संशयो वह्निरागच्छेद्दृष्टं वायोर्निवर्तनम्। मृत्युर्नो बिलवासिभ्यो बिले स्यान्नात्र संशयः
आग आली तर काही खात्री नाही; पण वाऱ्याची दिशा बदललेली आपण पाहिली आहे. बिलात राहणाऱ्यांना मृत्यू निश्चित आहे — यात शंका नाही.
निःसंशयात्संशयितो मृत्युर्मातर्विशिष्यते। चर खे त्वं यथान्यायं पुत्रानाप्स्यसि शोभनान्
आई, जेव्हा मृत्यू निश्चित असतो तेव्हा शंका उरत नाही; योग्य ते करून जा, तुला पुन्हा चांगले पुत्र मिळतील.
अहं वेगेन तं यान्तमद्राक्षं पततां वरम्। बिलादाखुं समादाय श्येनं पुत्रा महाबलम्
मी वेगाने पाहिलं, की गरुडाने, सर्व पक्ष्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, त्या उंदराला बिलातून पकडलं आणि उडून गेला, मुलांनो.
तं पतन्तं महावेगा त्वरिता पृष्ठतोऽन्वगाम्। आशिषोऽस्य प्रयुञ्जाना हरतो मूषिकं बिलात्
तो गरुड वेगाने उडत असताना मीही घाईने त्याच्या मागे गेले, आणि तो उंदीर बिलातून घेऊन जात असताना मी त्याला आशीर्वाद दिला.
यो नो द्वेष्टारमादाय श्येनराज प्रधावसि। भव त्वं दिवमास्थाय निरमित्रो हिरण्मयः
हे गरुडराजा, आमचा शत्रू उचलून नेणारा, तू वेगाने निघून जा; स्वर्गात जाऊन, तू सोन्यासारखा तेजस्वी आणि निर्भय हो.
स यदा भक्षितस्तेन श्येनेनाखुः पतत्रिणा। तदाहं तमनुज्ञाप्य प्रत्युपायां पुनर्गृहम्
त्या पंखधारी गरुडाने उंदीर खाल्ल्यावर, मी त्याला परवानगी दिली आणि पुन्हा माझ्या घराकडे परत गेले.
प्रविशध्वं बिलं पुत्रा विश्रब्धा नास्ति वो भयम्। श्येनेन मम पश्यन्त्या हृत आखुर्महात्मना
मुलांनो, निर्धास्तपणे बिलात जा; आता तुम्हाला काहीही धोका नाही. मी स्वतः पाहिलं की मोठ्या मनाच्या गरुडाने उंदीर पकडून नेला आहे.
न विद्महे हृतं मातः श्येनैनाखुं कथंचन। अविज्ञाय न शक्यामः प्रवेष्टं विवरं भुवः
आई, आम्हाला माहीत नाही की गरुडाने उंदीर नेला आहे की नाही; नीट समजल्याशिवाय आम्ही जमिनीच्या बिलात जाऊ शकत नाही.
अहं तमभिजानामि हृतं श्येनेन मूषिकम्। नास्ति वोऽत्र भयं पुत्राः क्रियतां वचनं मम
मी ओळखते की गरुडाने उंदीर पकडला आहे; मुलांनो, इथे तुम्हाला काहीही भीती नाही. माझं ऐका.
न त्वं मिथ्योपचारेण मोक्षयेथा भयाद्धि नः। समाकुलेषु ज्ञानेषु न बुद्धिकृतमेव तत्
तू खोट्या आश्वासनाने आम्हाला भीतीमधून सोडवणार नाहीस; जेव्हा समज गोंधळलेली असते, तेव्हा ते बुद्धीचं काम नसतं.
न चोपकृतमस्माभिर्न चास्मान्वेत्थ ये वयम्। पीड्यमाना बिभर्ष्यस्मान्का सती के वयं तव
आम्ही तुझं काही उपकार केले नाहीत, आणि तू आम्ही कोण आहोत हेही जाणत नाहीस; त्रास सहन करत असूनही तू आम्हाला सांभाळतेस—आम्ही तुझ्यासाठी कोणता उपयोगाचे आहोत, जेव्हा तूच सत्कर्मी आहेस?
