दिव्यमाल्याम्बरधरं दिव्यगन्धोक्षितं शुभम्। विभ्राजमानं वपुषा सूर्यवैश्वानरप्रभम्
तो दिव्य फुलांच्या माळा व वस्त्रे परिधान केलेला, स्वर्गीय सुगंधांनी अभिषिक्त, शुभ्र व तेजस्वी देहाचा, सूर्य व अग्नीप्रमाणे तेज असलेला होता.
उपोपविष्टं सचिवैर्देवैरिव शतक्रतुम्। यक्षैर्महात्मभिर्दिव्यनारीभिर्हृद्यकान्तिभिः
तो आपल्या मंत्र्यांसोबत बसला होता, जणू देवांमध्ये इंद्रच, महान आत्म्यांचे यक्ष आणि सुंदर दिव्य स्त्रिया त्याच्याभोवती होत्या.
गीतैर्मङ्गलयुक्तैश्च पूज्यमानं यथा दिवि। चामरे व्यजने चाग्र्ये हेमदण्डे महाधने
मंगलमय गाण्यांनी त्याचा सन्मान होत होता, जणू स्वर्गातच; उत्तम चामरांनी व सोन्याच्या दांड्यांनी बनवलेल्या श्रीमंत पंख्यांनी त्याला वाऱ्याचा शीतल स्पर्श दिला जात होता.
गृहीते वरनारीभ्यां धूयमाने च मूर्धनि। अर्चिष्मन्तं श्रिया जुष्टं कुबेरवरुणोपमम्
श्रेष्ठ स्त्रिया त्याच्या दोन्ही बाजूंनी पंखे धरून त्याचे मस्तक पंख्यांनी झुलवत होत्या, तो तेजाने उजळून निघालेला, श्रीमंतीने भरलेला, कुबेर व वरुणासारखा दिसत होता.
धर्मे चैव स्थितं नित्यमद्भुतं राक्षसेस्वरम्। राममिक्ष्वाकुनाथं वै स्मरन्तं मनसा सदा
तो नेहमी धर्मात स्थित असलेला, अद्भुत असा राक्षसांचा राजा, आपल्या मनात नेहमी राम, इक्ष्वाकू कुळाचा नाथ, यांचा स्मरण करणारा होता.
दृष्ट्वा घटोत्कचो राजन्ववन्दे तं कृताञ्जलिः। प्रह्वस्तस्थौ महावीर्यः शक्रं चित्ररथो यथा
राजा, घटोत्कचाने त्याला पाहून हात जोडून वंदन केले; तो मोठ्या नम्रतेने उभा राहिला, जणू चित्ररथ इंद्रासमोर उभा राहतो तसा.
तं दूतमागतं दृष्ट्वा राक्षसेन्द्रो विभीषणः। पूजयित्वा यथान्यायं सान्त्वपूर्वं वचोऽब्रवीत्
त्या दूताला आलेले पाहून राक्षसांचा राजा विभीषणाने त्याचे योग्य प्रकारे स्वागत केले आणि सौम्य शब्दांनी त्याला धीर दिला.
कस्य वंशे स सञ्जातः करमिच्छन्महीपतिः। तस्यानुजान्समस्तांश्च पुरं देशं च तस्य वै
तो कोणत्या कुळात जन्मलेला आहे, जो राजा व्हायचे इच्छितो? त्याचे सर्व भाऊ, त्याचे नगर आणि त्याची भूमी यांची मला माहिती सांग.
त्वां च कार्यं च तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि तत्वतः। विस्तरेण मम ब्रूहि सर्वानेतान्पृथक्पृथक्
तू कोण आहेस आणि तुझ्या या कार्याचा हेतू काय, हे सर्व मला खरीखुरी माहिती ऐकायची आहे. प्रत्येकाची सविस्तर माहिती मला वेगवेगळी सांग.
