राजा दुश्यंताने त्या स्त्रीचे शब्द ऐकले, तिची आठवण मनात जागवली, तरीही तो शांतपणे म्हणाला, "माझ्या स्मरणात आपली कोणतीही संगती नाही, हे सुकुमार स्त्री." तो पुढे म्हणाला, "मी व्यर्थपणे कोणत्याही संगतीत गुंतायचे इच्छित नाही; हे माझे ठाम ठरले आहे. हे पुण्यवती, मला तुझ्याशी कोणतीही संगती झाल्याचे आठवत नाही." त्याने स्पष्टपणे सांगितले, "माझ्या स्मरणात तुझ्याशी धर्म, अर्थ किंवा काम यांचा कुठलाही संबंध नाही. तू जावीस, राहावीस किंवा तुला जे हवे ते करावेस." हे ऐकून ती स्त्री संतापाने आणि अपमानाने डोळे लाल करून, ओठ थरथरत, बाजूला पाहत राजाकडे अशी नजर टाकली जणू काही त्याला तिच्या दृष्टीने जाळत आहे. तिने आपला चेहरा आणि मनातील अस्वस्थता लपवली आणि तपस्येने मिळवलेली शक्ती आवरली. काही क्षण विचार करून, ती दुःखाने आणि संतापाने भरून आपल्याला साजेशी, योग्य शब्दांत पतीकडे पाहून म्हणाली, "हे महराज, तुम्हाला सर्व काही माहीत असूनही असे का बोलता? साध्या माणसासारखे, तुम्ही निःसंकोचपणे म्हणता की तुम्हाला काहीच माहीत नाही." ती पुढे म्हणाली, "तुमच्या अंतःकरणाला सत्य आणि असत्य दोन्ही माहीत आहेत. दुर्दैवाने, तुम्ही स्वतःलाच, जो साक्षी आहे, दुर्लक्षित करता." "जो स्वतः एक असतो, पण वागतो दुसऱ्याप्रमाणे—त्याने कोणते पाप केले नाही, तो स्वतःच्याच आत्म्याचा चोर आहे." "तुम्ही स्वतःला एकटे समजता, पण तुमच्या हृदयातील प्राचीन ऋषी, जो सर्व पापकृत्यांचा जाणकार आहे, त्याची तुम्हाला जाणीव नाही. त्याच्या उपस्थितीतच तुम्ही अन्याय करता." "कारण, धर्मच सर्व सत्पुरुषांसाठी कल्याणाचा कारण आहे. धर्म नेहमी असत्यापासून मुक्त असतो आणि कधीही दुःख देत नाही." "एखाद्याने पाप केले, तरी वाटतो की कुणालाच काही माहीत नाही; पण देवांना आणि अंतःकरणाला सर्वकाही माहीत असते." "सूर्य, चंद्र, वारा, अग्नी, आकाश, पृथ्वी, पाणी, हृदय, यम, दिवस-रात्र, दोन्ही संध्याकाळी आणि धर्म—हे सर्व पुरुषाच्या आचारधर्माला जाणतात." "यम, विवस्वताचा पुत्र, पापी कृत्यांसाठी शिक्षा देतो; त्याच्या कृतींचा साक्षी, क्षेत्रज्ञ, जो हृदयात वास करतो, तो धर्मात्म्यांवर प्रसन्न होतो." "पण जर हा अंतःसाक्षी पापी पुरुषावर प्रसन्न नसेल, तर यम त्याच्या दुष्कृत्यांसाठी त्याला दोष देतो." "जो स्वतःला दुर्लक्षित करतो आणि वागतो वेगळे—अशा पुरुषाला, ज्याच्यासाठी स्वतःच कारण नाही, त्याला देवांचे सौख्य मिळत नाही." "माझ्याकडे सहज मिळणाऱ्या गोष्टीसारखे पाहू नका, किंवा तुमच्या पतिव्रता पत्नीचा तिरस्कार करू नका. मी उपास्य असूनही, तुम्ही मला—तुमच्या समोर उभी असलेल्या पत्नीला—आदर देत नाही." "या सभेत मला सामान्य स्त्रीसारखे का वागवता? मी ही वाणी व्यर्थ बोलत नाही—तरी तुम्ही का ऐकत नाही?" "जर तुम्ही माझ्या विनंतीला पूर्ण केले नाही, हे दुश्यंत, तर आजच तुमचे शिर शंभर तुकड्यांत विभागले जाईल." "जेव्हा पती पत्नीशी संग करतो आणि तिच्या पोटी पुत्र