तरुणी दर्शीयाऽसि समर्था भर्तुरेषणे। अनुगच्छ पतिं मातुः पुत्रानाप्स्यसि शोमनान्
तू तरुण, सुंदर आणि पती शोधण्यास समर्थ आहेस; आई, पतीच्या मागे जा, तुला आनंद देणारी मुले मिळतील.
वयमस्निं समाविश्य लोकानाप्स्याम शोभनान्। अथास्मान्न दहेदग्निरायास्त्वं पुनरेव नः
आम्ही या बिलात जाऊन सुंदर लोकांना मिळवू; मग अग्नी आम्हाला जाळणार नाही, आणि तू पुन्हा आमच्याकडे येऊ शकशील.
एवमुक्ता ततः शार्ङ्गी पुत्रानुत्सृज्य खाण्डवे। जगाम त्वरिता देशं क्षेममग्नेरनामयम्
असं सांगितल्यावर, त्या शार्ङ्गीने आपल्या मुलांना खांडव वनात सोडून, ती लवकरच अग्नीच्या सुरक्षित आणि निरोगी ठिकाणी गेली.
ततस्तीक्ष्णार्चिरभ्यागात्त्वरितो हव्यवाहनः। यत्र शार्ङ्गा वभूवुस्ते मन्दपालस्य पुत्रकाः
मग तीक्ष्ण ज्वाळांनी अग्नी वेगाने तिथे गेला, जिथे शार्ङ्ग पक्षी, म्हणजे मंदपालाचे मुले, होते.
ततस्तं ज्वलितं दृष्ट्वा ज्वलनं ते विहङ्गमाः। `व्यथिताः करुणा वाचः श्रावयामासुरन्तिकात्।' जरितारिस्ततो वाक्यं श्रावयामास पावकम्
तेव्हा तो जळणारा अग्नी पाहून ते पक्षी घाबरले आणि जवळच करूण शब्द बोलू लागले; त्यात जरीतीने अग्नीला बोलावलं.
पुरतः कृच्छ्रकालस्य धीमाञ्जागर्ति पुरुषः। स कृच्छ्रकालं संप्राप्य व्यथां नैवैति कर्हिचित्
अडचणीच्या काळाआधी बुद्धिमान माणूस नेहमी जागरूक असतो; म्हणून अडचण आली तरी त्याला कधीही त्रास होत नाही.
यस्तु कृच्छ्रमनुप्राप्तं विचेता नावबुध्यते। सकृच्छ्रकाले व्यथितो न श्रेयो विन्दते महत्
पण जो अडचण आल्यावर गोंधळतो आणि समजून घेत नाही, तो त्या संकटात त्रस्त होतो आणि मोठं कल्याण मिळवत नाही.
धीरस्त्वमसि मेधावी प्राणकृच्छ्रमिदं च नः। प्राज्ञः शूरो बहूनां हि भवत्येको न संशयः
तू धीराचा आणि बुद्धिमान आहेस; ही जीवाची अडचण आपली आहे. अनेकांमध्ये खरा ज्ञानी आणि शूर एकच असतो, यात शंका नाही.
ज्येष्ठस्तातो भवति वै ज्येष्ठो मुञ्चति कृच्छ्रतः। ज्येष्ठश्चेन्न प्रजानाति नीयान्किं करिष्यति
मोठा भाऊच खरा मोठा असतो; तोच संकटातून सोडवतो. पण मोठ्याला कळलं नाही, तर लहान काय करणार?
हिरण्यरेतास्त्वरितो जलन्नायाति नः क्षयम्। सप्तजिह्वाननः क्रूरो लिहानो विसर्पति
हिरण्यरेता हा वेगाने आणि जळत आमच्या घराकडे येतो; तो सात जिभांचा, भयंकर आणि चाटत पसरतो.
