रौक्मिणेयश्च साम्बश्च युयुधानश्च सात्यकिः। सुधर्मा चानिरुद्धश्च शैव्यश्च नरपुङ्गवः
रुक्मिणीपुत्र, साम्ब, युयुधान सात्यकी, सुधर्मा, अनिरुद्ध आणि श्रेष्ठ पुरुष शैव्य—
एते चान्ये च बहवो राजानः पृथिवीपते। धनञ्जयसखा चात्र नित्यमास्ते स्म तुम्बुरुः
हे आणि असे अनेक राजे, पृथ्वीपती, तसेच धनंजयाचा सखा तुंबुरु, तेथे नेहमी उपस्थित होते.
उपासते महात्मानमासीनं सप्तविंशतिः। चित्रसेनः सहामात्यो गन्धर्वाप्सरसस्तथा
सप्तविंशती, चित्रसेन व त्याचे मंत्री, तसेच गंधर्व व अप्सरा, या सर्वांनी त्या महात्म्याची सेवा केली.
गीतवादित्रकुशलाः साम्यतालविशारदाः। प्रमाणोऽथ लये स्थाने किन्नराः कृतनिश्रमाः
गाणे आणि वाद्य वाजवण्यात कुशल, ताल-लय जाणणारे, प्रमाण आणि ठेका पाळणारे, असे सिद्धहस्त किन्नर तेथे आपली कला सादर करीत.
सञ्चोदितास्तुम्बुरुणा गन्धर्वसहितास्तदा। गायन्ति दिव्यतानैस्ते यथान्यायं मनस्विनः
तुंबुरुने प्रोत्साहित केल्यावर, गंधर्व आणि त्यांचे साथी, मन लावून, योग्य रीतीने दिव्य स्वरांनी गात होते.
पाण्डुपुत्रानृषींश्चैव रमयन्त उपासते। तस्यां सभायामासीनाः सुव्रताः सत्यसङ्गराः
ते पांडुपुत्र आणि ऋषी यांना आनंद देत, त्यांची सेवा करीत. त्या सभेत सत्यप्रतिज्ञ आणि उत्तम व्रत पाळणारे लोक बसले होते.
दिवीव देवा ब्रह्माणं युधिष्ठिरमुपासते
जसं देव लोकात ब्रह्मदेवाचं पूजन केलं जातं, तसंच सर्वजण युद्धिष्ठिराचं सन्मान करतात.
सम्पूज्याथाभ्यनुज्ञातो महर्षेर्वचनात्परम्। प्रत्युवाचानुपूर्व्येण धर्मराजो युधिष्ठिरः
महर्षींच्या आज्ञेनं आणि सन्मानानं, धर्मराज युद्धिष्ठिरानं योग्य क्रमानं उत्तर दिलं.
भगवत्याय्यमाहैतं यथावद्धर्मनिश्चयम्। यथाशक्ति यथान्यायं क्रियतेऽयं विधिर्मया
भगवंत, तुम्ही जसं सांगितलं, तसं मी हा धर्मनियम माझ्या ताकदीप्रमाणे आणि न्यायानं पाळतो.
राजभिर्यद्यथा कार्यं, पुरा वै तन्न संशयः। यथान्यायोपनीतार्थं कृतं हेतुमदर्थवत्
पूर्वीचे राजे जसं योग्य वाटलं तसं जे काही केलं, त्यात शंका नाही; ते सर्व नीट विचार करून, कारणानं आणि अर्थानं केलं गेलं.
वयं तु सत्पथं तेषां यातुमिच्छामहे प्रभो। न तु शक्यं तथा गन्तुं यथा तैर्नियतात्मभिः
प्रभो, आम्हालाही त्या पूर्वज राजांचा सद्गतीचा मार्ग घ्यायची इच्छा आहे, पण त्यांच्यासारखी आत्मसंयम आम्हाला साधता येत नाही.
एकमुक्त्वा स धर्मात्मा वाक्यं तदभिपूज्य च। ` तं तु विश्रान्तमासीनं देवर्षिममितद्युतिम्'।। मुहूर्तात्प्राप्तकालं च दृष्ट्वा लोकचरं मुनिम्
धर्मात्मा युद्धिष्ठिरानं एकच वाक्य बोलून, त्यांना सन्मान दिला. मग तो अमाप तेजाचा देवरषी विश्रांती घेत बसलेला पाहून, योग्य वेळ ओळखून, त्या लोकांत संचार करणाऱ्या ऋषींना विचारलं.
नादरदं सुस्थमासीनमुपासीनो युधिष्ठिरः। अपृच्छत्पाण्डवस्तत्र राजमध्ये माहद्युतिः
युद्धिष्ठिर, राजांच्या मध्ये तेजस्वी असलेला, त्या गर्व नसलेल्या आणि सुखानं बसलेल्या ऋषीजवळ गेला आणि तिथे त्यांना विचारलं.
भवात्सञ्चरते लोकान्सदा नानाविधान्बहून्। ब्रह्मणा निर्मितान्पूर्वं प्रेक्षमाणो मनोजवः
भगवंत, तुम्ही मनाच्या वेगानं अनेक प्रकारच्या, ब्रह्मदेवानं पूर्वी निर्माण केलेल्या लोकांत संचार करता.
ईदृशी भविता काचिद्दृष्टपूर्वा सभा क्वचित्। इतो वा श्रेयसी ब्रह्मंस्तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः।। वैशम्पायन उवाच
अशी सभा कधी कुठे पाहिली आहे का, किंवा याहून श्रेष्ठ अशी कुठे आहे का? ब्रह्मन्, मी विचारतोय, कृपया सांगा.
