राजा, एक पवित्र आणि सन्मानित परंपरा आहे—जेव्हा एक पुरुष धर्माच्या मार्गावर चालतो, आणि त्याला पुत्र प्राप्त होतो, तेव्हा तो पुत्र आपल्या वंशाच्या सामर्थ्याने पूर्वजांना तारतो. पुत्र आपल्या वडिलांना 'पुत' नावाच्या नरकातून मुक्त करतो, म्हणूनच त्याला 'पुत्र' म्हणतात—हे स्वयंभूने पूर्वी घोषित केले होते. पुत्रामुळे पुरुष विविध लोकांवर विजय मिळवतात; नातवामुळे त्यांना अमरत्व प्राप्त होते; आणि नातवाच्या पुत्रामुळे त्यांच्या पूर्वजांना आनंद मिळतो. गृहिणी ही कौटुंबिक कार्यात कुशल असावी, ती संततीला जन्म देणारी असावी, तिचे जीवन पतीसाठी समर्पित असावे, आणि ती निष्ठावान असावी—हीच खरी पत्नी. पत्नी ही पुरुषाचा अर्धा भाग आहे; ती त्याची सर्वोत्तम मैत्रीण आहे; ती धर्म, अर्थ आणि काम या जीवनाच्या तीन उद्दिष्टांची मूळ आहे; ज्याच्याकडे पत्नी आहे, तो खऱ्या अर्थाने पूर्ण आहे. गृहस्थाश्रमी पत्नीच्या सहवासाने आपली कर्तव्ये पार पाडतात; पत्नीमुळे ते आनंदी राहतात; पत्नीमुळे त्यांना समृद्धी प्राप्त होते. एकांतात पत्नी सुखद साथीदार असते; कर्तव्याच्या बाबतीत ती वडिलांसारखी असते; संकटात ती मातेसारखी असते. प्रवासात, अगदी जंगलातही, पत्नी असलेल्या पुरुषाला विश्रांती मिळते; म्हणून पत्नी ही सर्वोच्च आश्रय आहे. जेव्हा पुरुष संकटात, अपयशात, दुःखात असतो, तेव्हा फक्त निष्ठावान पत्नीच त्याच्या पाठीशी असते. पत्नी जर आधी मृत्यू पावली, तर ती मृत्यूनंतर पतीची वाट पाहते; आणि पती आधी मृत्यू पावला, तर ती त्याचा पाठलाग करते. या कारणास्तव, हे राजन, विवाहाला मान्यता आहे: पतीने जे काही प्राप्त केले, त्याचा लाभ पत्नीला मिळतो—या लोकात आणि परलोकातसुद्धा. शरीराच्या पोषणासाठी अन्न लागते, अगदी स्वर्गातही; आणि स्वत:पासून जन्मलेला पुत्र, हा 'स्व' आहे, असे ज्ञानी सांगतात. म्हणून, पतीने पत्नीला आई आणि आपल्या पुत्राची माता मानावी; कारण सर्वांचा आंतरात्मा 'पुत्र' म्हणून ओळखला जातो. वडिलांचे चालणे, रूप, कृती, प्रवृत्ती, आणि चिन्हे—हे सर्व पुत्रातही दिसतात. वडिलांचा स्वभाव, गुण, आणि आचार—हे शुभ किंवा अशुभ संपर्काने, पत्नीपासून जन्मलेल्या पुत्रात प्रतिबिंबित होतात, जसे आरशात आपला चेहरा दिसतो. वडील पुत्राला पाहून आनंदित होतात, जसे पुण्यवान पुरुष स्वर्ग मिळवून आनंदित होतात; पण ज्या स्त्रिया पतीच्या रूपात असूनही दुसऱ्याच्या वीर्याला स्वीकारतात— त्या पतीच्या वंशाचा नाश करून भयंकर नरकात जातात; आपल्या पत्नीपासून दुसऱ्याच्या इच्छेने जन्मलेले पुत्र—जरी 'माझे पुत्र' मानले जातात, तरी ते खरेतर शत्रू असतात; ते वडिलांना द्वेष करतात, विरोध करतात, आणि आज्ञा पाळत नाहीत. पतीही त्यांना द्वेष करतो, पण स्वत:च्या वीर्याने जन्मलेल्या पुत्राबद्दल असे होत नाही, हे राजन; पुत्र पित्याला किंवा खऱ्या जन्मदात्याला द्वेष करत नाही. जन्मदाता देखील पुत्राला द्वेष करत नाही; म्हणून पुत्र हा खऱ्या अर्थाने स्वत:चा भाग आहे. अगदी मानसिक दुःखांनी किंवा गंभीर व्याधींनी