अङ्गो वङ्गः सुमित्रश्च शैब्यश्चामित्रकर्शनः। किरातराजः सुमना यवनाधिपतिस्तथा
अंग, वंग, सुमित्र, पराक्रमी शैब्य, किरातांचा राजा, सुमना आणि यवनांचा अधिपती—
चाणूरो देवरातश्च भोजो भीमरथश्च यः। श्रुतायुधश्च कालिङ्गो जयसेनश्च मागधः
चानूर, देवरात, भोज, भीमरथ, कालींगाचा श्रुतायुध आणि मागध देशाचा जयसेन—
सुकर्मा चेकितानश्च पुरुश्चामित्रकर्शनः। केतुमान्वसुदानश्च वैदेहोऽथ कृतक्षणः
सुकर्मा, चेकितान, पुरु, केतुमान, वसुदान, विदेहाचा राजा आणि कृतक्षण—
सुधर्मा चानिरुद्धश्च श्रुतायुश्च महाबलः। अनूपराजो दुर्धर्पः क्रमजिच्च सुदर्शनः
सुधर्मा, अनिरुद्ध, बलवान श्रुतायू, अनूपराज, दुर्धर्प, क्रमजित आणि सुंदरदर्शन—
शिशुपालः सहसुतः करूपाधिपतिस्तथा। वृष्णीनां चैव दुर्धर्पाः कुमारा देवरूपिणः
शिशुपाल, सहसुत, करूपाचा अधिपती आणि वृष्णी कुळातील देवतुल्य, अभिमानी कुमार—
आहुको विपृथुश्चैव गदः सारण एव च। अक्रूरः कृतवर्मा च सत्यकश्च शिनेः सुतः
आहुक, विपृथु, गद, सारण, अक्रूर, कृतवर्मा आणि शिनिकुमार सत्यक—
भीष्मकोऽथाकृतिश्चैव द्युमत्सेनश्च वीर्यवान्। केकयाश्च महेष्वासा यज्ञसेनश्च सोमकिः
भीष्मक, आकृती, पराक्रमी द्युमत्सेन, केकयांचे महान धनुर्धर, यज्ञसेन आणि सोमकी—
केतुमान्वसुमांश्चैव कृतास्त्रश्च महाबलः। एते चान्ये च बहवः क्षत्रिया मुख्यसंमताः
केतुमान, वसुमान, बलाढ्य कृतास्त्र आणि इतर अनेक मान्यताप्राप्त प्रमुख क्षत्रिय—
उपासते सभायां स्म कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम्। अर्जुनं ये व संश्रित्य राजपुत्रा महाबलाः
हे सर्व आणि अर्जुनावर विश्वास ठेवणारे इतर बलवान राजकुमार सभेत कुंतीपुत्र युधिष्ठिराची सेवा करीत होते.
अशिक्षन्त धनुर्वेदं रौरवाजिनवाससः। तत्रैव शिक्षिता राजन्कुमारा वृष्णिनन्दनाः
रौरव मृगाची कातडी परिधान करून ते धनुर्विद्या शिकत होते; आणि तेथेच, राजन, वृष्णिकुमारही शिक्षण घेत होते.
रौक्मिणेयश्च साम्बश्च युयुधानश्च सात्यकिः। सुधर्मा चानिरुद्धश्च शैव्यश्च नरपुङ्गवः
रुक्मिणीपुत्र, साम्ब, युयुधान सात्यकी, सुधर्मा, अनिरुद्ध आणि श्रेष्ठ पुरुष शैव्य—
एते चान्ये च बहवो राजानः पृथिवीपते। धनञ्जयसखा चात्र नित्यमास्ते स्म तुम्बुरुः
हे आणि असे अनेक राजे, पृथ्वीपती, तसेच धनंजयाचा सखा तुंबुरु, तेथे नेहमी उपस्थित होते.
उपासते महात्मानमासीनं सप्तविंशतिः। चित्रसेनः सहामात्यो गन्धर्वाप्सरसस्तथा
सप्तविंशती, चित्रसेन व त्याचे मंत्री, तसेच गंधर्व व अप्सरा, या सर्वांनी त्या महात्म्याची सेवा केली.
गीतवादित्रकुशलाः साम्यतालविशारदाः। प्रमाणोऽथ लये स्थाने किन्नराः कृतनिश्रमाः
गाणे आणि वाद्य वाजवण्यात कुशल, ताल-लय जाणणारे, प्रमाण आणि ठेका पाळणारे, असे सिद्धहस्त किन्नर तेथे आपली कला सादर करीत.
सञ्चोदितास्तुम्बुरुणा गन्धर्वसहितास्तदा। गायन्ति दिव्यतानैस्ते यथान्यायं मनस्विनः
तुंबुरुने प्रोत्साहित केल्यावर, गंधर्व आणि त्यांचे साथी, मन लावून, योग्य रीतीने दिव्य स्वरांनी गात होते.
पाण्डुपुत्रानृषींश्चैव रमयन्त उपासते। तस्यां सभायामासीनाः सुव्रताः सत्यसङ्गराः
ते पांडुपुत्र आणि ऋषी यांना आनंद देत, त्यांची सेवा करीत. त्या सभेत सत्यप्रतिज्ञ आणि उत्तम व्रत पाळणारे लोक बसले होते.
