कृष्ण कोऽयं जरासन्धः किंवीर्यः किम्पराक्रमः। यस्त्वां स्पृष्ट्वाऽग्निसदृशं न दग्धः शलभो यथा
कृष्णा, हा जरासंध कोण आहे? त्याची ताकद आणि शौर्य काय, की तुला — अग्नीप्रमाणे — स्पर्श करूनही तो पतंगासारखा जळून गेला नाही?
शृणु राजञ्जरासन्धो यद्वीर्यो यत्पराक्रमः। यथा चोपेक्षितोऽस्माभिर्बहुशः कृतविप्रियः
राजा, जरासंधाचे सामर्थ्य आणि पराक्रम कसे आहे, आणि त्याने आपल्यावर किती वेळा अन्याय केला, हे ऐक.
अक्षौहिणीनां तिसृणां पतिः समरदर्पितः। राजा बृहद्रथो नाम मगधाधिपतिर्बली
तो तीन अक्षौहिणी सैन्यांचा स्वामी, युद्धात गर्विष्ठ, आणि बलाढ्य बृहद्रथ नावाचा राजा, मगधाचा अधिपती आहे.
रूपवान्वीर्यसम्पन्नः श्रीमानतुलविक्रमः। नित्यं दीक्षाङ्किततनुः शतक्रतुरिवापरः
तो देखणा, पराक्रमी, तेजस्वी, आणि अतुलनीय शौर्याचा आहे; नेहमी व्रतधारी असून, तो दुसऱ्या इंद्रासारखा भासतो.
तेजसा सूर्यसङ्काशः क्षमया पृथिवीसमः। यश्चान्तकसमः क्रोधे श्रिया वैश्रवणोपमः
तेजाने तो सूर्यासारखा, सहनशीलतेने पृथ्वीप्रमाणे, रागात यमासारखा आणि संपत्तीत कुबेरासारखा आहे.
स्वराज्यं कारयामास मगधेषु गिरिव्रजे'। तस्याभिजनसंयुक्तैर्गणैर्भरतसत्तम। व्याप्तेयं पृथिवी सर्वा सूर्यस्येव गभस्तिभिः
त्याने मगधात, गिरिव्रज येथे स्वतःचे राज्य प्रस्थापित केले; त्याच्या कुलीन मित्रांसह, हे भरतश्रेष्ठा, त्याने आपली सत्ता साऱ्या पृथ्वीवर सूर्याच्या किरणांसारखी पसरवली.
स काशिराजस्य सुते यमजे भरतर्षभः। उपयेमे महावीर्यो रूपद्रविणसंयुते। तयोश्चकार समयं मिथः स पुरुषर्षभः
तो महापराक्रमी पुरुष, हे भरतश्रेष्ठा, काशीच्या राजाच्या जुळ्या कन्यांशी विवाहबद्ध झाला, त्या दोघी रूप आणि संपत्तीने युक्त होत्या; आणि त्यांच्याशी त्याने परस्पर करार केला.
नातिवर्तिष्य इत्येवं पत्नीभ्यां सन्निधौ तदा। स ताभ्यां शुशुभे राजा पत्नीभ्यां वसुधाधिपः
त्या दोघींच्या उपस्थितीत त्याने हा करार कधीही मोडणार नाही असे वचन दिले; आणि तो राजा, पृथ्वीचा स्वामी, आपल्या दोन पत्नींसह तेजाने उजळून निघाला.
प्रियाम्भामनुरूपाभ्यां करेणुभ्यामिव द्विपः। तयोर्मध्यगतश्चापि रराज वसुधाधिपः
जसा हत्ती आपल्या प्रिय आणि अनुरूप दोन मादींसोबत शोभतो, तसा तो पृथ्वीचा स्वामी, आपल्या दोन पत्नींच्या मध्ये उभा राहून शोभून दिसत होता.
