भव एधस्व मोदस्व धनैस्तर्पय च द्विजान्। एतत्ते विस्तरेणोक्तं यन्मां त्वं परिपृच्छसि। आपृच्छे त्वां गमिष्यामि दाशार्हनगरीं प्रति
समृद्ध हो, वाढ हो, आनंदी रहा आणि आपल्या संपत्तीने ब्राह्मणांना तृप्त कर. तू जे विचारलेस ते सर्व मी तुला सविस्तर सांगितले. आता मी तुझी परवानगी घेतो आणि दाशार्हांच्या नगरीकडे निघतो.
एवमाख्याय पार्थेभ्यो नारदो जनमेजय। जगाम तैर्वृतो राजन्नृषिभिर्यैः समागतः
नारदांनी पांडवांना असे सांगितल्यानंतर, जनमेजय, ते ज्या ऋषींसह आले होते, त्यांच्यासह ते निघून गेले.
गते तु नारदे पार्थो भ्रातृभिः सह कौरवः। राजसूयं क्रतुश्रेष्ठं चिन्तयामास पार्थिवः
नारद निघून गेल्यावर, कौरव राजाने आपल्या भावांसह राजसूय यज्ञाचा विचार करू लागला.
ऋषेस्तद्वचनं श्रुत्वा निशश्वास युधिष्ठिरः। चिन्तयन्राजसूयेष्टिं न लेभे शर्म भारत
त्या ऋषींचे शब्द ऐकून युधिष्ठिराने खोल श्वास घेतला. राजसूय यज्ञाचा विचार करत असताना त्याला मनःशांती मिळाली नाही.
राजर्षीणां च तं श्रुत्वा महिमानं महात्मनाम्। यज्वनां कर्मभिः पुण्यैर्लोकप्राप्तिं समीक्ष्य च
राजर्षींच्या महानतेबद्दल आणि पुण्यकर्मांनी यज्ञ करणाऱ्यांना मिळणाऱ्या लोकांबद्दल ऐकून,
हरिश्चन्द्रं च राजर्षि रोजमानं विशेषतः। यज्वानं यज्ञमाहर्तुं राजसूयमियेष सः
विशेषतः यज्ञांनी प्रसिद्ध असलेल्या हरिश्चंद्र या राजर्षीचा विचार करून, त्याने राजसूय यज्ञ करण्याची इच्छा धरली.
युधिष्ठिरस्ततः सर्वानर्चयित्वा सभासदः। प्रत्यर्चितश्च तैः सर्वैर्यज्ञायैव मनो दधे
मग युधिष्ठिराने सभेतील सर्वांना सन्मान दिला आणि सर्वांनी त्याचा सन्मान केला. त्याचे मन पूर्णपणे यज्ञावर स्थिर झाले.
स राजसूयं राजेन्द्र कुरूणामृषभस्तदा। आहर्तुं प्रवणं चक्रे मनः सञ्चिन्त्य चासकृत्
त्या वेळी कौरवांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या राजाने वारंवार विचार करून राजसूय यज्ञ करण्याचे मनाशी ठरवले.
भूयश्चाद्भुतवीर्यौजा धर्ममेवानुचिन्तयन्। किं हितं सर्वलोकानां भवेदिति मनो दधे
तो अद्भुत पराक्रमी आणि तेजस्वी युधिष्ठिर पुन्हा एकदा फक्त धर्माचाच विचार करू लागला आणि सर्व लोकांचे कल्याण कशात आहे हे मनाशी धरले.
अनुगृह्णन्प्रजाः सर्वाः सर्वधर्मभृतां वरः। अविशेषेण सर्वेषां हितं चक्रे युधिष्ठिरः
धर्मपालकांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या युधिष्ठिराने सर्व प्रजेला आपुलकीने वागवले आणि कोणताही भेदभाव न करता सर्वांचे हित साधले.
