विहाय भगवांश्चापि स्त्रीरूपमतुलं हरिः। नानाप्रहरणैर्भीमैर्दानवान्तमकम्पयत्
मग भगवान हरिनं आपलं अनुपम स्त्रीरूप सोडलं आणि भीषण शस्त्रांनी दानवांना घाबरवलं.
ततः प्रवृत्तः संग्रामः समीपे लवणाम्भसः। सुराणामसुराणां च सर्वघोरतरो महान्
मग त्या खारट पाण्याजवळ देव आणि दानवांमध्ये अतिशय भयंकर आणि मोठं युद्ध सुरू झालं.
प्रासाश्च विपुलास्तीक्ष्णा न्यपतन्त सहस्रशः। तोमराश्च सुतीक्ष्णाग्राः शस्त्राणि विविधानि च
मोठ्या आणि धारदार भाले, टोकदार तोमर आणि अनेक शस्त्रं हजारोंनी खाली पडू लागली.
ततोऽसुराश्चक्रभिन्ना वमन्तो रुधिरं बहु। असिशक्तिगदारुग्णा निपेतुर्धरणीतले
मग चक्रानं छिन्न झालेल्या, तलवारी, भाले, गदा आणि लाकडी गजांनी जखमी झालेल्या दानवांनी पुष्कळ रक्त सांडत पृथ्वीवर कोसळले.
छिन्नानि पट्टिशैश्चैव शिरांसि युधि दारुणैः। तप्तकाञ्चनमालीनि निपेतुरनिशं तदा
लढाईत कठोर कुऱ्हाडीने छाटलेली, तापलेल्या सोन्याच्या माळांनी सजलेली डोकी सतत खाली पडत होती.
रुधिरेणानुलिप्ताङ्गा निहताश्च महासुराः। अद्रीणामिव कूटानि धातुरक्तानि शेरते
रक्तानं माखलेली शरीरं असलेले मोठे दानव, जणू काही डोंगरांच्या शिखरांवर खनिजांचं लाल डाग पडावं तशी, मृत्युमुखी पडले होते.
आहाकारः समभवत्तत्र तत्र सहस्रशः। अन्योन्यंछिन्दतां शस्त्रैरादित्ये लोहितायति
सूर्य लाल होत असताना, शस्त्रांनी एकमेकांना मारताना हजारो आरोळ्या सर्वत्र ऐकू येत होत्या.
परिघैरायसैस्तीक्ष्णैः सन्निकर्षे च मुष्टिभिः। निघ्नतां समरेऽन्योन्यं शब्दो दिवमिवास्पृशत्
तीक्ष्ण लोखंडी गजांनी आणि मुठीने जवळून मारताना, त्यांच्या युद्धाच्या आवाजानं जणू आकाशही भरून गेलं.
छिन्धिभिन्धि प्रधाव त्वं पातयाभिसरेति च। व्यश्रूयन्त महाघोराः शब्दास्तत्र समन्ततः
छाट, फोड, पळ, पाड, धाव—अशा भयंकर आरोळ्या सर्व बाजूंनी घुमत होत्या.
एवं सुतुमुले युद्धे वर्तमाने महाभये। नरनारायणौ देवौ समाजग्मतुराहवम्
अशा त्या प्रचंड आणि भीषण युद्धात, नर आणि नारायण हे दोन देवही रणभूमीत आले.
तत्र दिव्यं धनुर्दृष्ट्वा नरस्य भगवानपि। चिन्तयामास तच्चक्रं विष्णुर्दानवसूदनम्
तेथे नराचं दिव्य धनुष्य पाहून, भगवान विष्णूनं दानवांचा संहार करणाऱ्या आपल्या चक्राचा विचार केला.
ततोऽम्बराच्चिन्तितमात्रमागतं महाप्रभं चक्रममित्रतापनम्। विभावसोस्तुल्यमकुण्ठमण्डलं सुदर्शनं संयति भीमदर्शनम्
मग त्याच्या मनात येताच, आकाशातून तेजस्वी, शत्रूंना जाळणारे, सूर्याच्या प्रमाणे गोल आणि भीषण असं सुदर्शन चक्र प्रकट झालं.
