ततो ब्रह्मणरूपेण रममाणो यदृच्छया।। चकमे तां वरारोहां कन्यामुत्पललोचनाम्।। तं तु राजा यथाशास्त्रमशासद्धार्मिकस्तदा
नंतर अग्नीने ब्राह्मणाचे रूप घेऊन, योगायोगाने, त्या कमलनयन, उंच कंबरेच्या कन्येसोबत रमण केले; पण धर्मनिष्ठ राजा शास्त्राप्रमाणे त्याला थांबवले.
प्रजज्वाल ततः कोपाद्भगवान्हव्यवाहनः। तं दृष्ट्वा विस्मितो राजा जगाम शिरसाऽवनिम्
मग अग्नी देव रागाने प्रज्वलित झाला; हे पाहून राजा आश्चर्यचकित झाला आणि त्याने आपले डोके झुकवले.
ततः कालेन तां कन्यां तथैव हि तदा नृपः। प्रददौ विप्ररूपाय वह्रये शिरसा नतः
काही काळानंतर, राजाने डोके झुकवून, पुन्हा त्या कन्येला ब्राह्मणरूप असलेल्या अग्नीला दिले.
प्रतिगृह्य च तां सुभ्रुं नीलराज्ञः सुतां तदा। चक्रे प्रसादं भगवांस्तस्य राज्ञो विभावसुः
नील राजाची सुंदर भुवई असलेली कन्या मिळाल्यावर अग्नी देव राजावर प्रसन्न झाला.
वरेण च्छन्दयामास तं नृपं स्विष्टकृत्तमः। अभयं च स जग्राह स्वसैन्ये वै महीपतिः
त्यानंतर अग्नीने राजाला इच्छित वर दिला; आणि राजाने आपल्या सैन्यासाठी अभय मिळवले.
ततः प्रभृति ये केचिदज्ञानात्तां पुरीं नृपाः। जिगीषन्ति बलाद्राजंस्ते दह्यन्ते स्म वह्निना
त्या वेळेपासून, राजन्, जे कोणी राजे अज्ञानाने त्या नगरीवर जबरदस्तीने विजय मिळवण्याचा प्रयत्न करत, त्यांना अग्नीने जाळून टाकले.
स्यां पुर्यां तदा चैव माहिष्मत्यां कुरूद्वह। बभूवुरनतिग्राह्य योषितश्छन्दतः किल
आणि त्या माहीष्मती नगरीत, कुरुवंशश्रेष्ठ, स्त्रियांना त्यांच्या इच्छेविरुद्ध कोणीही घेऊ शकत नव्हते.
एवमग्निर्वरं प्रादात्स्त्रीणामप्रतिवारणे। रिण्यस्तत्र च राजानस्तत्पुरं भरतर्षभ
अग्नीने असा वर दिला की, त्या नगरीतील स्त्रियांना त्यांच्या इच्छेविरुद्ध कोणीही नेऊ शकत नाही, आणि त्या नगरीचे राजे त्या ऋणातून मुक्त झाले.
र्जयन्ति च राजानस्तत्पुरं भरतर्षभ। भयादग्नेर्महाराज तदाप्रभृति सर्वदा
आणि, भरतराष्ट्रातील श्रेष्ठ, त्या वेळेपासून राजे अग्नीच्या भीतीने नेहमी ती नगरी राज्य करत.
सहदेवस्तु धर्मात्मा सैन्यं दृष्ट्वा भयार्दितम्। परीतमग्निना राजन्नाकम्पत यथाऽचलः। उपस्पृश्य शुचिर्भूत्वा सोऽब्रवीत्पावकं ततः
पण धर्मात्मा सहदेवाने, आपले सैन्य अग्नीने वेढले आणि घाबरलेले पाहूनही, तो पर्वतासारखा स्थिर राहिला; पाणी स्पर्श करून शुद्ध झाला आणि मग अग्नीला म्हणाला.
त्वदर्थोऽयं समारम्भः कृष्णवर्त्मन्नमोस्तु ते। मुखं त्वमसि देवानां यज्ञस्त्वमसि पावक
हे सर्व यज्ञकार्य तुझ्यासाठीच आहे; कृष्णाच्या मार्गावर चालणाऱ्या तुझ्यास नमस्कार असो. देवतांचा तूं मुख आहेस, तूं यज्ञ आहेस, हे पावक, तुला वंदन.
पावनात्पावकश्चासि वहनाद्धव्यवाहनः। वेदास्त्वदर्थं जाता वै जातवेदास्ततो ह्यसि
तूं पावक आहेस कारण तूं शुद्ध करतोस, आणि हव्यवाहन आहेस कारण तूं हविर्द्रव्य वाहतोस. वेद तुझ्यासाठीच निर्माण झाले आहेत, म्हणून तूं जातवेद आहेस.
चित्रभानुः सुरेशश्च अनलस्त्वं विभावसो। स्वर्गद्वारस्पृशश्चासि हुताशो ज्वलनः शिखी
तूं चित्रभानू आहेस, देवांचा स्वामी आहेस, अनल आहेस, हे विभावसु. तूं स्वर्गद्वाराला स्पर्श करतोस, तूं होताश, ज्वलन आणि शिखी आहेस.
वैश्वानरस्त्वं पिङ्गेशः प्लवङ्गो भूरितेजसः। कुमारसूस्त्वं भगवान्रुद्रगर्भो हिरण्यकृत्
तूं वैश्वानर आहेस, पिंगेश आहेस, प्रखर तेजाचा प्लवंग आहेस; तूं कुमाराचा पुत्र आहेस, रुद्राचा गर्भ आहेस, आणि सुवर्णमय आहेस.
