अवमानाच्च लोभाच्च बाहुवीर्याच्च दर्पितः। भीमसेनेन युद्धाय ध्रुवमप्युपयास्यति
अपमान, लोभ आणि स्वतःच्या बळाचा गर्व यामुळे भीमसेन नक्कीच युद्धासाठी येईल.
अलं तस्य महाबाहुर्भीमसेनो महाबलः। लोकस्य समुदीर्णस्य निधनायान्तको यथा
त्याच्या विनाशासाठी एकटाच बलवान आणि महाबाहू भीमसेन पुरेसा आहे, जसा जगाचा विनाश घडवणारा मृत्यू.
यदि भीमबलं वेत्सि यदि ते प्रत्ययो मयि। भीमसेनार्जुनौ शीघ्रं न्यासभूतौ प्रयच्छ मे
तुला भीमाचं बळ माहिती असेल आणि माझ्यावर विश्वास असेल, तर भीमसेन आणि अर्जुन या दोघांना लवकर माझ्या जबाबदारीवर दे.
एवमुक्तो भगवता प्रत्युवाच युधिष्ठिरः। भीमार्जुनौ समालोक्य सम्प्रहृष्टमुखौ स्थितौ
भगवंताने असं म्हटल्यावर, युधिष्ठिराने भीम आणि अर्जुनाकडे पाहून, जे आनंदी चेहऱ्याने उभे होते, उत्तर दिलं.
अच्युताच्युत मामैवं व्याहरामित्रकर्शन। पाण्डवानां भवान्नाथो भवन्तं चाश्रिता वयम्
अच्युत, तू असं माझ्याशी बोलू नकोस. तू पांडवांचा रक्षक आहेस आणि आम्ही तुझ्या आश्रयाला आलो आहोत.
यथा वदसि गोविन्द सर्वं तदुपपद्यते। नहि त्वमग्रतस्तेषां येषां लक्ष्मीः पराङ्मुखी
गोविंदा, तू जे काही सांगतोस ते सर्व योग्यच आहे; कारण ज्यांच्यावर लक्ष्मी रुष्ट आहे, त्यांच्यात तू कधीच पुढे नसतोस.
येषामभिमुखी लक्ष्मीस्तेषां कृष्ण त्वमग्रतः'। निहतश्च जरासन्धो मोक्षिताश्च महीक्षितः। राजसूयश्च मे लब्धो निदेशे त्व तिष्ठतः
ज्यांच्यावर लक्ष्मी प्रसन्न आहे, कृष्णा, त्यांच्यासाठी तू नेहमी पुढे असतोस; जरासंध मारला गेला, राजे सोडवले गेले आणि मला राजसूय मिळाला, हे सर्व तुझ्या उपस्थितीतच घडलं.
क्षिप्रमेव यथा त्वेतत्कार्यं समुपपद्यते। अप्रमत्तो जगन्नाथ तथा कुरु समुपपद्यते
जगाच्या नाथा, हे कार्य लवकर पूर्ण व्हावं म्हणून, तू जसं योग्य समजशील तसं, पूर्ण लक्ष देऊन कर.
त्रिभिर्भवद्भिर्हि विना नाहं जीवितुमुत्सहे। धर्मकामार्थरहितो रोगार्त इव दुःखितः
तुम्हा तिघांशिवाय मला जगणं शक्य नाही; धर्म, काम आणि अर्थ यांच्याशिवाय मी आजारी माणसासारखा दुःखी आहे.
न शौरिणा विना पार्थो न शौरिः पाण्डवं विना। नाजेयोस्त्यनयोऽर्लोके कृष्णयोरिति मे मतिः
शौर्याशिवाय पार्थ नाही आणि पांडवाशिवाय शौर्य नाही; या दोन्ही कृष्णांना या जगात कोणीही जिंकू शकत नाही — माझी ही ठाम श्रद्धा आहे.
