कथा अशी आहे— तो असुर तेजस्वी मुकुट घालून, सूर्याप्रमाणे झळाळत होता. त्याचे अलंकार आणि बाजूबंद खणखणत होते, शिखा धुरकट होती, दाढी पिंगट, आणि रागाने ओठ चावलेल्या त्या मुखाने तो अत्यंत भयंकर दिसत होता. त्याचे विशाल शरीर तीनही लोक व्यापून उभे होते; त्याने देवांना युद्धात धमकावले आणि दहा दिशांचा वेढा घेतला. यानंतर, तो अत्यंत संतापलेला असुर, मृत्यूसारखा मोठ्ठा तोंड उघडून, देवांवर शस्त्रांचा वर्षाव करीत युद्धात पुढे झेपावला. पुन्हा, युधिष्ठिरा, दैत्य आणि दानवही रागाने पेटून, सर्व देवांवर तुटून पडले. कालनेमि व इतर दैत्यांच्या हल्ल्याने देव घाबरून, राजन्, दहा दिशांना पळाले. देव पळताना पाहून, बलवान असुर कालनेमि इंद्र, यम, वरुण, वायु, कुबेर आणि सूर्य यांचा पाठलाग करू लागला. त्याने या आणि इतर देवगणांना पराभूत केले आणि आपल्या हेतू पूर्ण केले; सर्वांना झटपट जिंकून, महान असुर कालनेमि— आकाशात दिव्य गरुडावर बसलेल्या, तेजस्वी विष्णूला पाहतो. त्याला पाहून कालनेमिच्या डोळ्यांत संतापाचा लाल रंग भरतो, आणि तो धमकावत पुढे सरसावतो. शंभर हात उचलून, सर्व शस्त्रे उचलून, हा दैत्यांचा अधिपती, अत्यंत संतप्त होऊन, ती सर्व शस्त्रे युद्धात विष्णूच्या छातीवर फेकतो. यानंतर, माया यांच्या नेतृत्वाखाली सर्व दैत्य आणि दानव शस्त्रे घेऊन एकत्रितपणे विष्णूवर तुटून पडतात. त्या बलाढ्य दैत्यांच्या वारानेही, हरि युद्धभूमीत पर्वतासारखा अचल राहतो, हलत नाही. पुन्हा, संतप्त कालनेमि आपली मजबूत गदा उचलतो आणि त्याने विष्णू व गरुड दोघांनाही प्रहार केला. गरुड थकलेला दिसताच, हरिने आपला सुदर्शन चक्र उचलला आणि कालनेमिचे शंभर मस्तक आणि हात छाटले. त्यानंतर, इतर सर्व दैत्य-दानवांना युद्धात पराभूत केले, आणि देव व ऋषी यांची योग्य स्थानांवर पुनर्स्थापना केली. देवांना त्यांच्या कार्यांची नेमणूक करून, हरि ब्रह्मासह ब्रह्मलोकात गेला. त्या प्राचीन, दिव्य ब्रह्माच्या निवासात—जो नारायणाचा आश्रय आहे—तो प्रवेशला. तेथे, महर्षींच्या स्तुतीने पूजित होऊन, त्या देवाने आपले सहस्त्र मस्तकांचे रूप धारण केले आणि विश्रांतीसाठी निजला. प्राचीन, सनातन आत्मा, अमर विष्णू, निद्राधीन होऊन शांतपणे निजला आणि जगावर मोहाचा पडदा टाकला. त्या महान आत्म्याच्या झोपेत मानव गणनेनुसार छत्तीस हजार वर्षे सरली. कृत, त्रेता आणि द्वापर युगे संपली; त्यावेळी, ब्रह्मा, सर्व देव आणि ऋषी यांच्या स्तुतीने तो जागा झाला. आपल्या शय्येवरून उठून, विष्णू ब्रह्मा व ज्ञानीजनांसह देवांच्या सभेसाठी निघाला. हे भारत, सर्व देव, ब्रह्मासह, मेरू पर्वताच्या शिखरावर असलेल्या तेजस्वी, प्रखर सभागृहात प्रवेशले. तेथे सर्वांनी आपापली आसने घेतली; सभागृह शांत झाले, आणि तेव्हा, दुःखाने ग्रस्त पृथ्वीने, शोकपूर्ण स्वरात बोलायला सुरुवात केली— "हे देवहो, मी थकली आहे, बलाढ्य राजांच्या सैन्यांनी फार क्लेश दिला आहे; नेहमी या भाराने थकून, मी दुःखात जगते आहे. प्रत्येक नगरात, प्रत्येक राजाभोवती लाखो सैन्य आहे; प्रत्येक राज्यात शेकडो गावे, प्रत्येकी हजारो कुटुंबे आहेत. हजारो राजे व त्यांच्या भूमिगत सैन्यांनी, आणि हजारो गावे, नगरे, राज्यांनी मला क्षणभरही विश्रांती दिलेली नाही. म्हणून, आता मी स्वतःच्या शक्तीने लोकांना वाहू शकत नाही; आणि दुष्ट असुरांनी मला नेहमी क्लेश दिला आहे." पृथ्वीचे हे वचन ऐकून, नारायणाने सर्व देवांना सांगितले—"पृथ्वीवर जन्म घ्या." आता मी तुला सांगतो, त्या वेळी वासुदेवपुत्र, पुण्यशाली विष्णूने काय केले ते पूर्ण ऐक. वासुदेवाच्या, त्या महात्म्याच्या, देवकल्याणार्थ व लोकहितार्थ केलेल्या महान कार्यांची मी सांगणार आहे. हे प्रिय, जेव्हा प्रभूला स्वर्गात आनंद वाटला नाही, तेव्हा सर्वव्यापी, पृथ्वीला सुख देणारा, त्या सर्व प्राण्यांना मार्गदर्शन करू लागला. मग, असुरांच्या विनाशासाठी, त्याने मरुत, वसु, सूर्य आणि चंद्र यांना प्रेरित केले. तसेच, गंधर्व, अप्सरा, रुद्र, आदित्य, अश्विनीकुमार—"सर्व लोकांचे स्वामी, मानवजगतात जन्म घ्या" असे आवाहन केले. विशाल नेत्र असणाऱ्या प्रभूने, आपल्या हेतूसाठी, चल प्राणी निर्माण केले; गोविंदाने "ते जन्मोत" असे म्हटले, आणि पशुरूपातही काही जन्मले. या सर्वांना, सर्वज्ञ हरिने, यदुवंशात जन्मास लावले; स्वतः अनेक रूपे घेऊन, आनंदासाठी आणि पृथ्वीचे रक्षण करण्यासाठी, तो तिथे प्रकट झाला, हे श्रेष्ठ पुरुषा. अजातशत्रू, आपल्या इच्छेप्रमाणे, पृथ्वीवर जन्मला; आता, हे भारतश्रेष्ठ, त्याच्या कीर्तीचे वर्णन मी सांगतो. जनार्दनाचा जन्म होताच, समुद्र आनंदाने डोलले, पर्वत थरथरले; शांत अग्नि प्रज्वलित झाले. शुभ वारे वाहू लागले, धूळ खाली बसली, आणि तेजस्वी प्रकाश सर्वत्र पसरला. दिव्य ढोल आकाशात मोठ्या आवाजात वाजले, देवांनी फुलांचा वर्षाव केला. आशीर्वादांनी परिपूर्ण शब्दांनी, आनंदित महर्षींनी मधुसूदनाची स्तुती केली आणि त्याच्या प्रकटतेच्या वेळी त्याची सेवा केली.