अग्निर्ददातु मे तेजो वायुः प्राणं ददातु मे। पृथिवी बलमादध्याच्छिवं चापो दिशन्तु मे
अग्नी मला तेज देवो, वायू मला प्राण देवो; पृथ्वी मला बळ देवो, आणि पाणी मला कल्याण देवो.
अपां गर्भ महासत्व जातवेदः सुरेश्वर। देवानां मुखमग्ने त्वं सत्येन विपुनीहि माम्
हे अग्नी, पाण्याचा गर्भ, महान आत्मा, जातवेद, देवांचा स्वामी, देवतांचा मुख, तू मला सत्याने शुद्ध कर.
ऋषिभिर्ब्राह्मणैश्चैव दैवतैरसुरैरपि। नित्यं सुहुत यज्ञेषु सत्येन विपुनीहि माम्
ऋषी, ब्राह्मण, देवता आणि असुरसुद्धा यज्ञात तुला नेहमी चांगल्या प्रकारे अर्पण करतात; तू मला सत्याने शुद्ध कर.
धूमकेतुः शिखी च त्वं पापहाऽनिसम्भवः। सर्वप्राणिषु नित्यस्थः सत्येन विपुनीहि माम्
तूं धूमकेतू आणि शिखी आहेस, पापांचा नाश करणारा, कोणाच्याही जन्माचा नसलेला; तूं सर्व प्राण्यांमध्ये नेहमी वास करतोस—मला सत्याने शुद्ध कर.
एवं स्तुतोऽसि भगवन्प्रीतेन शिचिना मया। तुष्टिं पुष्टिं श्रुतं चैव प्रीति चाग्ने प्रयच्छ मे
हे प्रभो, मी तुझी भक्तीपूर्वक स्तुती केली आहे, हे तेजस्वी; तू मला तृप्ती, पुष्टी, विद्या आणि आनंद दे, हे अग्नी.
इत्येवं मन्त्रमाग्नेयं पठन्यो जुहुयाद्विभुम्। ऋद्धिमान्सततं दान्तः सर्वपापैः प्रमुच्यते
अशा प्रकारे हा अग्नीमंत्र म्हणावा आणि प्रभूला अर्पण करावे; जो संयमी आणि नेहमी समृद्ध असतो, तो सर्व पापांतून मुक्त होतो.
यज्ञविघ्नमिमं कर्तुं नार्हस्त्वं यज्ञवाहन। एवमुक्त्वा तु माद्रेयः कुशैरास्तीर्य मेदिनीम्
हे यज्ञवाहन, तूं या यज्ञात विघ्न आणू नकोस. असे म्हणून माद्रीपुत्राने कुशांनी पृथ्वी पसरली.
विधिवत्पुरुषव्याघ्रः पावकं प्रत्युपाविशत्। प्रमुखे तस्य सैन्यस्य भीतोद्विग्रस्य भारत
विधिप्रमाणे, पुरुषसिंहाने पावकाच्या समोर, आपल्या सैन्याच्या पुढे, भीती आणि चिंता असूनही, आसन घेतले.
न चैनमत्यगाद्वह्निरुवाच महोदधिः। तमुपेत्य शनैर्वह्निरुवाच कुरुनन्दनम्
अग्नीने त्याला जाळले नाही; तेव्हा महासागराने बोलले. मग अग्नी हळूहळू कुरुनंदनाजवळ येऊन बोलला.
सहदेवं नृणां देवं सान्त्वपूर्वमिदं वचः। उत्तिष्ठोत्तिष्ठ कौरव्य जिज्ञासेयं कृता मया
सहदेवाला, मनुष्यांमध्ये देव असलेल्या, अग्नीने शांतपणे असे शब्द सांगितले: 'उठ, उठ, हे कौऱव्य, मी तुझी परीक्षा घेतली आहे.'
वेद्मि सर्वमभिप्रायं तव धर्मसुतस्य च। मया तु रक्षितव्या पूरियं भरतसत्तम
माझ्या माहितीत तुझे आणि धर्मपुत्राचे सर्व हेतू आहेत; पण मला या नगरीचे रक्षण करावे लागते, हे भरतश्रेष्ठ.
यावद्राज्ञो हि नीलस्य कुले वंशधरा इति। ईप्सितं तु करिष्यामि मनसस्तव पाण्डव
राजा नीलाच्या वंशात वंशधर असतील तोपर्यंत, मी तुझ्या मनातील इच्छा पूर्ण करीन, हे पांडव.
तत उत्थाय हृष्टात्मा प्राञ्जलिः शिरसा नतः। पूजयामास माद्रेयटः पावकं भरतर्षभ
मग आनंदी मनाने, हात जोडून आणि डोके वाकवून, माद्रीपुत्राने पावकाची पूजा केली, हे भरतश्रेष्ठ.
पावके विनिवृत्ते तु नीलो राजाऽभ्यगात्तदा। पावकस्याज्ञया चैनमर्चयामास पार्थिवः
पावक मागे गेला तेव्हा राजा नील तेथे आला; पावकाच्या आज्ञेने त्या राजाने त्याचा सन्मान केला.
सत्कारेण नरव्याघ्रं सहदेवं युधां पतिम्। प्रतिगृह्य च तां पूजां करे च विनिवेश्य च
सहदेव या वीर पुरुषाने, मोठ्या सन्मानाने ती पूजा स्वीकारली आणि ती आपल्या हातात ठेवली.
माद्रीसुतस्ततः प्रायाद्विजयी दक्षिणां दिशम्। त्रैपुरं स वशे कृत्वा राजानममितौजसम्
माद्रीचा पुत्र, विजय मिळवून, दक्षिण दिशेला निघाला आणि त्रैपुरा व त्या बलाढ्य राजाला आपल्या अधीन केले.