गङ्गायमुनयोर्मध्ये मूर्तिमानिव सागरः। विषयेषु निमग्रस्य तस्य यौवनमत्यगात्
गंगा आणि यमुना यांच्या मध्ये जसा सागर साकार झाल्यासारखा भासतो, तसा तो आपल्या राज्यात मग्न होता आणि त्याचे तारुण्य हळूहळू संपले.
न च वंशकरः पुत्रस्तस्याजायत कश्चन। मङ्गलैर्बभिर्होमैः पुत्रकामाभिरिष्टिभिः
त्यांच्या वंशाला पुढे नेणारा एकही मुलगा त्यांना झाला नाही, जरी त्यांनी मुलासाठी अनेक शुभ विधी, यज्ञ आणि पूजा केल्या तरी.
नाससाद नृपश्रेष्ठः पुत्रं कुलविवर्धनम्। स भार्याभ्यां च सहितो निर्वेदमगमद्धृशम्
राजांचा शिरोमणी असूनही त्यांना वंश वाढवणारा मुलगा मिळाला नाही; त्यामुळे आपल्या दोन्ही पत्नींसह ते फारच निराश झाले.
राज्यं चापि परित्यज्य तपोवनमथाश्रयत्। ' वार्यमाणः प्रकृतिभिर्नृपभक्त्या विशाम्पते
मग त्यांनी आपले राज्य सोडून तपोवन गाठले; प्रजाजनांनी त्यांना निघू नये म्हणून खूप विनवण्या केल्या, पण त्यांनी ऐकले नाही.
अथ काक्षीवतः पुत्रं गौतमस्य महात्मनः।। शुश्राव तपसि श्रेष्ठमुदारं चण्डकौशिकम्
नंतर त्यांनी काक्षीवत आणि गौतम यांचा तेजस्वी पुत्र, तपश्चर्येत श्रेष्ठ असलेल्या चंडकौशिक ऋषीबद्दल ऐकले.
यदृच्छयाऽऽगतं तं तु वृक्षमूलमुपाश्रितम्। पत्नीभ्यां सहितो राजा सर्वयत्नैरतोषयत्
तो ऋषी तिथे योगायोगाने आला होता आणि एका झाडाखाली बसला होता. राजा आपल्या पत्नींसह सर्व प्रकारे त्याला प्रसन्न करण्याचा प्रयत्न करू लागला.
बृहद्रथं च स ऋषिर्यथावच्चाभ्यनन्दत। ' उपविष्टः स तेनाथ अनुज्ञातो महात्मना
त्या ऋषीने बृहद्रथाचे योग्य स्वागत केले; दोघेही बसले असता, त्या महात्म्याने त्यांना परवानगी दिली.
तमपृच्छत्तदा विप्रः किमागमनमित्यथ। विप्रैरनुगतस्यैव पत्नीभ्यां सहितस्य च
मग त्या ऋषीने विचारले, 'तुम्ही इथे कशासाठी आला आहात?' तेव्हा राजा आपल्या पत्नींसह आणि ब्राह्मणांच्या सोबतीने समोर बसला होता.
स उवाच मुनिं राजा भगवन्नास्ति मे सुतः। अपुत्रस्य तु राज्येन वृद्धत्वे किं प्रयोजनम्
राजा म्हणाला, 'भगवंत, मला मुलगा नाही; मुलगा नसताना म्हातारपणी राज्याचा काय उपयोग?''
सोऽहं तपश्चरिष्यामि पत्नीभ्यां सहितो वने। नाप्रजस्य मुने किर्तिः स्वधा चैवाक्षया भवेत्। एवमुक्तः स राज्ञा तु मुनिः कारुण्यमागतः
'म्हणून मी पत्नींसह वनात तप करणार आहे; कारण मुलगा नसल्यावर ना कीर्ती टिकते, ना श्राद्धाचा लाभ मिळतो.' असे राजा म्हणताच त्या ऋषीला दया आली.
