स्वस्त्यस्तु कुशलं राजन्निति तत्र व्यवस्थिताः। तं नृपं नृपशार्दूल प्रेक्षमाणाः परस्परम्
ते तिथे उभे राहून म्हणाले, 'राजा, तुझ्या राज्यात सर्व काही सुखरूप असो,' असे म्हणत त्या सिंहासारख्या राजाकडे आणि एकमेकांकडे पाहू लागले.
तानब्रवीञ्जरासन्धस्तथा पाण्डवयादवान्। आस्यतामिति राजेन्द्र ब्राह्मणच्छद्मसंवृतान्
मग जरासंधाने ब्राह्मणाचा वेष घेतलेल्या पांडव आणि यादवांना, 'बसावे,' असे सांगितले, हे राजेंद्र.
अथोपविविशुः सर्वे त्रयस्ते पुरुषर्षभाः। सम्प्रदीप्तास्त्रयो लक्ष्म्या महाध्वर इवाग्नयः
ते तिघे पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ असलेले, तेजाने उजळून निघालेले, जणू काही मोठ्या यज्ञातल्या तीन अग्निसारखे, बसले.
तानुवाच जरासन्धः सत्यसन्धो नराधिपः। विगर्हमाणः कौरव्य वेषग्रहणवैकृतान्।। न स्नातकव्रता विप्रा वहिर्माल्यानुलेपनाः
त्यांना सत्यव्रती, राजाधिराज जरासंध म्हणाला, आणि कौऱवांच्या वेषधारणेतील विचित्रपणावर टोमणा मारत बोलला — 'तुम्ही स्नान करून व्रत घेतलेल्या ब्राह्मणांसारखे बाहेरून फुलांची माळ किंवा उटणं लावलेलं नाही.'
भवन्तीति नृलोकेऽस्मिन्विदितं मम सर्वशः। के यूयं पुष्पवन्तश्च भुजैर्ज्याकृतलक्षणैः
'माझ्या माहितीनुसार, या जगात तुम्ही तसे लोक नाही. तरी, तुम्ही कोण आहात? फुलांनी सजलेले, धनुष्याच्या दोरीच्या खुणा हातांवर असलेले?'
बिभ्रतः क्षात्रमोजश्च ब्राह्मण्यं प्रतिजानथ। एवं विरागवसना बहिर्माल्यानुलेपनाः
'तुमच्यात क्षत्रियांचं तेज आहे, पण स्वतःला ब्राह्मण म्हणता. अशा फिकट कपड्यांत, बाहेरून फुलांची माळ व उटणं लावून तुम्ही आलात—'
क्षत्रिया एव लोकेऽस्मिन्विदिता मम सर्वशः'।। सत्यं वदत के यूयं सत्यं राजसु शोभते
'या जगात तुम्ही क्षत्रियच आहात, हे मला स्पष्ट दिसतं. खरं सांगा—तुम्ही कोण आहात? राजांना शोभेल असं सत्यच बोला.'
चैत्यकस्य गिरेः शृङ्गं भित्त्वा किमिह सद्मनि। अद्वारेण प्रविष्टाः स्थ निर्भया राजकिल्विषात्
'चैत्यक पर्वताचं शिखर फोडून, तुम्ही या घरात कसे शिरलात? राजाच्या भीतीशिवाय गुप्त मार्गाने आत कसे आलात?'
वदध्वं वाचि वीर्यं च ब्राह्मणस्य विशेषतः। कर्म चैतद्विलिङ्गस्थं किं वोऽद्य प्रसमीक्षितम्
'तुमचा हेतू आणि सामर्थ्य सांगा, विशेषतः जर तुम्ही ब्राह्मण असाल तर. हे तुमचं कृत्यच तुमचं खरं रूप दाखवतं—आज इथे काय हवंय तुम्हाला?'
एवं च मामुपास्थाय कस्माच्च विधिर्नाहणाम्। प्रणीतां नानुगृह्णीत कार्यं किं वाऽस्मदागमे
'आणि, अशा रीतीने माझ्या जवळ येऊनही, योग्य शब्द का बोलला नाहीत? मी दिलेली पाहुणचाराची संधी का स्वीकारली नाहीत? आमच्याकडे येण्याचं कारण काय?'