एवमुक्तस्तु हैडिम्बः पौलस्त्येन महात्मना। कृताञ्जलिरुवाचाथ समर्थमिदमुत्तरम्
पुलस्त्यकुळातील त्या महान आत्म्याने असे विचारल्यावर, हात जोडून हिडिंबाने समर्थपणे हे उत्तर दिले.
सोमवंशोद्भवो राजा पाण्डुर्नाम महाबलः। पाण्डोश्च पुत्राः पञ्चासञ्छक्रतुल्यपराक्रमाः
सोमवंशात जन्मलेला पांडू नावाचा बलवान राजा होता; पांडूचे पाच पुत्र आहेत, जे इंद्रासारखी पराक्रमशक्ती असलेले आहेत.
तेषां ज्येष्ठस्तु नाम्ना वै युधिष्ठिर इति श्रुतः। अजातशत्रुर्धर्मात्मा धर्मो विग्रहवानिव
त्यामध्ये ज्येष्ठाचा नाव युधिष्ठिर आहे, जो 'अजातशत्रु' म्हणून प्रसिद्ध आहे, धर्मात्मा आणि जणू धर्माचा साक्षात मूर्तिमंत स्वरूप आहे.
ततो युधिष्ठिरो राजा प्राप्य राज्यमकारयत्। गङ्गाया दक्षिणे तीरे नगरे नागसाह्वये
नंतर राजा युधिष्ठिराने राज्य मिळवून गंगेच्या दक्षिण काठी नागसाह्वय नावाच्या नगरीत राज्य केले.
तद्दत्वा धृतराष्ट्राय शक्रप्रस्थं ययौ ततः। भ्रातृभिः सह राजेन्द्र शक्रप्रस्थेऽन्वमोदत
त्याने ती नगरी धृतराष्ट्राला दिली आणि नंतर शक्रप्रस्थास गेला; तेथे आपल्या भावांसह, राजा, त्याने शक्रप्रस्थात आनंद मानला.
गङ्गायमुनयोर्मध्ये ते उभे नगरोत्तमे। नित्यं धर्मे स्थितो राजा शक्रप्रस्थे प्रशास्ति नः
गंगा आणि यमुना यांच्या मध्ये त्या दोन उत्तम नगरी आहेत; राजा नेहमी धर्मात स्थित राहून शक्रप्रस्थात आमच्यावर राज्य करतो.
तस्यानुजो महाबाहुर्भीमसेन इति श्रुतः। महातेजा महाकीर्तिः शक्रतुल्यपराक्रमः
त्याचा धाकटा भाऊ भीमसेन म्हणून प्रसिद्ध आहे; तो दीर्घबाहू, तेजस्वी, मोठ्या कीर्तीचा आणि इंद्रासारखा पराक्रमी आहे.
दशनागसहस्राणां बले तुल्यः स पाण्डवः। तस्यानुजोऽर्जुनो नाम महाबलपराक्रमः
तो पांडव दहा हजार हत्तींच्या बळाइतका सामर्थ्यवान होता; त्याचा धाकटा भाऊ अर्जुन नावाचा, मोठ्या बळाचा आणि पराक्रमी होता.
सुकुमारो महासत्वो लोके वीर्येण विश्रुतः। कार्तवीर्यसमो वीर्ये सागरप्रतिमो बले
तो दिसायला नाजूक असला तरी त्याचा आत्मा मोठा होता, आणि त्याची शौर्य जगात प्रसिद्ध होती; सामर्थ्यात तो कार्तवीर्याच्या बरोबरीचा, आणि बळाने समुद्रासारखा होता.
जामदग्न्यसमश्चास्त्रे सङ्ख्ये रामसमोऽर्जुनः। रूपे शक्रसमः पार्थस्तेजसा भास्करोपमः
शस्त्रविद्येत अर्जुन जमदग्नीच्या (परशुरामाच्या) तोडीचा होता; युद्धात रामासारखा, रूपाने इंद्रासारखा आणि तेजाने सूर्यासारखा होता.