जन्मतो, तेव्हाच तो खरा पुत्र असतो—हे प्राचीन ऋषींनी सांगितले आहे." "ज्याला योग्य मार्गाने पुत्र होतो, तो पुत्र आपल्या वंशजांनाही तारतो." "पुत्र वडिलाला 'पुत' नावाच्या नरकातून वाचवतो, म्हणून त्याला 'पुत्र' असे म्हटले आहे—हे स्वयंभूने पूर्वी सांगितले." "पुत्राच्या बळावर पुरुष लोकांना जिंकतात; नातवामुळे त्यांना अमरत्व मिळते; आणि पणतूच्या बळावर पितामहांना परमानंद मिळतो." "तीच पत्नी आहे जी गृहकार्य कुशलतेने करते, तीच जी संततीला जन्म देते, तीच जी पतीला समर्पित आहे, आणि तीच खरी पतिव्रता आहे." "पत्नी म्हणजेच पतीचा अर्धा भाग; तीच त्याची सखी; तीच धर्म, अर्थ, काम या तीन पुरुषार्थांची मूळ आहे; ज्याला पत्नी आहे तोच खरा संलग्न आहे." "पत्नी असलेल्या गृहस्थांना सर्व कर्तव्ये साधता येतात; त्यांना आनंद मिळतो; त्यांना समृद्धी मिळते." "एकांतात पत्नी सुखद संगिनी असते; कर्तव्याच्या वेळी ती वडिलांसारखी असते; संकटकाळी ती मातेसारखी असते." "कोण प्रवासात, निर्जन स्थळी विश्रांती अनुभवतो? ज्या पुरुषाला पत्नी आहे, तोच विश्वासार्ह आहे; म्हणून पत्नीच श्रेष्ठ आश्रय आहे." "जेव्हा पुरुषाला संकटे आणि दैवाने आलेले दुःख व्यापते, तेव्हा फक्त पतिव्रता पत्नीच कायम त्याच्या मागे उभी राहते." "पत्नी आधी मरण पावली, तर ती मृत्यूनंतर पतीची वाट पाहते; पण पती आधी मरण पावला, तर ती त्याच्या मागे जाते." "म्हणूनच, हे राजन, विवाह मान्य आहे: पतीला जे मिळते, ते पत्नीला मिळते—या जन्मात आणि पुढील जन्मातही." "शरीराच्या पोषणासाठी स्वर्गातही अन्न आवश्यक असते; स्वतःच्या पोटी जन्मलेला पुत्र 'स्व' असतो, असे ज्ञानी सांगतात." "म्हणूनच, पतीने पत्नीला आईसमान आणि आपल्या पुत्राची माता मानावी; कारण सर्वांचा अंतःस्वरुप पुत्रच असतो." "पित्यांमध्ये दिसणारे गुण, रूप, कृती, स्वभाव आणि चिन्हे पुत्रातही दिसतात." "त्यांचा स्वभाव, सद्गुण आणि आचार—संपर्कामुळे, शुभ किंवा अशुभ, पत्नीच्या पोटी जन्मलेल्या पुत्रात प्रतिबिंबित होतात, जसे आरशात आपलेच रूप दिसते." "पिता आपल्या पुत्राला पाहून आनंदित होतो, जसा पुण्यात्मा स्वर्ग मिळाल्यावर आनंदित होतो; पण जी पत्नी पतिव्रतेच्या रूपात दुसऱ्याचे बीज स्वीकारते—" "ती आपल्या पतीच्या वंशाचा नाश करते आणि भयंकर नरकात जाते; दुसऱ्याच्या इच्छेने आपल्या पत्नीच्या पोटी जन्मलेली मुले—" "जरी ती 'माझी मुले' समजली गेली, तरी ती प्रत्यक्षात शत्रूच असतात; ती वडिलांचा द्वेष करतात, विरोध करतात आणि त्याचे ऐकत नाहीत." "वडीलही त्यांना सहन करत नाहीत, पण स्वतःच्या बीजाने जन्मलेल्याबाबत तसे होत नाही; पुत्र कधीच आपल्या वडिलांचा किंवा खऱ्या जनकाचा द्वेष करत नाही." "जनकही आपल्या पुत्राचा द्वेष करत नाही; म्हणूनच, पुत्र हा खरा स्वतःच असतो. अगदी मानसिक दुःखांनी आणि तीव्र रोगांनी पीडित असतानाही, माणूस—" अशी पत्नीने दुश्यंतासमोर आपल्या अंतःकरणातील सत्य आणि धर्माची गोड, पण ठाम गाथा सांगितली.