एवमुक्ते ततः कृष्णः प्रत्युवाच महामनाः। स्निग्धगमभीरया वाचा वाक्यं वाक्यविशारदः।। xकृष्ण उवाच
त्यावर, मोठ्या मनाचा आणि बोलण्यात कुशल असलेला कृष्ण प्रेमळ आणि निर्भय शब्दांत उत्तर देऊ लागला.
स्नातकान्ब्राह्मणान्राजन्विद्ध्यस्मांस्त्वं नराधिप। स्नातकव्रतिनो राजन्ब्राह्मणाः क्षत्रिया विशः
कृष्ण म्हणाला: 'राजन, आम्ही स्नान करून व्रत घेतलेले ब्राह्मण आहोत, असं समज. राजाधिराज, ब्राह्मण, क्षत्रिय आणि वैश्य हे सगळे स्नानानंतर व्रत घेतात.'
विशेषनियमाश्चैषामविशेषाश्च सन्त्युत। विशेषवांश्च सततं क्षत्रियः श्रियमृच्छति
'त्यांच्यासाठी काही विशेष आणि काही सर्वसाधारण नियम आहेत. पण नेहमीच क्षत्रियच श्रीमंती मिळवतो.'
पुष्पवत्सु ध्रुवा श्रीश्च पुष्पवन्तस्ततो वयम्। क्षत्रियो बाहुवीर्यस्तु न तथा वाक्यवीर्यवान्।। अम्प्रगल्भं वचस्तस्य तस्माद्बार्हद्रथेरितम्
'जिथे फुलं असतात तिथे लक्ष्मी असते; म्हणून आम्ही फुलांनी सजलेलो आहोत. क्षत्रियांमध्ये बाहूबल असतं, पण शब्दांमध्ये तितकं सामर्थ्य नसतं. म्हणून त्यांचं बोलणं धीट नसतं, तर संयमित असतं, भरतवंशाला शोभेल असं.'
स्ववीर्यं क्षत्रियाणां तु बाह्वोर्धाता न्यवेशयत्। तद्दिदृक्षसि चेद्राजन्द्रष्टास्यद्य न संशयटः
'क्षत्रियांचं बळ त्यांच्या बाहूंमध्येच निर्माण केलं आहे. राजन, तुला ते पाहायचं असेल तर आजच नक्कीच पाहशील.'
अद्वारेण रिम्पोर्गेहं द्वारेण सुहृदो गृहान्। प्रविशन्ति नरा धीरा द्वाराण्येतानि धर्मतः
'शूर लोक गुप्त मार्गाने घरात शिरतात, आणि मित्र मुख्य दाराने येतात; घरात शिरण्याचे हेच धर्माने योग्य मार्ग आहेत.'
कार्यवन्तो गृहानेत्य शत्रुतो नार्हणां वयम्। प्रतिगृह्णीम् तद्विद्वि एतन्नः शाश्वतं व्रतम्
'आम्ही तुझ्या घरी काही हेतूने आलो आहोत, शत्रू म्हणून नाही, म्हणून पाहुणचार घेण्यास योग्य नाही. हे आमच्याकडून स्वीकार—हेच आमचं कायमचं व्रत आहे.'
न स्मरामि कदा वैरं कृतं युष्माभिरित्युत। चिन्तयंश्च न पश्यामि भवतां प्रति वैकृतम्
'तुमच्यामुळे कधीच वैर झालं असं मला आठवत नाही, आणि विचार केला तरी तुमच्यात काही दोष दिसत नाही.'
वैकृते वा सति कथं मन्यध्वं मामनागसम्। अरिं वै ब्रूत हे विप्राः सतां समय एष हि
'काही दोष असलाच तरी, तुम्ही मला निरपराध का मानता? बोला, हो ब्राह्मणांनो, कारण सज्जनांमध्ये असं बोलणं योग्य असतं.'
अर्थधर्मोपघाताद्धि मनः समुपतप्यते। योऽनागसि प्रसजति क्षत्रियो हि न संशयटः
'धन किंवा धर्माला बाधा झाली की मनाला यातना होतात; जो निरपराधावर अन्याय करतो, तोच क्षत्रिय असतो—यात शंका नाही.'
