त्वं विष्णुस्त्वं सहस्राक्षस्त्वं देवस्त्वं परायणम्। त्वं सर्वममृतं देव त्वं सोमः परमार्चितः
तू विष्णू आहेस, तू हजार डोळ्यांचा आहेस, तू देव आहेस, तूच अंतिम आश्रय आहेस; देवा, तूच अमृत आहेस, आणि परमपूज्य सोम आहेस.
त्वं मुहूर्तस्तिथिस्त्वं च त्वं लवस्त्वं पुनः क्षणः। शुक्लस्त्वं बहुलस्त्वं च कला काष्ठा त्रुटिस्तथा। संवत्सरर्तवो मासा रजन्यश्च दिनानि च
तूच मुहूर्त, तूच तिथी, तूच लव आणि पुन्हा क्षण आहेस; तू शुक्ल पक्ष, तू कृष्ण पक्ष, तू काळ, काष्ठा आणि तुटी आहेस; तूच वर्ष, ऋतू, महिने, रात्र आणि दिवस आहेस.
त्वमुत्तमा सगिरिवना वसुंधरा सभास्करं वितिमिरमम्बरं तथा। मदोदधिः सतिमितिमिङ्गिलस्तथा महोर्मिमान्बहुमकरो झषाकुलः
तूच पर्वत आणि वनांनी युक्त सर्वोच्च पृथ्वी आहेस; सूर्यसहित तेजस्वी आणि अंधाररहित आकाश आहेस; तूच मदमस्त व्हेल, प्रचंड लाटा, अनेक मगर आणि मासळींनी भरलेला समुद्र आहेस.
महायशास्त्वमिति सदाऽभिपूज्यसे मनीषिभिर्मुदितमना महर्षिभिः। अभिष्टुतः पिबसि च सोममध्वरे कषट्कृतान्यपि च हवींषि भूतये
महा कीर्ती असलेल्या तुला, ज्ञानी आणि आनंदी महर्षी नेहमी पूजतात; स्तुती करून, यज्ञात सोमपान करतोस आणि सर्व प्राण्यांसाठी केलेल्या हव्या स्वीकारतोस.
त्वं विप्रैः सततमिहेज्यसे फलार्थं वेदाङ्गेष्वतुलबलौघ गीयसे च। त्वद्धेतोर्यजनपरायणा द्विजेन्द्रा वेदाङ्गान्यभिगमयन्ति सर्वयत्नैः
ब्राह्मण तुला नेहमी फळासाठी पूजतात; तुला, अपरिमित शक्ती असलेल्या, वेद आणि वेदांगांत गातात; तुझ्या हेतूसाठी, यज्ञाला समर्पित श्रेष्ठ द्विज सर्व प्रयत्नांनी वेद आणि वेदांग शिकतात.
एवं स्तुतस्तदा कद्र्वा भगवान्हरिवाहनः। नीलजीमूतसंघातैः सर्वमम्बरमावृणोत्
कद्रूने अशी प्रार्थना केल्यावर, चक्रधारी भगवंताने गडद मेघांच्या समूहांनी संपूर्ण आकाश झाकून टाकले.
मेघानाज्ञापयामास वर्षध्वममृतं शुभम्। ते मेघा मुमुचुस्तोयं प्रभूतं विद्युदुज्ज्वलाः
त्याने मेघांना आज्ञा दिली, 'पवित्र अमृतासारखा पाऊस पडा!' आणि वीज चमकत असलेल्या त्या मेघांनी भरपूर पाणी पाडले.
परस्परमिवात्यर्थं गर्जन्तः सततं दिवि। संवर्तितमिवाकाशं जलदैः सुमहाद्भुतैः
आकाशात एकमेकांशी स्पर्धा करत असल्यासारखे ते मेघ सतत गडगडले; ते अद्भुत आणि प्रचंड मेघ आकाशाला जणू काही प्रलयासारखे भासवू लागले.
