ततः स चक्रे महदाननं तदा निषादमार्गं प्रतिरुध्य पक्षिराट्। ततो निषादास्त्वरिताः प्रवव्रजु- र्यतो मुखं तस्य भुजंगभोजिनः
त्या वेळी पक्षिराजानं मोठं तोंड उघडलं आणि निषादांच्या वाटेला अडथळा घातला. मग निषाद लोक घाईघाईनं त्या सर्पभक्षकाच्या तोंडाकडे धावले.
तदाननं विवृतमतिप्रमाणव- त्समभ्ययुर्गगनमिवार्दिताः खगाः। सहस्रशः पवनजोविमोहिता यथा।ञनिलप्रचलितपादपे वने
ते मोठं वटवट उघडलेलं तोंड पाहून निषाद लोक जणू आकाशातून वाऱ्याने उडवलेले पक्षी जसे खाली पडतात, तशी हजारो निषाद गोंधळून तिथे गेले, जसं जंगलात झाडं वाऱ्याने हलतात.