अयं च बलिनां श्रेष्ठः श्रीमानपि वृकोदरः। युवाभ्यां सहितो वीर किं न कुर्यान्महायशाः
हा बलवान आणि श्रीमंत वृकोदर, तुमच्यासारख्या दोघांसोबत असताना, त्याने काय साध्य करू शकणार नाही?
सुप्रणीतो बलौघो हि कुरुते कार्यमुत्तमम्। अन्धं बलं जडं प्राहुः प्रणेतव्यं विचक्षणैः
सुयोग्य मार्गदर्शन मिळालं तर सैन्य उत्तम कार्य साध्य करू शकतं; पण आंधळं किंवा मंद सैन्य, ते हुशार माणसानेच चालवावं लागतं.
यतो हि निम्नं भवति नयन्ति हि ततो जलम्। यतश्छिद्रं ततश्चापि नयन्ते धीवरा जलम्
जिथे जमीन खाली जाते तिथे पाणी वाहतं, आणि जिथे भोक असतं तिथे मासेमारे पाणी नेतात.
तस्मान्नयविधानज्ञं पुरुषं लोकविश्रुतम्। वयमाश्रित्य गोविन्दं यतामः कार्यसिद्धये
म्हणून, नीती जाणणाऱ्या आणि प्रसिद्ध अशा गोविंदावर विश्वास ठेवून आपण हे कार्य साध्य करण्यासाठी प्रयत्न करूया.
एवं प्रज्ञानयबलं क्रियोपायसमन्वितम्। पुरस्कृर्वीत कार्येषु कृष्णकार्यार्थसिद्धये
ज्ञान, नीती, बळ आणि योग्य उपायांनी युक्त असलेला माणूस कार्याच्या यशासाठी पुढे असावा.
एवमेव यदुश्रेष्ठ यावत्कार्याथिसिद्धये। अर्जुनः कृष्णमन्वेतु भीमोऽन्वेतु धनञ्जयम्। नयो जयो बलं चैव विक्रमे सिद्धिमेष्यति
यदुवंशातील श्रेष्ठा, ज्या पर्यंत आपलं कार्य साध्य होत नाही, तोपर्यंत अर्जुनाने कृष्णाचा पाठपुरावा करावा आणि भीमाने धनंजयाचा; नीती, विजय आणि बळ यांच्या साहाय्याने पराक्रमातून यश मिळेल.
एवमुक्तास्ततः सर्वे भ्रातरो विपुलौजसः। वार्ष्णेयः पाण्डवेयौ च प्रतस्थुर्मागधं प्रति
असं म्हटल्यावर, सर्व बलवान भाऊ, वृष्णी आणि पांडव, मगधाकडे निघाले.
वर्चस्विनां ब्राह्मणानां स्नातकानां परिच्छदैः। आच्छाद्य सुहृदां वाक्यैर्मनोज्ञैरभिनन्दिताः
ते तेजस्वी, वेदशिक्षण पूर्ण केलेल्या ब्राह्मणांच्या वस्त्रांनी सजले होते आणि मित्रांनी गोड शब्दांनी त्यांचं स्वागत केलं.
माधवः पाण्डवेयौ च प्रतस्थुर्व्रतधारिणः'। अमर्षादभितप्तानां ज्ञात्यर्थं मुख्यतेजसाम्। रविसोमाग्निवपुषां दीप्तमासीत्तदा वपुः
माधव आणि पांडव, आपल्या व्रताला खंबीर राहून, आपल्या नातलगांसाठी संतापाने पेटलेल्या, सूर्य, चंद्र आणि अग्नीप्रमाणे तेजस्वी रूपाने पुढे निघाले.
इतं मेने जरासन्धं दृष्ट्वा भीमपुरोगमौ। एककार्यसमुद्यन्तौ कृष्णौ युद्धेऽपराजितौ
भीम पुढे, कृष्ण आणि त्याचा भाऊ दोघेही युद्धात अपराजित आणि एकाच उद्देशाने एकत्र आलेले पाहून, जरासंधाने त्यांचा असा विचार केला.