सर्वेषां दीयतां देयं मुष्णन्कोपमदावुभौ। साधु धर्मेति धर्मेति नान्यच्छ्रूयेत भाषितम्
जे द्यायचे ते सर्वांना दिले जाई. राग आणि सौम्यता दोन्ही आवरली जात. 'धर्म, धर्म' एवढेच शब्द सर्वत्र ऐकू येत, दुसरे काहीही नाही.
एवं गते ततस्तस्मिन्पितरीवाश्वसञ्जनाः। न तस्य विद्यते द्रेष्टा ततोऽस्याजातशत्रुता
अशा प्रकारे सर्व प्रजा पित्याप्रमाणे विश्वास ठेवू लागली. त्याला कोणीही द्वेष करत नसे, म्हणून त्याला 'ज्याचा शत्रू जन्मलाच नाही' असे म्हणत.
परिग्रहान्नरेन्द्रस्य भीमस्य परिपालनात्। शत्रूणां क्षपणाच्चैव बीभत्सोः सव्यसाचिनः
भीमाने राजाच्या संपत्तीचे रक्षण केल्यामुळे आणि अर्जुनाने शत्रूंचा नाश केल्यामुळे, कोणीही त्यांच्याविरुद्ध उभे राहत नसे.
बलीनां सम्यगुत्थानान्नकुलस्य यशस्विनः'। धीमतः सहदेवस्य धर्माणामनुशासनात्
बलवान आणि कीर्तीमान नकुलाच्या योग्य प्रयत्नांमुळे आणि बुद्धिमान सहदेवाच्या धर्मविषयक मार्गदर्शनामुळे,
वैनत्यात्सर्वतश्चैव नकुलस्य स्वभावतः। अविग्रहा वीतभयाः स्वकर्मनिरताः सदा
नकुलाच्या सर्वत्र दक्षतेमुळे आणि त्याच्या स्वभावामुळे, लोकांमध्ये भांडण किंवा भीती नव्हती. सर्वजण आपापल्या कर्तव्यात मग्न होते.
निकामवर्षाः स्फीताश्च आसञ्जनपदास्तथा। वार्धुषी यज्ञसत्वानि गोरक्षं कर्षणं वणिक्
सर्व प्रदेशात भरपूर पाऊस पडत असे आणि समृद्धी होती. लोक, यज्ञासाठीची जनावरे, गवळी, शेतकरी आणि व्यापारी सर्वजण सुखी होते.
विशेषात्सर्वमेवैतत्सञ्जज्ञे राजकर्मणा। अनुकर्षं च निष्कर्षं व्याधिपावकमूर्छनम्
हे सर्व विशेषतः राजाच्या कार्यामुळे घडले: समृद्धी, दारिद्र्याचा नाश, रोग, आग आणि उपद्रव यांचा नायनाट.
सर्वमेव न तत्रासीद्धर्मनित्ये युधिष्ठिरे। दस्युभ्यो वञ्चकेभ्यश्च राज्ञः प्रति परस्परम्
युधिष्ठिराच्या राज्यात धर्माच्या विरुद्ध काहीही घडत नसे. दरोडेखोर, फसवणूक करणारे, राजा किंवा प्रजेपैकी कोणीही एकमेकांना त्रास देत नसत.
राजवल्लभतश्चैव नाश्रूयत मृषाकृतम्। प्रियं कर्तुमुपस्थातुं बलिकर्म स्वकर्मजम्
राजाच्या आवडत्या माणसांकडून कधीच खोटी वागणूक ऐकू आली नाही; प्रत्येकाने आपापल्या कर्तव्याप्रमाणे बळी अर्पण करण्यासाठी पुढे येत.
अभिहर्तुं नृपाः षट्सु पृथक्जात्यैश्च नैगमैः। ववृधे विषयस्तत्र धर्मनित्ये युधिष्ठिरे
राजे आपल्या आपल्या लोकांसह आणि वेगवेगळ्या जातींच्या संघांसह आदर व्यक्त करायला आले; आणि धर्मनिष्ठ युधिष्ठिराच्या राज्यात सर्वत्र भरभराट झाली.
