ईशौ हितौ महात्मानौ सर्वकार्यप्रवर्तिनौ। धर्मकामार्थलोकानां कार्याणां च प्रवर्तकौ
हे दोघे महान आत्मे, सर्व कार्यांचे आरंभ करणारे, सर्वांच्या हितासाठी असणारे, धर्म, काम आणि अर्थ या जगांचे आणि सर्व उत्तम कार्यांचे प्रवर्तक आहेत.
कुरुभ्यः प्रस्थितास्ते तु मध्येन कुरुजाङ्गलम्। रम्यं पद्मसरो गत्वा कालकूडमतीत्य च
ते कुरूंच्या प्रदेशातून निघून, कुरुजंगलाच्या मध्यातून गेले, रम्य अशा पद्मसरावर पोहोचले आणि काळकूट ओलांडले.
गण्डकीं च महाशोणं सदानीरां तथैव च। एकपर्वतके नद्यः क्रमेणैत्याव्रजन्त ते
गंडकी, महाशोण आणि सदानीरा या नद्यांवरून ते गेले; नंतर एकपर्वताजवळील नद्याही त्यांनी अनुक्रमे ओलांडल्या.
उत्तीर्य सरयूं रम्यां दृष्ट्वा पूर्वांश्च कोसलान्। अतीत्य जग्मुर्मिथिलां मालां चर्मण्वतीं नदीम्
सुंदर सरयू नदी ओलांडून, पूर्वेकडील कोसलांचा प्रदेश पाहून, ते मिथिला, माला आणि चर्मण्वती नदीकडे पुढे गेले.
अतीत्य गङ्गां शोणं च त्रयस्ते प्राङ्मुखास्तदा। कुशचीरच्छदा जग्मुर्मागधं क्षेत्रमच्युताः
गंगा आणि शोण या नद्या ओलांडून, ते तिघेही पूर्वेकडे तोंड करून, कुशाचे वस्त्र व झाडांची साल घालून, मगध देशाकडे गेले.
ते शश्वद्गोधनाकीर्णमम्बुमन्तं शुभद्रुमम्। गोरथं गिरिमासाद्य ददृशुर्मागधं पुरम्
गायींनी भरलेला, पाण्याने समृद्ध आणि सुंदर झाडांनी नटलेला असा डोंगर गाठून, त्यांनी मगधांचे नगर पाहिले.
एष पार्थ महान्भाति पशुमान्नित्यमम्बुमान्। निरामयः सुवेश्माढ्यो निवेशो मागधः शुभः
पार्था, हे मगधांचे मोठे आणि सुंदर वसाहत नेहमी गायी, अन्न, पाणी, उत्तम घरे आणि समृद्धीने भरलेली, दुःखरहित अशी चमकत आहे.
वैहारो विपुलः शैलो वाराहो वृषभस्तथा। तथा ऋषिगिरिस्तात शुभाश्चैत्यकपञ्चमाः
विहार हा विशाल डोंगर, वराह आणि वृषभ असेच, तसेच ऋषिगिरी आणि पाच शुभ चैत्यक शिखरे, हे सर्व येथे आहेत.
एते पञ्चमहाशृङ्गाः पर्वताः शीतलद्रुमाः। रक्षन्तीवाभिसंहत्य संहताङ्गा गिरिव्रजम्
ही पाच मोठ्या शिखरांची पर्वते, थंड झाडांनी वेढलेली, एकत्र उभी राहून जणू काही गिरीव्रजाचे रक्षण करतात.
पुष्पवेष्टितशाखाग्रैर्गन्धवद्भिर्मनोहरैः। निगूढा इव लोध्राणां वनैः कामिजनप्रियैः
फुलांनी सुशोभित आणि सुगंधी, मनाला मोहवणाऱ्या फांद्या असलेल्या, आणि प्रिय लोध्राच्या जंगलांनी झाकलेल्या, हे डोंगर जणू लपलेलेच दिसतात.