तमब्रवीत्सत्यधृतिः सत्यवागृषिसत्तमः। परितुष्टोऽस्मि राजेन्द्र वरं वरय सुव्रत
सत्यवचनी आणि धीरगंभीर असा तो श्रेष्ठ ऋषी म्हणाला, 'राजाधिराज, मी तुझ्यावर खूश आहे; तू इच्छित असलेला वर माग.'
ततः सभार्यः प्रणतस्तमुवाच बृहद्रथः। पुत्रदर्शननैराश्याद्बाष्पसन्दिग्धया गिरा
मग बृहद्रथ आपल्या पत्नींसह वाकला आणि मुलगा पाहण्याची आशा संपल्यामुळे डोळ्यांत अश्रू आणून त्याने बोलायला सुरुवात केली.
भगवन् राज्यमुत्सृज्य प्रस्थितस्य तपोवनम्। किं वरेणाल्पभाग्यस्य किं राज्येनाप्रजस्य मे
'भगवंत, मी राज्य सोडून तपोवनाकडे निघालो आहे; अशा दुर्भाग्यवानाला वराचा काय उपयोग, आणि मुलगा नसताना राज्याचा काय अर्थ?'
एतच्छ्रुत्वा मुनिर्ध्यानमगमन्क्षुभितेन्द्रियः। तस्यैव चाम्रवृक्षस्य छायायां समुपाविशत
हे ऐकून त्या ऋषीचे मन अस्वस्थ झाले आणि तो ध्यानात गेला. तो त्या आंब्याच्या झाडाखाली बसला.
तस्योपविष्टस्य मुनेरुत्सङ्गे निपपात ह। अवानमशुकादष्टमेकमाम्रफलं किल
त्या ऋषीच्या मांडीवर बसलेल्या असताना, एक मधमाशीने डंख केलेले पिकलेले आंब्याचे फळ खाली पडले.
तत्प्रगृह्य मुनिश्रेष्ठो हृदयेनाभिमन्त्र्य च। राज्ञे ददावप्रतिमं पुत्रसम्प्राप्तिकारणम्
ते फळ उचलून, त्या श्रेष्ठ ऋषीने मनापासून मंत्र घालून, राजाला दिले. हे पुत्रप्राप्तीसाठी अतुल्य साधन होते.
उवाच च महाप्राज्ञस्तं राजानं महामुनिः। गच्छ राजन्कृतार्थोऽसि निवर्तस्व नराधिप
मग त्या महान ज्ञानी ऋषीने राजाला सांगितले, 'राजा, तुझे मनोरथ पूर्ण झाले आहेत; आता परत जा.'
एष ते तनयो राजन्मा तपेह तपोवने। प्रजाः पालय धर्मेण एव धर्मो महीक्षिताम्
'हे फळ तुझ्या पुत्रासाठी आहे, राजा; इथे वनात तप करू नकोस. प्रजेला धर्माने चालव, कारण तेच राजाचे खरे कर्तव्य आहे.'
यजस्व विविधैर्यज्ञैरिन्द्रं तर्पय चेन्दुना। पुत्रं राज्ये प्रतिष्ठाप्य तत आश्रममाव्रज
'विविध यज्ञ करून इंद्राला तृप्त कर; मुलाला राज्यावर बसवून मगच आश्रमात ये.'
अष्टौ वरान्प्रयच्छामि तव पुत्रस्य पार्थिव। ब्रह्मण्यत्वमजेयत्वं युद्धेषु च तथा मतिः
राजा, मी तुझ्या मुलाला आठ वर देतो — ब्राह्मणांवर प्रेम, कोणत्याही युद्धात कुणी जिंकू न शकेल अशी शक्ती, आणि युद्धात योग्य निर्णय घेण्याची बुद्धी,
प्रियातिथेयतां चैव दीनानामन्ववेक्षणम्। तथा बलं च सुभहल्लोके कीर्ति च शाश्वतीम्
पाहुण्यांचे मनापासून स्वागत, दुःखी लोकांवर दया, मोठे बळ, आणि जगात कायमची कीर्ती,