सृजद्भिरतुलं तोयमजस्रं सुमहारवैः। संप्रनृत्तमिवाकाशं धारोर्मिभिरनेकशः
मोठ्या गडगडाटासह, थांबता थांबता न थांबणारे आणि अतुलनीय पाणी सोडताना, त्या असंख्य धारांनी आणि लाटांनी आकाश जणू नाचत आहे असे वाटले.
मेघस्तनितनिर्घोषौर्विद्युत्पवनकम्पितैः। तैर्मेघैः सततासारं वर्षद्भिरनिशं तदा
गडगडाट, वीज आणि वाऱ्याने हलवलेले ते मेघ त्या वेळी अखंड आणि सतत पाऊस पाडू लागले.
नष्टचन्द्रार्ककिरणमम्बरं समपद्यत। नागानामुत्तमो हर्षस्तथा वर्षति वासवे
चंद्र आणि सूर्याचे किरण लुप्त झाल्याने आकाश काळोख झाले; आणि इंद्राच्या पावसामुळे सर्पांमध्ये श्रेष्ठ असलेले अत्यंत आनंदी झाले.
आपूर्यत मही चापि सलिलेन समन्ततः। रसातलमनुप्राप्तं शीतलं विमलं जलम्
संपूर्ण पृथ्वी सर्वत्र पाण्याने भरून गेली; ते शीतल आणि निर्मळ पाणी खाली पाताळातही पोहोचले.
तदा भूरभवच्छन्ना जलोर्मिभिरनेकशः। रामणीयकमागच्छन्मात्रा सह भुजंगमाः
त्या वेळी पृथ्वी अनेक ठिकाणी पाण्याच्या लाटा पसरून झाकली गेली होती. त्या वेळी सर्प आणि त्यांची आई, सौंदर्य शोधत, एकत्र निघाले.
संप्रहृष्टास्ततो नागा जलधाराप्लुतास्तदा। सुपर्णेनोह्यमानास्ते जग्मुस्तं द्वीपमाशु वै
तेव्हा आनंदी सर्प, पाण्याच्या धारांनी भिजलेले, सुपर्णाच्या मदतीने त्या बेटावर झपाट्याने गेले.
तं द्वीपं मकरावासं विहितं विश्वकर्मणा। तत्र ते लवणं घोरं ददृशुः पूर्वमागताः
ते बेट, मकरांचे निवासस्थान, विश्वकर्म्याने तयार केले होते. तिथे जे आधी पोहोचले त्यांनी भयंकर खारटपणा पाहिला.
सुपर्णसहिताः सर्पाः काननं च मनोरमम्। सागराम्बुपरिक्षिप्तं पक्षिसङ्घनिजादितम्
सुपर्णासह सर्पांनी समुद्राच्या पाण्याने वेढलेले, पक्ष्यांच्या किलबिलाटाने गूंजणारे सुंदर जंगल पाहिले.
विचित्रफलपुष्पाभिर्वनराजिभिरावृतम्। भवनैरावृतं रम्यैस्तथा पद्माकरैरपि
ते बेट रंगीबेरंगी फळे आणि फुलांनी डवरलेल्या वनरांगांनी, सुंदर घरांनी आणि कमळाच्या तलावांनी सजलेले होते.
प्रसन्नसलिलैश्चापि ह्वदैर्दिव्यैर्विभूषितम्। दिव्यगन्धवहैः पुण्यैर्मारुतैरुपवीजितम्
तेथे स्वच्छ पाणी आणि दिव्य सरोवरे होती, आणि पवित्र सुवासिक वारे वाहत होते.
उत्पतद्भिरिवाकाशं वृक्षैर्मलयजैरपि। शोभितं पुष्पवर्षाणि मुञ्चद्भिर्मारुतोद्धतैः
मलयाच्या वृक्षांनी, जणू आकाशात उडत आहेत असे वाटावे, आणि वाऱ्याने उडवलेली फुलांची उधळण होत होती.