यत्र दीर्घतमा नाम ऋषिः परमन्त्रितः'। शूद्रायां गौतमो यत्र महात्मा संशितव्रतः। औशीनर्यामजनयत्काक्षीवाद्यान्सुतान्मुनिः
इथे दीर्घतम नावाचा, मंत्रात पारंगत असा ऋषी राहत असे; याच ठिकाणी, उच्च व्रत असलेला गौतम ऋषी, उशीनराच्या शूद्र स्त्रीपासून काक्षीवत व इतर पुत्रांना जन्माला घालतो.
गौतमः प्रणयात्तस्माद्यथाऽसौ तत्र सद्मनि। भजते मागधं वंशं स नृपाणामनुग्रहः
त्या घरात, प्रेमापोटी गौतम राहतो; म्हणूनच तो मगध राजघराण्यावर आपली कृपा करतो.
अङ्गवङ्गादयश्चैव राजानः सुमहाबलाः। गौतमक्षयमभ्येत्य रमन्ते स्म पुरार्जुन
अंग, वंग आणि इतर बलवान राजे, अर्जुना, गौतमाच्या आश्रमात येऊन, त्या नगरीत आनंद मानायचे.
वनराजीस्तु पश्येमाः पिप्लानां मनोरमाः। लोघ्राणां च शुभाः पार्थ गौतमौकः समीपजाः
हे सुंदर पिंपळांच्या आणि लोध्राच्या रम्य वनराई, पार्था, गौतमाच्या निवासाजवळ आहेत, पाहा.
अर्बुदः शक्रवापी च पन्नगौ शत्रुतापनौ। स्वस्तिकस्यालयश्चात्र मणिनागस्य चोत्तमः
इथे अर्बुद आणि शक्रवापी, तसेच पन्नग आणि शत्रुतापन हे सर्प आहेत; येथेच स्वस्तिक आणि श्रेष्ठ मणिनागाचे निवासस्थान आहे.
अपारिहार्या मेघानां मागधा मनुना कृताः। कौशिको मणिमांश्चैव चक्राते चाप्यनुग्रहम्
या मगधांची किल्ले, मनूने बांधलेल्या, मेघांसाठीही अभेद्य आहेत; कौशिक आणि मणिमान यांनीही येथे आपली कृपा दिली आहे.
पाण्डरे विपुले चैव तथा वाराहकेऽपि च। चैत्यके चज गिरिश्रेष्ठे मादङ्गे च शिलोच्चये
पांढऱ्या या विस्तीर्ण डोंगरावर, तसेच वाराहक आणि चैत्यक या पर्वतांवर, आणि मोठ्या मादंग शिखरावर, तसेच खडकाळ डोंगरांवर—
एतेषु पर्वतेन्द्रेषु सर्वसिद्धसमालयाः। यतीनामाश्रमाश्चैव मुनीनां च महात्मनाम्
या सर्व श्रेष्ठ पर्वतांवर सिद्ध पुरुषांनी वास केलेला आहे, आणि तिथे मोठ्या मनाच्या ऋषी-मुनींची आश्रमं आहेत.
वृषभस्य तमालस्य महावीर्यस्य वै तथा। गन्धर्वरक्षसां चैव नागानां च तथाऽऽलयाः
तिथे महाशक्तिशाली वृषभ आणि तमाळ यांचीही निवासस्थाने आहेत, तसेच गंधर्व, राक्षस आणि नाग यांच्या देखील वस्ती आहे.
कक्षीवतस्तपोवीर्यात्तपोदा इति विश्रुताः। पुण्यतीर्थाश्च ते सर्वे सिद्धानां चैव कीर्तिताः। मणेश्च दर्शनादेव भद्रं शिवमवाप्नुयात्
कक्षीवत यांच्या तपश्चर्येमुळे ही स्थळं 'तपदा' म्हणून प्रसिद्ध झाली आहेत; ही सर्व तीर्थस्थळं सिद्ध लोकांसाठी पवित्र मानली जातात, आणि फक्त त्या रत्नाचे दर्शन घेतल्यानेच शुभ आणि कल्याण मिळते असे सांगितले जाते.