दिवीव देवा ब्रह्माणं युधिष्ठिरमुपासते
जसं देव लोकात ब्रह्मदेवाचं पूजन केलं जातं, तसंच सर्वजण युद्धिष्ठिराचं सन्मान करतात.
सम्पूज्याथाभ्यनुज्ञातो महर्षेर्वचनात्परम्। प्रत्युवाचानुपूर्व्येण धर्मराजो युधिष्ठिरः
महर्षींच्या आज्ञेनं आणि सन्मानानं, धर्मराज युद्धिष्ठिरानं योग्य क्रमानं उत्तर दिलं.
भगवत्याय्यमाहैतं यथावद्धर्मनिश्चयम्। यथाशक्ति यथान्यायं क्रियतेऽयं विधिर्मया
भगवंत, तुम्ही जसं सांगितलं, तसं मी हा धर्मनियम माझ्या ताकदीप्रमाणे आणि न्यायानं पाळतो.
राजभिर्यद्यथा कार्यं, पुरा वै तन्न संशयः। यथान्यायोपनीतार्थं कृतं हेतुमदर्थवत्
पूर्वीचे राजे जसं योग्य वाटलं तसं जे काही केलं, त्यात शंका नाही; ते सर्व नीट विचार करून, कारणानं आणि अर्थानं केलं गेलं.
वयं तु सत्पथं तेषां यातुमिच्छामहे प्रभो। न तु शक्यं तथा गन्तुं यथा तैर्नियतात्मभिः
प्रभो, आम्हालाही त्या पूर्वज राजांचा सद्गतीचा मार्ग घ्यायची इच्छा आहे, पण त्यांच्यासारखी आत्मसंयम आम्हाला साधता येत नाही.
एकमुक्त्वा स धर्मात्मा वाक्यं तदभिपूज्य च। ` तं तु विश्रान्तमासीनं देवर्षिममितद्युतिम्'।। मुहूर्तात्प्राप्तकालं च दृष्ट्वा लोकचरं मुनिम्
धर्मात्मा युद्धिष्ठिरानं एकच वाक्य बोलून, त्यांना सन्मान दिला. मग तो अमाप तेजाचा देवरषी विश्रांती घेत बसलेला पाहून, योग्य वेळ ओळखून, त्या लोकांत संचार करणाऱ्या ऋषींना विचारलं.
नादरदं सुस्थमासीनमुपासीनो युधिष्ठिरः। अपृच्छत्पाण्डवस्तत्र राजमध्ये माहद्युतिः
युद्धिष्ठिर, राजांच्या मध्ये तेजस्वी असलेला, त्या गर्व नसलेल्या आणि सुखानं बसलेल्या ऋषीजवळ गेला आणि तिथे त्यांना विचारलं.
भवात्सञ्चरते लोकान्सदा नानाविधान्बहून्। ब्रह्मणा निर्मितान्पूर्वं प्रेक्षमाणो मनोजवः
भगवंत, तुम्ही मनाच्या वेगानं अनेक प्रकारच्या, ब्रह्मदेवानं पूर्वी निर्माण केलेल्या लोकांत संचार करता.
ईदृशी भविता काचिद्दृष्टपूर्वा सभा क्वचित्। इतो वा श्रेयसी ब्रह्मंस्तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः।। वैशम्पायन उवाच
अशी सभा कधी कुठे पाहिली आहे का, किंवा याहून श्रेष्ठ अशी कुठे आहे का? ब्रह्मन्, मी विचारतोय, कृपया सांगा.
तच्छ्रुत्वा नारदस्तस्य धर्मराजस्य भाषितम्। पाण्डवं प्रत्युवाचेदं स्मयन्मधुरया गिरा
धर्मराज युद्धिष्ठिराचं बोलणं ऐकून, नारदांनी मंद हास्य करत गोड शब्दांत पांडवाला उत्तर दिलं.
मानुषेषु न मे तात दृष्टपूर्वा न च श्रुता। सभा मणिमयी राजन्यथेयं तव भारत
माझ्या माहितीप्रमाणे, हे प्रिय, माणसांत अशी रत्नांनी बनलेली सभा मी ना पाहिली, ना ऐकली; जशी तुझ्याकडे आहे, भारत.
सभां तु पितृराजस्य वरुणस्य च धीमतः। कथयिष्ये तथेन्द्रस्य कैलासनिलयस्य च
पण मी तुला पितरांच्या राजाची, बुद्धिमान वरुणाची, इंद्राची आणि कैलासावर राहणाऱ्याची सभा सांगतो.
ब्रह्मणश्च सभां दिव्यां कथयिष्ये गतक्लमाम्। दिव्यादिव्यैरभिप्रायैरुपेतां विश्वरूपिणीम्
मी तुला ब्रह्मदेवाची थकवा नसलेली, दिव्य आणि सर्व रूपांनी युक्त अशी सभा देखील सांगतो.
देवैः पितृगणैः साध्यैर्यज्वभिर्नियतात्मभिः। जुष्टां मुनिगणैः शान्तैर्वेदयज्ञैः सदक्षिणैः।। यदि ते श्रवणे बुद्धिर्वर्तते भरतर्षभ
ती सभा देव, पितर, साध्य, संयमी यज्ञकर्ता, शांत ऋषी आणि योग्य दक्षिणा असलेल्या वेदयज्ञांनी सुशोभित आहे; हे भरतश्रेष्ठ, तुला ऐकायची इच्छा असेल तर.