तदागतं ज्वलितहुताशनप्रभं भयंकरं करिकरबाहुरच्युतः। मुमोच वै प्रबलवदुग्रवेगवा- न्महाप्रभं परनगरावदारणम्
ते चक्र जणू यज्ञातील अग्निप्रमाणे तेजस्वी, भीतीदायक, बलवान करांनी असलेल्या अच्युतानं प्रचंड वेगानं आणि तेजानं शत्रूंच्या नगरांचा नाश करण्यासाठी सोडलं.
तदन्तकज्वलनसमानवर्चसं पुनःपुनर्न्यपतत वेगवत्तदा। विदारयद्दितिदनुजान्सहस्रशः करेरितं पुरुषवरेण संयुगे
ते चक्र, संहाराच्या अग्निसारखं तेज असलेलं, पुन्हा पुन्हा वेगानं पडत होतं आणि पुरुषश्रेष्ठानं युद्धात सोडल्यावर, दितीच्या हजारो पुत्रांना फाडून टाकत होतं.
दहत्क्वचिज्ज्वलन इवावलेलिह- त्प्रसह्य तानसुरगणान्न्यकृन्तत। प्रवेरितं वियति मुहुः क्षितौ तथा पपौ रणे रुधिरमथो पिशाचवत्
कधी कधी तो जणू काही पेटलेला अग्नी सर्व काही जाळतो तसा, त्या असुरांच्या सैन्यांवर तुफान हल्ला करायचा; त्यांना पुन्हा पुन्हा आकाशात फेकून, जमिनीवर आदळायचा आणि रणभूमीत पिशाच्यासारखा रक्त प्यायचा.
तथाऽसुरा गिरिभिरदीनचेतसो मुहुर्मुहुः सुरगणमार्दयंस्तदा। महाबला विगलितमेघवर्चसः सहस्रशो गगनमभिप्रपद्यह
त्यावेळी असुरांनी, मनाने खचलेले असून, पुन्हा पुन्हा पर्वत उचलून देवांच्या सैन्यावर फेकले; त्यांची मोठी ताकद आणि तेज जणू विखुरलेल्या ढगांसारखी फिकी पडली होती, तरीही हजारो असुर आकाशात धाव घेत होते.
अथाम्बराद्भयजननाः प्रपेदिरे सपादपा बहुविधमेघरूपिणः। महाद्रयः परिगलिताग्रसानवः परस्परं द्रुतमभिहत्य सस्वनाः
मग आकाशातून भीतीदायक, वेगवेगळ्या आकाराचे पर्वत, झाडांसह, जणू ढगांच्या राशीसारखे खाली कोसळले; त्यांच्या टोकांचे तुकडे झाले आणि ते एकमेकांवर मोठ्या गडगडाटाने आदळले.
ततो मही प्रविचलिता सकानना महाद्रिपाताभिहता समन्ततः। परस्परं भृशमभिगर्जतां मुहू रणाजिरे भृशमभिसंप्रवर्तिते
त्यामुळे, सर्व बाजूंनी पडणाऱ्या पर्वतांनी पृथ्वी आणि तिच्या जंगलांनी थरथर कापली; रणभूमीत मोठा संग्राम सुरू असताना पर्वत एकमेकांवर पुन्हा पुन्हा गडगडत होते.
नरस्ततो वरकनकाग्रभूषणै- र्महेषुभिर्गगनपथं समावृणोत्। विदारयन्गिरिशिखराणि पत्रिभि- र्महाभयेऽसुरगणविग्रहे तदा
मग उत्तम सोन्याच्या दागिन्यांनी सजलेला एक पुरुष, मोठ्या बाणांनी आकाश भरून टाकू लागला; त्याच्या बाणांनी पर्वतांच्या शिखरांना फाडून टाकले आणि त्या मोठ्या युद्धात असुरांच्या सैन्यात भीती पसरली.
ततो महीं लवणजलं च सागरं महासुराः प्रविविशुरर्दिताः सुरैः। वियद्गतं ज्वलितहुताशनप्रभं सुदर्शनं परिकुपितं निशाम्य ते
मग देवांनी त्रस्त केलेले मोठे असुर पृथ्वी आणि खाऱ्या पाण्याच्या समुद्रात शिरले; आकाशात ज्वालासारखा प्रज्वलित आणि संतापलेला सुदर्शन पाहून ते घाबरले.