एवं प्राप्य पुरं रम्यं दुराधर्पं समन्ततः।। अर्थसिद्धिं त्वनुपमां जरासन्धोऽभिमन्यते
अशा रीतीने रम्य आणि सर्व बाजूंनी जिंकता न येणाऱ्या त्या नगरीत पोहोचून, जरासंधाने स्वतःला अतुलनीय यश मिळवले असे समजले.
एवमुक्त्वा ततः सर्वे भ्रातरो विपुलौजसः
असे म्हणून, त्या सर्व बलाढ्य भाऊ—
वार्ष्णेयः पाण्डवौ चैव प्रतस्थुर्मागधं पुरम्। हृष्टपुष्टजनोपेतं चातुर्वर्ण्यसमाकुलम्
वृष्णिकुलातील आणि दोन्ही पांडव, मगधांच्या नगरीकडे निघाले, जिथे आनंदी आणि संपन्न लोकांची वर्दळ होती, आणि चारही वर्णांचे लोक भरलेले होते.
स्फीतोत्सवमनाधृष्यमासेदुश्च गिरिव्रजतम्। ततो द्वारमनासाद्य पुरस्य गिरिमुच्छ्रितम्
ते उत्सवांनी फुललेल्या आणि कोणी जिंकू न शकणाऱ्या गिरिव्रजाजवळ पोहोचले, आणि मग त्या शहराच्या प्रवेशद्वाराजवळ जाऊन त्यांनी उंच डोंगर पाहिला.
बार्हद्रथैः पूज्यमानं तथा नगरवासिभिः। मागधानां तु रुचिरं चैत्यकान्तरमाद्रवन्
बार्हद्रथ आणि नगरातील लोकांनी त्यांचा सन्मान केला, आणि मग ते मगधांच्या सुंदर चैत्यवनात शिरले.
यत्र मांसादमृषभमाससाद बृहद्रथः। तं हत्वा मासतालाभिस्तिस्रो भेरीकारयत्
तेथे बृहद्रथाला मांस खाणारा वृषभ भेटला; त्याला ठार मारून, त्या मांसाचे बक्षीस म्हणून त्याने तीन भेरी वाजवल्या.
स्वपुरे स्थापयामास तेन चानह्य चर्मणा। यत्र ताः प्राणदन्भेर्यो दिव्यपुष्पावचूर्णिताः
त्याने त्या भेर्या आपल्या नगरात ठेवल्या, आणि त्या वृषभाच्या कातड्याने त्या भेर्या झाकल्या, जिथे त्या दिव्य फुलांनी सजवलेल्या भेर्या वाजू लागल्या.
भङ्क्त्वा भेरीत्रयं तेऽपि चैत्यप्राकारमाद्रवन्। द्वारतोऽभिमुखाः सर्वे ययुर्नानायुधास्तधा
त्या तिघांनी त्या भेर्या फोडून, मग चैत्याच्या भिंतीकडे धाव घेतली; सर्वजण वेगवेगळ्या शस्त्रांनी सज्ज होऊन, प्रवेशद्वारातून सरळ पुढे गेले.
मागधानां सुरुचिरं चैत्यकं तं समाद्रवन्। शिरसीव समाघ्नन्तो जरासन्धं जिघांस्वः
मगधांच्या त्या सुंदर चैत्यावर त्यांनी झडप घातली, जणू काही जरासंधाच्या डोक्यावरच वार करीत आहेत, आणि त्याला मारण्याचा निर्धार केला.
स्थिरं सुविपुलं शृङ्गं सुमहत्तत्पुरातनम्। अर्चितं गन्धमाल्यैश्च सततं सुप्रतिष्ठितम्
ते एक भक्कम, विशाल आणि प्राचीन शिखर होते, नेहमीच सुवासिक फुलांच्या माळांनी सजवलेले आणि मोठ्या सन्मानाने पूजलेले.