अतोऽन्यथा चरँल्लोके धर्मज्ञः सन्महारथः। वृजिनां गतिमाप्नोति श्रेयसोऽप्युपहन्ति च
धर्म जाणणारा आणि मोठा योद्धा असतानाही जर कोणी या जगात वेगळं वागत असेल, तर तो चुकीच्या मार्गाला लागतो आणि आपलं चांगलंही नष्ट करतो.
त्रैलोक्ये क्षत्रधर्मो हि श्रेयान्वै साधुचारिणाम्। नान्यं धर्मं प्रशंसन्ति ये च धर्मविदो जनाः
तीनही लोकांत, जे योग्य वागतात त्यांच्यासाठी क्षत्रियाचं कर्तव्य हेच खरं श्रेष्ठ मानलं जातं; धर्म जाणणारे लोक दुसरं कोणतंच कर्तव्य मोठं मानत नाहीत.
तस्य मेऽद्य स्थितस्येह स्वधर्मे नियतात्मनः। अनागसं प्रजानां च प्रमादादिव जल्पथ
म्हणून मी आज इथे माझ्या कर्तव्यात ठाम राहून, मनावर ताबा ठेवून, कुणाचंही वाईट न करता उभा आहे; तरीही तू मला निष्काळजीपणाने शब्द बोलतोस.
कुलकार्यं महाबाहो कश्चिदेकः कुलोद्वहः। वहते यस्तन्नियोगाद्वयमभ्युद्यतास्त्वयि
म्हणून, महाबाहु, कुळातील एक श्रेष्ठ पुरुष कुळाचं काम आपल्या जबाबदारीवर पेलतो; पण तुझ्यासाठी हे काम दोन जणांनी उचललं आहे.
त्वया चोपहृता राजन्क्षत्रिया लोकवासिनः। तदागः क्रूरमुत्पाद्य मन्यसे किमनागसम्
राजा, तुझ्यामुळे या जगात राहणारे क्षत्रिय पकडले गेले आहेत; असं क्रूर पाप करूनही, तू स्वतःला निर्दोष कसं मानतोस?
राजा राज्ञः कथं साधून्हिंस्यान्नृपतिसत्तम। तद्राज्ञः सन्निगृह्य त्वं रुद्रायोपजिहीर्षसि
राजाधिराज, एक राजा दुसऱ्या चांगल्या राजाला कसा दुखावू शकतो? त्या राजाला आवरून, तू त्याला रुद्राला अर्पण करायचं ठरवलं आहेस.
अस्मांस्तदेनोपगच्छेत्कृतं बार्हद्रथ त्वया। वयं हिं शक्ता धर्मस्य रक्षणे धर्मचारिणः
बर्हद्रथ, जर तू आमच्याकडे अशा हेतूने आलास, तर हे जाणून ठेव, आम्ही धर्माचं पालन करणारे आणि धर्माचं रक्षण करू शकणारे आहोत.
तस्मादद्योपगच्छामस्तव बार्हद्रथान्तिकम्'। मनुष्याणां समालम्भो न च दृष्टः कदाचन। स कथं मानुषैर्देवं यष्टुमिच्छसि शङ्करम्
म्हणूनच आज आम्ही तुझ्या समोर आलो आहोत, बर्हद्रथ; माणसांवर पूर्णपणे अवलंबून राहणं कधीच पाहिलं नाही; मग तू माणसांच्या मदतीने शंकराचं पूजन कसं करू इच्छितोस?
सवर्णो हि सवर्णानां पशुसञ्ज्ञां करिष्यसि। कोऽन्यं एवं यथा हि त्वं जरासन्ध वृथामतिः
कारण तू आपल्या जातीच्या लोकांना आपल्या जातीसाठीच बळी देतोस; जसा तू विचारहीन आहेस, तसा दुसरा कोणीच नाही, जरासंधा.
यस्यां यस्यामवस्थायां यद्यत्कर्म करोति यः। तस्यां तस्यामवस्थायां तत्फलं समवाप्नुयात्
कोणत्याही अवस्थेत, जो जसं कर्म करतो, त्याच अवस्थेत त्याला त्याचं फळ मिळतं.