कामतोऽप्युपयुञ्जानै राजसैर्लोभजैर्जनैः। सर्वव्यापी सर्वगुणी सर्वसाहः स सर्वराट्
राजे आणि लोभी लोक जरी आपल्या इच्छेप्रमाणे वागत आले, तरी सर्वत्र व्यापणारा, सर्व गुणांनी युक्त आणि सहनशील असा तो सार्वभौम राजा सर्वांवर मात करत राहिला.
यस्मिन्नधिकृतः सम्राड् भ्राजमानो महायशाः। यत्र राजन्दश दिशः पितृतो मातृतस्तथा। अनुरक्ताः प्रजा आसन्नागोपाला द्विजातयः
ज्याच्यात तेजस्वी आणि कीर्तीमान सम्राट विराजमान होता, जिथे, राजन, दहा दिशांना प्रजेने, गवळ्यांनी आणि द्विजांनी आईवडिलांप्रमाणे प्रेम केले.
स मन्त्रिणः समानाय्य भ्रातृंश्च वदतां वरः। bराजसूयं प्रति तदा पुनः पुनरपृच्छत
तो वाक्चातुर्याने श्रेष्ठ असलेला राजा, आपल्या मंत्र्यांना आणि भावांना बोलावून, राजसूय यज्ञाबद्दल वारंवार विचारू लागला.
ते पृच्छ्यमानाः सहिता वचोऽर्थ्यं मन्त्रिणस्तदा। युधिष्ठिरं महाप्राज्ञं यियक्षुमिदमब्रुवन्
मंत्र्यांनी एकत्र येऊन, यज्ञ करण्याची इच्छा असलेल्या बुद्धिमान युधिष्ठिराला योग्य आणि हितकारक असे शब्द सांगितले.
येनाभिषिक्तो नृपतिर्वारुणं गुणमृच्छति। तेन राजाऽपि तं कुत्स्नं सम्राड्गुणमभीप्सृति
ज्याच्या हातून राजा अभिषिक्त होतो, त्याला वरुणाचे गुण मिळतात; त्याच मार्गाने सम्राटही ती संपूर्ण श्रेष्ठता मिळवू इच्छितो.
तस्य सम्राड्गुणार्हस्य भवतः कुरुनन्दन। राजसूयस्य समयं मन्यन्ते सुहृदस्तव
हे कुरुवंशाचा आनंद, तुझ्यात सम्राटाला शोभणारे गुण आहेत, म्हणून तुझे मित्र राजसूय यज्ञाचा योग्य काळ आल्याचे मानतात.
तस्य यज्ञस्य समयः स्वाधीनः क्षत्रसम्पदा। साम्ना षडग्नयो यस्मिंश्चीयन्ते शंसितव्रतैः
त्या यज्ञाचा काळ राजसत्तेच्या अधीन असतो, जिथे सहा अग्नी व्रतस्थ आणि स्तुत्य लोकांनी वाढवले जातात.
दर्वीहोमानुपादाय सर्वान्यः प्राप्नुते क्रतून्। अभिषेकं च यज्ञान्ते सर्वजित्तेन चोच्यते
होमाची काठी हातात घेतल्यावर सर्व यज्ञ मिळतात, आणि यज्ञाच्या शेवटी सर्वांना जिंकलेल्या राजाला अभिषेक मिळतो असे म्हणतात.
समर्थोऽसि महाबाहो सर्वे ते वशगा वयम्। अचिरात्त्वं महाराज राजसूयमवाप्स्यसि
तू समर्थ आहेस, महाबाहू, आणि आम्ही सर्व तुझ्या अधीन आहोत; लवकरच, महाराज, तुला राजसूय यज्ञ साध्य होईल.
अविचार्य महाराज राजसूये मनः कुरु। इत्येवं सुहृदः सर्वे पृथक्च सह चाब्रुवन्
महाराज, कोणतीही शंका न ठेवता, राजसूय यज्ञावर मन केंद्रित कर, असे सर्व मित्रांनी वेगळे आणि एकत्र येऊन सांगितले.