एवं संभाष्य तेऽन्योन्यं मन्दपालस्य पुत्रकाः। तुष्टुवुः प्रयता भूत्वा यथाऽग्निं शृणु पार्थिव
अशा प्रकारे मंदपालाच्या मुलांनी एकमेकांशी बोलून, भक्तीभावाने अग्नीची स्तुती केली; राजन, त्यांनी अग्नीला कसे संबोधले ते ऐक.
आत्माऽसि वायोर्ज्वलन शरीरमसि वीरुधाम्। योनिरापश्च ते शुक्रं योनिस्त्वमसि चाम्भसः
वायूचा आत्मा तूच आहेस, प्रज्वलित स्वरूपा, झाडाझुडपांचं शरीर तूच आहेस. पाण्याचं मूळ तुझ्यात आहे, आणि पाण्याचं बीजही तूच आहेस.
ऊर्ध्वं चाधश्च सर्पन्ति पृष्ठतः पार्श्वतस्तथा। अर्चिषस्ते महावीर्य रश्यमः सवितुर्यथा
तुझ्या ज्वाळा, महाबलवान, वरखाली, मागेपुढे आणि दोन्ही बाजूंनी पसरतात, अगदी सूर्याच्या किरणांसारख्या.
माता प्रणष्टा पितरं न विद्मः पक्षा जाता नै नो धूमकेतो। न नस्त्राता विद्यते वै त्वदन्य- स्तस्मादस्मांस्त्राहि बालांस्त्वमग्ने
आमची आई हरवली आहे, वडील कोण हे आम्हाला माहीत नाही. आम्हाला पंख आलेत, धुराच्या पताका, पण तू आमचा नाश करणारा नाहीस. तुझ्याशिवाय आमच्यासाठी दुसरा कोणी रक्षक नाही—म्हणून, अग्ने, आम्हा लहान मुलांचं रक्षण कर.
यदग्ने ते शिवं रूपं ये च ते सप्त हेतयः। तेन नः परिपाहि त्वमार्तान्नः शरणैषिणः
अग्ने, तुझं जे मंगलमय रूप आहे आणि तुझे सात कारणे आहेत, त्याच्याच बळावर आमच्यासारख्या दुःखी आणि तुझ्या आश्रयाला आलेल्यांचं रक्षण कर.
त्वमेवैकस्तपसे जप्तवेदो नान्यस्तप्ता विद्यते गोषु देव। ऋषीनस्मान्बालकान्पालयस्व परेणास्मान्प्रेहि वै हव्यवाह
तपस्येने तापलेला, यज्ञ जाणणारा, तू एकटाच आहेस; गायींमध्ये दुसरा कोणी तापलेला नाही, देव. ऋषी आणि मुलांचं रक्षण कर, आणि आम्हाला सुरक्षित पार ने, हव्यवाहन.
सर्वमग्ने त्वमेवैकस्त्वयि सर्वमिदं जगत्। त्वं धारयसि भूतानि भुवनं त्वं बिभर्षि च
अग्ने, सर्व काही तूच आहेस; या सगळ्या जगात सर्व काही तुझ्यात आहे. सर्व जीवांचं आधारस्थान तूच आहेस, आणि हे विश्वही तूच पेलतोस.
त्वमग्निर्हव्यवाहस्त्वं त्वमेव परमं हविः। मनीषिणस्त्वां जानन्ति बहुधा चैकधापि च
तूच अग्नि, हव्यवाहन आहेस; तूच श्रेष्ठ हव्य आहेस. ज्ञानी लोक तुला अनेक प्रकारे आणि एकरूपही ओळखतात.
सृष्ट्वा लोकांस्त्रीनिमान्हव्यवाह काले प्राप्ते पचसि पुनः समिद्धः। त्वं सर्वस्य भुवनस्य प्रसूति- स्त्वमेवाग्ने भवसि पुनः प्रतिष्ठा
हे हव्यवाहन, या तीनही लोकांची निर्मिती करून, योग्य वेळी तू पुन्हा प्रज्वलित होऊन त्यांना जाळतोस. सर्व जगाचा तूच आदिकारण आहेस; अग्ने, तूच पुन्हा त्यांचं आधारस्थान आहेस.