तथा तैरुपयातैश्च प्रतियद्भिश्च भारत। आकुला सा सभातात भवति स्म सुखप्रदा
असे येणारे आणि जाणारे, हे भारत, यांच्या मुळे ती सभा वडील, गजबजलेली आणि आनंद देणारी होते.
सर्वतेजोमयी दिव्या ब्रह्मर्षिगणसेविता। ब्राहया श्रिया दीप्यमाना शुशुभे विगतक्लमा
ती दिव्य सभा सर्व तेजांनी उजळलेली, ब्रह्मर्षींच्या सेवेत असलेली, श्रीमंतीने झळाळणारी आणि थकवा नसलेली दिसत होती.
सा सभा तादृशी दृष्टा मया लोकेषु दुर्लभा। सभेयं राजशार्दूल मनुष्येषु यथा तव
अशी सभा मी पाहिली, जी लोकांतही दुर्मिळ आहे; राजशार्दूल, तशीच तुझी सभा माणसांत आहे.
एता मया दृष्टपूर्वाः सभा देवेषु भारत। सभेयं मानुषे लोके सर्वश्रेष्ठतमा तव
हे भारत, अशा सभा मी पूर्वी देवांत पाहिल्या आहेत; पण माणसांत तुझी सभा सर्वश्रेष्ठ आहे.
प्रायशो राजलोकस्ते कथितो वदतां वर। वैवस्वतसभायां तु यथा वदसि मे प्रभो
राजन, तू वैवस्वताच्या सभेत असणारे राजपुरुष कसे असतात हे बहुतेक सांगितलेस; आता, प्रभो, तुला जसे माहीत आहे तसे मला सांग.
वरुणस्य सभायां तु नागास्ते कथिता विभो। दैत्येन्द्राश्चापि भूयिष्ठाः सरितः सागरास्तथा
वरुणाच्या सभेत तू नाग, मोठे दैत्यराज, नद्या आणि समुद्र यांचाही उल्लेख केला आहेस, हे तेजस्वी.
तथा धनपतेर्यक्षा गुह्यका राक्षसास्तथा। गन्धर्वाप्सरसश्चैव भगवांश्च वृषध्वजः
धनपतीच्या सभेत यक्ष, गुह्यक, राक्षस, तसेच गंधर्व, अप्सरा आणि वृषध्वज भगवंत यांचा तू उल्लेख केला.
पितामहसभायां तु कथितास्ते महर्षभः। सर्वे देवनिकायाश्च सर्वशास्त्राणि वैव ह
पितामहाच्या सभेत, हे महर्षे, सर्व देवगण आणि सर्व शास्त्रांचेही तू वर्णन केले.
शक्रस्य तु सभायां तु देवाः सङ्कीर्तिता मुने। उद्देशतश्च गन्धर्वा विविधाश्च महर्षयः
शक्राच्या सभेत, हे मुनी, देवांचा आणि थोडक्यात गंधर्व व विविध महर्षींचा तू उल्लेख केला.
एक एव तु राजर्षिर्हरिश्चन्द्रो महामुने। कथितस्ते सभायां वै देवेन्द्रस्य महात्मनः
पण फक्त एकच राजर्षी, हरिश्चंद्र, या महान इंद्राच्या सभेत असल्याचे तू सांगितलेस, हे महर्षे.
किं कर्म तेनाचरितं तपो वा नियतव्रत। येनासौ सह शक्रेण स्पर्धदे सुमहायशाः
त्याने कोणते कर्म केले, किंवा कोणते कठोर व्रत पाळले, ज्यामुळे तो मोठ्या कीर्तीने शक्राशी स्पर्धा करू शकला?
पितृलोकगतश्चैव त्वया विप्र पिता मम। दृष्टः पाण्डुर्महाभागः कथं वाऽपि समागतः
आणि, हे विप्र, पितृलोकात गेलेले माझे वडील पांडू, हे भाग्यवान, तुला तिथे कसे दिसले किंवा ते कसे आले?
किमुक्तवांश्च भगवंस्तन्ममाचक्ष्व सुव्रत। त्वत्तः श्रोतुं सर्वमिदं परं कौतूहलं हि मे
आणि त्या भगवंताने काय सांगितले? हे दृढव्रती, ते मला सांग. मला हे सर्व तुझ्याकडून ऐकण्याची फारच उत्सुकता आहे.
यन्मां पृच्छसि राजेन्द्र हरिश्चन्द्रं प्रति प्रभो। तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि माहात्म्यं तस्य धीमतः
राजेंद्र, तू हरिश्चंद्राबद्दल जे विचारलेस, त्या बुद्धिमानाचा महिमा मी तुला आता सांगतो.
इक्ष्वाकूणां कुले जातस्त्रिशङ्कुर्नाम पार्थिवः। अयोध्याधिपतिर्वीरो विश्वामित्रेण संस्थितः
इक्ष्वाकू कुळात त्रिशंकू नावाचा एक राजा जन्मला, तो अयोध्येचा पराक्रमी राजा होता आणि विश्वामित्रासोबत होता.
तस्य सत्यवती नाम पत्नी केकयवंशजा। तस्यां गर्भः समभवद्धर्मेण कुरुनन्दन
त्याची पत्नी सत्यवती हिचे नाव होते, ती केकय वंशातील होती; तिच्या पोटी, हे कुरुनंदना, धर्माने एक पुत्र गर्भात आला.