ततः सुरैर्विजयमवाप्य मन्दरः स्वमेव देशं गमितः सुपूजितः। विनाद्य खं दिवमपि चैव सर्वश- स्ततो गताः सलिलधरा यथागतम्
यानंतर देवांनी विजय मिळवल्यावर, मंदार पर्वताला मोठ्या सन्मानाने त्याच्या जागी परत नेले; आकाश आणि स्वर्गात गडगडणारा आवाज करत सर्व मेघ जसे आले तसे परत गेले.
ततोऽमृतं सुनिहितमेव चक्रिरे सुराः पुरां मुदमभिगम्य पुष्कलाम्। ददो च तं निधिममृतस्य रक्षितुं किरीटिने बलभिदथामरैः सह
मग देवांनी, प्रचंड आनंदाने, अमृत नीट जपून ठेवले; आणि त्या अमृताचा खजिना राखण्यासाठी, मुकुटधारी बलवंत देवतेसह, बळाचा वध करणाऱ्याला सोपवला.
एतत्ते कथितं सर्वममृतं मथितं यथा। यत्र सोऽश्वः समुत्पन्नः श्रीमानतुलविक्रमः
मी तुला सगळं सांगितलं, अमृत कसं मथलं गेलं आणि तिथे तो तेजस्वी, अतुल्य पराक्रमाचा घोडा कसा जन्माला आला.
तं निशाम्य तदा कद्रूर्विनतामिदमब्रवीत्। उच्चैःश्रवा हि किंवर्णो भद्रे प्रब्रूहि मा चिरम्
तेव्हा कद्रूने तो घोडा पाहून विनतेला विचारलं, 'उच्चैःश्रवा कोणत्या रंगाचा आहे, सखे? लवकर सांग.'
श्वेत एवाश्वराजोऽयं किं वा त्वं मन्यसे शुभे। ब्रूहि वर्णं त्वमप्यस्य ततोऽत्र विपणावहे
'हा घोड्यांचा राजा नक्कीच पांढराच आहे—किंवा तुझं मत काय, सुंदरि? त्याचा रंग सांग, मग आपण यावर पैज लावूया.'
कृष्णवालमहं मन्ये हयमेनं शुचिस्मिते। एहि सार्धं मया दीव्य दासीभावाय भामिनि
'माझ्या मते हा घोडा काळ्या अंगलटाचा आहे, हसऱ्या मुखाची. चल, आपण दोघी मिळून पैज लावू, आणि जिंकल्याने हरलेली दुसरी दासी होईल, सुंदरि.'
एवं ते समयं कृत्वा दासीभावाय वै मिथः। जग्मतुः स्वगृहानेव श्वो द्रक्ष्याव इति स्म ह
अशा रीतीने, एकमेकींची दासी होण्याची अट ठेवून, त्या दोघी आपल्या घरी गेल्या आणि म्हणाल्या, 'उद्या पाहूया.'
ततः पुत्रसहस्रं तु कद्रूर्जिह्यं चिकीर्षती। आज्ञापयामास तदा वाला भूत्वाऽञ्जनप्रभाः
मग कद्रूने जिंकावं म्हणून, आपल्या हजार नागपुत्रांना आज्ञा दिली—'काळ्या केसांसारखे व्हा.'
आविशध्वं हयं क्षिप्रं दासी न स्यामहं यथा। नावपद्यन्त ये वाक्यं ताञ्शशाप भुजंगमान्
'लवकर त्या घोड्यात शिरा, म्हणजे मी दासी होणार नाही; ज्यांनी माझं ऐकलं नाही, त्या नागांना तिने शाप दिला.'
सर्पसत्रे वर्तमाने पावको वः प्रधक्ष्यति। जनमेजयस्य राजर्षेः पाण्डवेयस्य धीमतः
'सर्पयज्ञाच्या वेळी, पांडववंशीय, बुद्धिमान जनमेजय राजर्षीच्या हातून अग्नी तुम्हा सर्वांना भस्म करेल.'