देवदानवगन्धर्वैः पिशाचोरगराक्षसैः। मानुषैश्च समस्तैस्तु अजेयः फल्गुनो रणे
देव, दानव, गंधर्व, पिशाच, सर्प, राक्षस आणि सर्व माणसे मिळूनही, फाल्गुनाला युद्धात कोणीही जिंकू शकत नाही.
तेन तत्खण्डवं दावं तर्पितं जातवेदसे। विजित्य तरसा शक्रं युधि देवगणैः सह
त्याने त्या खांडववनाची आग जाटवेदाला अर्पण केली; देवगणांसह इंद्रालाही युद्धात पराक्रमाने जिंकले.
लब्धान्यस्त्राणि दिव्यानि तर्पयित्वा हुताशनम्। तेन लब्धा महाराज दुर्लभा दैवतैरपि
त्याने अग्निदेवाची पूजा करून दिव्य अस्त्रे मिळवली; राजन, त्याने अशी सामर्थ्ये मिळवली जी देवांनाही दुर्लभ आहेत.
वासुदेवस्य भगिनी सुभद्रा नाम विश्रुता। अर्जुनस्यानुजो राजन्नकुलश्चेति विश्रुतः
वासुदेवाची बहीण, सुप्रसिद्ध अशी सुभद्रा, आणि अर्जुनाचा धाकटा भाऊ, राजन, तो म्हणजे नकुल.
दर्शनीयतमो लोके मूर्तिमानिव मन्मथः। तस्यानुजो महातेजाः सहदेव इति श्रुतः
तो जगात सर्वांत देखणा, जणू साक्षात कामदेवच मूर्तिमंत झाला आहे; त्याचा धाकटा भाऊ, मोठ्या तेजाचा, तो म्हणजे सहदेव.
तेनाहं प्रेषितो राजन्कुमारेण समो रणे। अहं घटोत्कचो नाम भीमसेनसुतो बली
त्या कुमाराने, जो युद्धात माझ्या तोडीचा आहे, त्याने मला पाठवले, राजन; मी भीमसेनाचा बलवान पुत्र घटोत्कच आहे.
मम माता महाभागा हिडिम्बा नाम राक्षसी। पार्थानामुपकारार्थं चरामि पृथिवीमिमाम्
माझी आई, फार भाग्यवान, हिडिंबा नावाची राक्षसी आहे; पांडवांच्या मदतीसाठी मी ही पृथ्वी फिरतो.
आसीत्पृथिव्याः सर्वस्या महीपालो युधिष्ठिरः। राजसूयं क्रतुश्रेष्ठमाहर्तुमुपचक्रमे
युधिष्ठिर हा संपूर्ण पृथ्वीचा राजा होता; त्याने राजसूय यज्ञ, सर्वात मोठा यज्ञ, करण्याचा संकल्प केला.
सन्दिदेश च स भ्रातृन्करार्थं सर्वतोदिशम्। वृष्णिवीरेण सहितः सन्दिदेशानुजान्नृपः
त्याने सर्व दिशांना कर गोळा करण्यासाठी आपले भाऊ पाठवले; वृष्णिवीरासोबत आणि आपल्या धाकट्या भावांनाही, राजन.
उदीचीमर्जुनस्तूर्णं गत्वा मेरोरथोत्तमः। गत्वा शतसहस्राणि योजनानि महाबलः
अर्जुन, उत्तम रथी, उत्तरेला वेगाने गेला आणि आपल्या मोठ्या बळाने शेकडो हजार योजने पार केल्या.
त्वा सर्वान्नृपान्युद्धे हत्वा च तरसा वशी। स्वर्गद्वारमुपागम्य रत्नान्यादाय वै भृशम्
त्याने सर्व राजांना युद्धात जिंकून आपल्याकडे ठेवले आणि स्वर्गाच्या दारापर्यंत जाऊन भरपूर रत्ने मिळवली.