तच्छ्रुत्वा नारदस्तस्य धर्मराजस्य भाषितम्। पाण्डवं प्रत्युवाचेदं स्मयन्मधुरया गिरा
धर्मराज युद्धिष्ठिराचं बोलणं ऐकून, नारदांनी मंद हास्य करत गोड शब्दांत पांडवाला उत्तर दिलं.
मानुषेषु न मे तात दृष्टपूर्वा न च श्रुता। सभा मणिमयी राजन्यथेयं तव भारत
माझ्या माहितीप्रमाणे, हे प्रिय, माणसांत अशी रत्नांनी बनलेली सभा मी ना पाहिली, ना ऐकली; जशी तुझ्याकडे आहे, भारत.
सभां तु पितृराजस्य वरुणस्य च धीमतः। कथयिष्ये तथेन्द्रस्य कैलासनिलयस्य च
पण मी तुला पितरांच्या राजाची, बुद्धिमान वरुणाची, इंद्राची आणि कैलासावर राहणाऱ्याची सभा सांगतो.
ब्रह्मणश्च सभां दिव्यां कथयिष्ये गतक्लमाम्। दिव्यादिव्यैरभिप्रायैरुपेतां विश्वरूपिणीम्
मी तुला ब्रह्मदेवाची थकवा नसलेली, दिव्य आणि सर्व रूपांनी युक्त अशी सभा देखील सांगतो.
देवैः पितृगणैः साध्यैर्यज्वभिर्नियतात्मभिः। जुष्टां मुनिगणैः शान्तैर्वेदयज्ञैः सदक्षिणैः।। यदि ते श्रवणे बुद्धिर्वर्तते भरतर्षभ
ती सभा देव, पितर, साध्य, संयमी यज्ञकर्ता, शांत ऋषी आणि योग्य दक्षिणा असलेल्या वेदयज्ञांनी सुशोभित आहे; हे भरतश्रेष्ठ, तुला ऐकायची इच्छा असेल तर.
नारदेनैवमुक्तस्तु धर्मराजो युधिष्ठिरः। प्राञ्जलिर्भ्रातृभिः सार्धं तैश्च सर्वैर्द्विजोत्तमैः
नारदांनी असं सांगितल्यावर, धर्मराज युद्धिष्ठिरानं भावंडांसह आणि त्या सर्व श्रेष्ठ ब्राह्मणांसह हात जोडून उत्तर दिलं.
नारदं प्रत्यवाचेदं धर्मराजो महामनाः। सभाः कथय ताः सर्वाः श्रोतुमिच्छामहे वयम्
महामना धर्मराज युद्धिष्ठिरानं नारदांना म्हणालाः 'त्या सर्व सभा आम्हाला सांग, आम्हाला त्या ऐकायच्यात.'
किन्द्रव्यास्ताः सभा ब्रह्मन्किंविस्ताराः किमायताः। पितामहं च के तस्यां सभायां पर्युपासते
ब्रह्मन्, त्या सभांमध्ये काय संपत्ती आहे, त्या किती मोठ्या आणि रुंद आहेत? आणि त्या सभेत पितामहाचं पूजन कोण करतात?
वासवं देवराजं च यमं वैवस्वतं च के। वरुणं च कुबेरं च सभायां पर्युपासते
त्या सभेत वासव, देवांचा राजा, विवस्वतपुत्र यम, वरुण आणि कुबेर यांचं पूजन कोण करतात?
एतत्सर्वं यथान्यायं ब्रह्मर्षे वदतस्तव। श्रोतुमिच्छाम सहिताः परं कौतूहलं हि नः
ब्रह्मर्षे, तुम्ही हे सर्व नीट सांगत आहात, आम्हा सर्वांना हे ऐकायची फारच उत्सुकता आहे.
एवमुक्तः पाण्डवेन नारदः प्रत्यभाषत। क्रमेण राजन्दिव्यास्ताः श्रूयन्तामिह नः सभाः
पांडवाने असे म्हटल्यावर नारदांनी उत्तर दिले, 'राजा, या दिव्य सभांचा क्रमाने मी सांगतो, नीट ऐका.'
कथयिष्ये सभां याम्यां युधिष्ठिर निबोध ताम्। वैवस्वतस्य यां पार्थ विश्वकर्मा चकार ह
युधिष्ठिरा, आता मी तुला दक्षिणेकडील सभा सांगतो, ती ऐक. ती सभा वैवस्वतासाठी विश्वकर्म्याने तयार केली होती.
तैजसी सा सभा राजन्बभूव शतयोजना। विस्तारायामसम्पन्ना भूयसी चापि पाण्डव
राजा, ती सभा तेजस्वी होती, लांबी-रुंदीने शंभर योजनांची आणि फारच मोठी होती, पांडवा.
अर्कप्रकाशा भ्राजिष्णुः सर्वतः कामरूपिणी। नातिशीता च चात्युष्णा मनसश्च प्रहर्षिणी
ती सभा सूर्यासारखी प्रकाशमान, सर्व बाजूंनी तेजस्वी, इच्छेनुसार रूप बदलणारी, ना फार थंड ना फार गरम, आणि मनाला आनंद देणारी होती.
न शोको न जरा तस्यां क्षुत्पिपासे न चाप्रियम्। न च दैन्यं क्लमो वाऽपि प्रतिकूलं न चाप्युत
त्या सभेत ना दुःख, ना वार्धक्य, ना भूक, ना तहान, ना काही अप्रिय, ना दैन्य, ना थकवा, ना काही प्रतिकूल असं काहीच नव्हतं.