सा च काले महाभागा राजन्मासं प्रविश्य च। कुमारं जनयामास हरिश्चन्द्रमकल्मषम्। स वै राजा हरिश्चन्द्रस्त्रैशङ्कव इति स्मृतः
मग योग्य वेळी, हे राजन, त्या पुण्यवतीने गर्भावधी पूर्ण करून एक निष्पाप पुत्र जन्माला घातला; तो राजा हरिश्चंद्र, त्रिशंकूचा पुत्र म्हणून ओळखला जातो.
स राजा बलवानासीत्सम्राट् सर्वमहीक्षिताम्। तस्य सर्वे महीपालाः शासनावनताः स्थिताः
तो राजा अत्यंत बलवान होता, सर्व पृथ्वीच्या राजांचा सम्राट होता; सर्व राजे त्याच्या आज्ञेला वाकलेले होते.
तेनैकं रथमास्थाय जैत्रं हेमविभूषितम्। शस्त्रप्रतापेन जिता द्वीपाः सप्त जनेश्वर
त्याने एक सुवर्णाने सजवलेली विजयाची रथावर बसून, आपल्या शौर्याने सातही द्वीप जिंकले, हे नराधिपा.
स निर्जित्य महीं कृत्स्नां सशैलवनकाननाम्। आजहार महाराज राजसूयं महाक्रतुम्
त्याने डोंगर, वन, आणि अरण्यांसह संपूर्ण पृथ्वी जिंकून, राजसूय हा मोठा यज्ञ केला.
तस्य सर्वे महीपाला धनान्याजह्रुराज्ञया। द्विजानां परिवेष्टारस्तस्मिन्यज्ञे च तेऽभवन्
त्याच्या आज्ञेने सर्व राजांनी त्याच्यासाठी संपत्ती आणली; त्या यज्ञात ते सर्व ब्राह्मणांची सेवा करणारे झाले.
समाप्तयज्ञो विधिवद्धरिश्चन्द्रः प्रतापवान्। अभिषिक्तश्च शुशुभे साम्राज्येन नराधिपः
यज्ञ विधिपूर्वक पूर्ण झाल्यावर, तेजस्वी हरिश्चंद्र, अभिषिक्त होऊन, पुरुषांमध्ये सम्राट म्हणून शोभला.
राजसूयेऽभिषिक्तश्च समाप्तवरदक्षिणे
राजसूय यज्ञात अभिषिक्त झाल्यावर, इच्छित दान आणि दक्षिणा पूर्ण दिली गेली.
प्रादाच्च द्रविणं प्रीत्या याचकानां नरेश्वरः। यथोक्तवन्तस्ते तस्मिंस्ततः पञ्चगुणाधिकम्
मग त्या राजाने आनंदाने याचना करणाऱ्यांना धन दिले; त्यांनी जसे मागितले होते, त्याच्या पाचपट अधिक दिले.
अतर्पयच्च विविधैर्वसुभिर्ब्राह्मणांस्तदा। प्रसर्पकाले सम्प्राप्ते नानादिग्भ्यः समागतान्
त्या वेळी, वेगवेगळ्या दिशांनी आलेल्या ब्राह्मणांना विविध प्रकारच्या संपत्तीने तृप्त केले.
भक्ष्यभोज्यैश्च विविधैर्यथाकामपुरस्कृतैः। रत्नौघतर्पितैस्तुष्टैर्द्विजैश्च समुदाहृतम्। तेजस्वी च यशस्वी च नृपेभ्योऽभ्यधिकोऽभवत्
त्यांना हवे तसे अनेक प्रकारचे खाण्याचे पदार्थ आणि भरपूर रत्ने देऊन, आनंदी झालेल्या द्विजांनी जाहीर केले की, तो तेजस्वी आणि कीर्तीमान राजा इतर सर्व राजांपेक्षा श्रेष्ठ आहे.
एतस्मात्कारणाद्राजन्हरिश्चन्द्रो विराजते। तेभ्यो राजसहस्रेभ्यस्तद्विद्वि भरतर्षभ
म्हणूनच, हे राजन, हरिश्चंद्र सर्व राजांमध्ये उजळून दिसतो; हजारो राजांमध्ये त्याचे नाव मोठ्या सन्मानाने घेतले जाते, हे भरतश्रेष्ठ.
समाप्य च हरिश्चन्द्रो महायज्ञं प्रतापवान्। अभिषिक्तश्च शुशुभे साम्राज्येन नराधिप
महायज्ञ पूर्ण केल्यावर, पराक्रमी हरिश्चंद्र सम्राट म्हणून अभिषिक्त होऊन सर्व लोकांत शोभून दिसला.
ये चान्ये च महीपाला राजसूयं महाक्रतुम्। यजन्ते ते सहेन्द्रेण मोदन्ते भरतर्षभ
जे इतर राजे राजसूयासारखा मोठा यज्ञ करतात, ते इंद्रासह आनंद मानतात, हे भरतश्रेष्ठ.
ये चापि नि नं प्राप्ताः सङ्ग्रामेष्वपलायिनः। ते तत्सदनम् ताद्य मोन्दते भरतर्षभ
आणि जे युद्धात हरले तरी पळाले नाहीत, तेही त्या सभेत आज आनंदी आहेत, हे भरतश्रेष्ठ.