वायुविक्षिप्तकुसुमैस्तथाऽन्यैरपि पादपैः। किरद्भिरिव तत्रस्थान्नागान्पुष्पाम्बुवृष्टिभिः
इतर झाडेही, वाऱ्याने उडवलेली फुले आणि पाण्याचा शिडकावा, तिथे असलेल्या सर्पांवर जणू फुलांचा आणि पाण्याचा वर्षाव करत होती.
मनःसंहर्षजं दिव्यं गन्धर्वाप्सरसां प्रियम्। मत्तभ्रमस्संघुष्टं मनोज्ञाकृतिदर्शनम्
ते ठिकाण मनाला आनंद देणारे, गंधर्व आणि अप्सरांना प्रिय, मद्यधुंद भुंगे गुंजारव करत, आणि पाहायला अतिशय सुंदर होते.
रमणीयं शिवं पुण्यं सर्वैर्जनमनोहरैः। नानापक्षिरुतं रम्यं कद्रूपुत्रप्रहर्षणम्
ते रमणीय, मंगल, पवित्र, सर्वांना मोहून टाकणारे, विविध पक्ष्यांच्या गाण्यांनी भरलेले, आणि कद्रूच्या मुलांना आनंद देणारे होते.
तत्ते वनं समासाद्य विजह्रुः पन्नगास्तदा। अब्रुवंश्च महावीर्यं सुपर्णं पतगेश्वरम्
ते जंगल गाठून सर्पांनी आनंद केला आणि त्यांनी पक्ष्यांचा राजा सुपर्ण याच्याशी संवाद साधला.
वहास्मानपरं द्वीपं सुरम्यं विमलोदकम्। त्वं हि देशान्बहून्रम्यान्व्रजन्पश्यसि खेचर
"आम्हाला दुसऱ्या सुंदर, स्वच्छ पाण्याच्या बेटावर घेऊन चल. कारण तू आकाशात विहार करत अनेक रम्य प्रदेश पाहतोस."
स विचिन्त्याब्रवीत्पक्षी मातरं विनतो तदा। किं कारणं मया मातः कर्तव्यं सर्पभाषितम्
तेव्हा पक्ष्याने विचार करून आपल्या आई विनतेला विचारले, "आई, मला सर्पांनी सांगितले ते का करावे लागते?"
दासीभूतास्मि दुर्योगात्सपत्न्याः पतगोत्तम। पणं वितथमास्थाय सर्पैरुपधिना कृतम्
"हे पक्ष्यांमध्ये श्रेष्ठ, मी दुर्दैवाने आणि माझ्या सावत्रीच्या कपटाने दासी झाले आहे. सर्पांनी खोट्या पैजेत मला फसवले."
तस्मिंस्तु कथिते मात्रा कारणे गगनेतरः। उवाच वचनं सर्पांस्तेन दुःखेन दुःखितः
आईने कारण सांगितल्यावर, आकाशात उडणारा तो, त्या दुःखाने व्यथित होऊन, सर्पांना म्हणाला,
किमाहृत्य विदित्वा वा किं वा कृत्वेह पौरुषम्। दास्याद्वो विप्रमुच्येयं तथ्यं वदत लेलिहाः
"काय आणून, किंवा काय करून, किंवा कोणत्या पराक्रमाने मी माझ्या आईला दास्यत्वातून मुक्त करू शकतो? खरी गोष्ट सांगा, ओ सर्पांनो."
श्रुत्वा समब्रुवन्सर्पा आहरामृतमोजसा। ततो दास्याद्विप्रमोक्षो भविता तव खेचर
हे ऐकून सर्प म्हणाले, "तू आम्हाला आपल्या सामर्थ्याने अमृत आण. मग तुझ्या आईची दास्यावस्था संपेल, हे आकाशात विहरणाऱ्या."
इत्युक्तो गरुडः सर्पैस्ततो मातरमब्रवीत्। गच्छाम्यमृतमाहर्तुं भक्ष्यमिच्छामि वेदितुम्
सर्पांनी असे सांगितल्यावर, गरुडाने आपल्या आईला म्हटले, "मी अमृत आणायला जातो. पण मला काय खावे हे जाणून घ्यायचे आहे."