त्रस्त असतानाही, पुरुष— आपल्या पत्नीमध्ये आनंद शोधतो, जसे तापलेल्या लोकांना पाण्यात आनंद मिळतो; देशांतराने कृश झालेले, दुःखी, आणि फाटकी वस्त्र घालणारे पुरुष—तेही आपल्या पत्नीमध्ये सुख शोधतात, आणि गरीब लोक संपत्ती मिळवून आनंदित होतात; पत्नीने कठोर शब्द बोलले तरी, ज्ञानी पुरुष प्रत्युत्तरात कठोर बोलत नाहीत. कारण, आनंद, प्रेम, आणि धर्म तिच्यावर अवलंबून आहे, आणि शास्त्रात सांगितले आहे की ती स्वत:चा अर्धा भाग आहे; ती संपत्ती आणि संततीचे रक्षण करते. शरीर, जीवनाचा प्रवास, धर्म, स्वर्ग, ऋषी, आणि पूर्वज—हे सर्व, आणि जन्मभूमी—या सर्व गोष्टी सद्गुणी, शाश्वत आणि पवित्र स्त्रियांमुळे टिकतात. स्त्रियांशिवाय, ऋषींना संतान निर्माण करण्याची शक्ती कुठे आहे? देवतांना स्वत:चा जन्म घडवण्याची शक्ती कुठे आहे? अगदी विद्वानांसाठीही, निर्माण स्त्रियांमध्येच होते; काही ऋषी, ऋषींपासून, आणि काही कमी जातीतल्या स्त्रियांपासूनही जन्मले आहेत. जसा पुत्र, मातीने माखलेला असला तरी, आपल्या वडिलांच्या अंगावर धावून आलिंगन करतो—त्यापेक्षा प्रिय काय असू शकते? राजा, तुम्हाला बुद्धिमान आणि उत्कंठेने भरलेला पुत्र मिळाला आहे, जो तुम्हाकडे लाजाळू नजरेने पाहतो—तरी तुम्ही त्याकडे दुर्लक्ष का करता? मुंग्या आपल्या अंड्यांना उचलून नेतात आणि त्यांना सोडून देत नाहीत; मग तुम्ही असा पुत्र सर्व प्रकारे का स्वीकारू नये? तुम्ही माझ्यापासून जन्मलेला पुत्र का स्वीकारू नये? कोकिळा आणि कावळा त्यांच्या अंड्यांची काळजी घेतात. मग तुम्ही, सर्व जाणारे, असा पुत्र का स्वीकारू नये? मलय प्रदेशात जन्मलेले चंदन अत्यंत शीतल असते, असे म्हणतात. पण पुत्राचा आलिंगन चंदनाहून अधिक सुखद आहे; कोणतेही वस्त्र, स्त्री, किंवा पाणी—त्याचा स्पर्श असा नाही. पुत्राच्या आलिंगनाचा स्पर्श, आपल्या बालकाने दिलेला, आनंद देतो; या जगात, पुत्राचा स्पर्श सर्वात प्रिय असतो. हा प्रिय पुत्र तुम्हाला आलिंगन देऊ दे; द्विपदांत ब्राह्मण श्रेष्ठ आहे, चतुर्पदांत गाय श्रेष्ठ आहे. गंभीर वस्तूंत मुरुर श्रेष्ठ आहे; आणि स्पर्शाने आनंद देणाऱ्यांत पुत्र सर्वोच्च आहे. हा शत्रू-विजेता पुत्र तीन वर्षांनी जन्मला आहे. आज, माझ्या आज्ञेने, हा राजपुत्र तुमच्या बोलावण्याची वाट पाहतो, हे राजसिंह, तुमच्या दुःखाचा नाश करणारा. हा पुरु वंशज शंभर अश्वमेध यज्ञ करेल; तो राजसूयासारखे इतर राजकीय विधी पार पाडेल, आणि अमाप दान देईल. एकदा, प्रसूतीच्या वेळी, आकाशात गायीने मला सांगितले: "अरे! मी माझ्या वासराला मांडीवर घेतले, आणि प्रेमाने दुसऱ्या गावात गेले." लोक आपल्या पुत्रांचे स्वागत त्यांच्या डोके शिंकून करतात; अगदी वेदांमध्येही, द्विज लोक मंत्रसंग्रहाचा पाठ करतात. तुम्हाला पुत्राच्या जन्माचे संस्कार नक्कीच माहिती आहेत; तुम्ही अवयवातून अवयवात, हृदयातून जन्म घेता. राजा, हीच परंपरा, हीच कुटुंबाची गोडी, आणि पत्नी-पुत्राचे महत्व, शास्त्रांनी सांगितले आहे—जीवनाच्या प्रत्येक टप्प्यावर, आणि प्रत्येक जगात.