ईशौ हितौ महात्मानौ सर्वकार्यप्रवर्तिनौ। धर्मकामार्थलोकानां कार्याणां च प्रवर्तकौ
हे दोघे महान आत्मे, सर्व कार्यांचे आरंभ करणारे, सर्वांच्या हितासाठी असणारे, धर्म, काम आणि अर्थ या जगांचे आणि सर्व उत्तम कार्यांचे प्रवर्तक आहेत.
कुरुभ्यः प्रस्थितास्ते तु मध्येन कुरुजाङ्गलम्। रम्यं पद्मसरो गत्वा कालकूडमतीत्य च
ते कुरूंच्या प्रदेशातून निघून, कुरुजंगलाच्या मध्यातून गेले, रम्य अशा पद्मसरावर पोहोचले आणि काळकूट ओलांडले.
गण्डकीं च महाशोणं सदानीरां तथैव च। एकपर्वतके नद्यः क्रमेणैत्याव्रजन्त ते
गंडकी, महाशोण आणि सदानीरा या नद्यांवरून ते गेले; नंतर एकपर्वताजवळील नद्याही त्यांनी अनुक्रमे ओलांडल्या.
उत्तीर्य सरयूं रम्यां दृष्ट्वा पूर्वांश्च कोसलान्। अतीत्य जग्मुर्मिथिलां मालां चर्मण्वतीं नदीम्
सुंदर सरयू नदी ओलांडून, पूर्वेकडील कोसलांचा प्रदेश पाहून, ते मिथिला, माला आणि चर्मण्वती नदीकडे पुढे गेले.
अतीत्य गङ्गां शोणं च त्रयस्ते प्राङ्मुखास्तदा। कुशचीरच्छदा जग्मुर्मागधं क्षेत्रमच्युताः
गंगा आणि शोण या नद्या ओलांडून, ते तिघेही पूर्वेकडे तोंड करून, कुशाचे वस्त्र व झाडांची साल घालून, मगध देशाकडे गेले.
ते शश्वद्गोधनाकीर्णमम्बुमन्तं शुभद्रुमम्। गोरथं गिरिमासाद्य ददृशुर्मागधं पुरम्
गायींनी भरलेला, पाण्याने समृद्ध आणि सुंदर झाडांनी नटलेला असा डोंगर गाठून, त्यांनी मगधांचे नगर पाहिले.
एष पार्थ महान्भाति पशुमान्नित्यमम्बुमान्। निरामयः सुवेश्माढ्यो निवेशो मागधः शुभः
पार्था, हे मगधांचे मोठे आणि सुंदर वसाहत नेहमी गायी, अन्न, पाणी, उत्तम घरे आणि समृद्धीने भरलेली, दुःखरहित अशी चमकत आहे.
वैहारो विपुलः शैलो वाराहो वृषभस्तथा। तथा ऋषिगिरिस्तात शुभाश्चैत्यकपञ्चमाः
विहार हा विशाल डोंगर, वराह आणि वृषभ असेच, तसेच ऋषिगिरी आणि पाच शुभ चैत्यक शिखरे, हे सर्व येथे आहेत.
एते पञ्चमहाशृङ्गाः पर्वताः शीतलद्रुमाः। रक्षन्तीवाभिसंहत्य संहताङ्गा गिरिव्रजम्
ही पाच मोठ्या शिखरांची पर्वते, थंड झाडांनी वेढलेली, एकत्र उभी राहून जणू काही गिरीव्रजाचे रक्षण करतात.
पुष्पवेष्टितशाखाग्रैर्गन्धवद्भिर्मनोहरैः। निगूढा इव लोध्राणां वनैः कामिजनप्रियैः
फुलांनी सुशोभित आणि सुगंधी, मनाला मोहवणाऱ्या फांद्या असलेल्या, आणि प्रिय लोध्राच्या जंगलांनी झाकलेल्या, हे डोंगर जणू लपलेलेच दिसतात.