“मी माझ्या इच्छेनुसार तिथे प्रकट होईन, तू निश्चिंत रहा,” असे तेजस्वी व्यक्तिमत्त्व असलेल्या त्या मातेला तिच्या पुत्राने सांगितले. रात्र सरली, सकाळ झाली, आणि सूर्य उगवला. मग तपस्वी, दक्षकन्या कद्रू आणि विनता या दोन भगिनी, आपापसातील दास्याच्या पैजेमुळे संतप्त व उद्विग्न झाल्या, त्या समुद्राच्या काठावर, वाळूच्या बेटांनी अलंकृत अशा, उच्चैःश्रवा या दिव्य अश्वाचे दर्शन घेण्यासाठी निघाल्या. त्यांनी तेथे विशाल, खोल, अशांत आणि प्रचंड गर्जना करणारा, जलराशिंचा कोष असलेला समुद्र पाहिला. त्या समुद्रात टिमी, मकर आणि महाकाय मासे मुबलक होते; विविध आकारांच्या हजारो जलचरांनी तो भरलेला होता. भीषण, विकृत, भयंकर जलजीव, कासव आणि मगरांनीही तो समुद्र व्यापलेला होता. तो सर्व रत्नांचा खजिना, वरुणाचे निवासस्थान, नागांचे रमणीय घर, नद्यांचा अधिपती, पाताळातील अग्नीचे निवासस्थान, असुरांचे बांधव, प्राण्यांना भयावह वाटणारा, जलराशिंचा कोष असलेला हा समुद्र होता. तो अमरांसाठी दिव्य, तेजस्वी स्थान, अमृताचा सर्वोच्च स्रोत, अमाप, अगम्य, अत्यंत पवित्र आणि अद्भुत जलाने परिपूर्ण होता. जलचरांच्या भयानक किंकाळ्यांनी तो समुद्र भयावह वाटत होता; खोल भंवरांनी, गडद गर्जनेने, सर्व प्राण्यांना भीतीदायक असा तो समुद्र होता. वाऱ्याच्या झोक्याने किनाऱ्यावर झुलणाऱ्या झुल्यासारखा हलणारा, उंच उसळणारा, लाटा जणू नृत्य करत आहेत अशा हालचाली करणारा, समुद्र सर्वत्र चैतन्याने भरलेला होता. चंद्राच्या वाढत्या-घटत्या अवस्थेमुळे, उसळत्या लाटांनी भरलेला तो अद्वितीय समुद्र पाञ्चजन्याचा जन्मस्थान झाला. जेव्हा अनंत पराक्रमाचा, वराह रूपातील श्रीगोविंद पृथ्वीच्या शोधार्थ आला, तेव्हा त्या समुद्रातील पाणी अस्वच्छ व अस्थिर झाले. महर्षि अत्रीने शंभर वर्षे तपश्चर्या केली, तरीही तो अगाध, अविनाशी पाताळ लोक गाठू शकला नाही. युगाच्या प्रारंभी, पद्मनाभाच्या योगनिद्रेला सेवा करणारे, अनंत शक्तीचे विष्णु तेथे विराजमान होते. वज्राच्या प्रहाराने घाबरलेल्या मैनाकाला संरक्षण देणारा, आणि डिंबाहाच्या भुजांनी पराभूत असुरांना आसरा देणारा तो समुद्र, नद्यांचा स्वामी, बडवामुखी अग्निला पवित्र अर्पण, अगाध, विशाल आणि अमाप होता. तेथे त्यांनी पाहिले की, हजारो शक्तिशाली नद्या जणू स्पर्धा करत, त्या महासागरात आपले जल ओतत होत्या, आणि लाटा प्रचंड नृत्य करत होत्या. तो अथांग, अगाध, अंतहीन समुद्र, ज्यात व्हेल, मकर, जलचरांची भयंकर गर्जना, आकाशासारखा विशाल आणि तेजस्वी, त्यांनी पाहिला. तेव्हा नागांनी आपसात सल्ला केला, “मातेच्या इच्छेची पूर्तता न झाल्यास तिच्या मनात जळजळ होते. जर ती प्रसन्न झाली, तर आम्हाला या शापातून मुक्त करील; म्हणून आपण घोड्याच्या शेपटीचे केस काळे करूया.” हे ठरवून, नाग त्या शेपटीच्या काळ्या केसांसारखे उभे राहिले. त्याच वेळी, त्या दोन सहपत्नींनी पुन्हा पैज लावली. पैज लावल्यानंतर, त्या दोन भगिनी, श्रेष्ठ द्विज, अत्यंत आनंदाने महासागराच्या पारच्या काठाकडे निघाल्या. दक्षकन्या कद्रू आणि विनता आकाशातून जात, जलराशिंचा कोष असलेल्या, स्थिर महासागराकडे पाहू लागल्या. वाऱ्याने प्रचंड हालचाल झालेला, मोठी गर्जना करणारा, व्हेल, महाकाय मासे आणि मकरांनी व्यापलेला तो समुद्र होता. असंख्य, विविध प्रकारच्या, भयानक, अगम्य, खोल, अतिशय भीषण जलचरांनी तो भरलेला होता. सर्व रत्नांचा स्रोत, वरुणाचे निवास, नागांचे घर, रम्य, नद्यांचा अधिपती, पाताळाग्नीचे निवास, असुरांचे घर, भीषण प्राण्यांचे निवास, न संपणारा जलकोष – असा तो महासागर होता. तो तेजस्वी, दिव्य, अमरांसाठी अमृताचा स्रोत, सर्वोच्च, अमाप, अगम्य, स्वर्गाच्या शुद्ध जलासमान होता. कित्येक महानद्या त्यात आपले जल सोडून, लाटा जणू आनंदाने नृत्य करतात, अशा प्रकारे भरल्या होत्या. त्याच्या वेगाने उसळणाऱ्या, खोल, रुंद लाटा, आकाशासारखा चमकणारा, पाताळातील अग्नीच्या ज्वाळांनी प्रकाशित झालेला, प्रचंड गर्जना करणारा तो समुद्र, त्या दोघी झपाट्याने जवळ गेल्या. विनतेसह कद्रू त्या महासागरावरून सहजपणे उतरून, उच्चैःश्रवा या दिव्य घोड्याजवळ पोहोचली. त्यांनी त्या अद्वितीय, वेगवान, चंद्रकिरणांसारखा तेजस्वी, काळ्या अयशस्वी जटा असलेल्या घोड्याचे दर्शन घेतले. त्याच्या शेपटीच्या मुळाशी अनेक काळे केस पाहून, कद्रूने विनतेला निराश केले आणि तिला दास्याच्या बंधनात बांधले. अशा प्रकारे, पैजेत हरलेली विनता दुःखी झाली आणि दासीच्या स्थितीत गेली. दरम्यान, योग्य वेळ येताच, तेजस्वी गरुड अंड्यातून फुटून जन्माला आला, आईशिवायच. अफाट शक्ती व सामर्थ्य लाभलेला, सर्व दिशांना प्रकाशित करणारा, इच्छेप्रमाणे कोणताही रूप धारण करणारा, कुठेही जाणारा आणि काहीही करु शकणारा तो पक्षीराज जन्मला. तो जणू प्रज्वलित अग्निसमान तेजस्वी, अत्यंत भयंकर, वीजेसारख्या डोळ्यांनी झळाळणारा, प्रलयकालीन अग्नीच्या तेजाशी स्पर्धा करणारा होता. क्षणार्धात मोठा झालेला, विशाल देहाचा, प्रचंड गर्जना करणारा, भीषण, जणू पाताळाग्नीच दुसरा, असा तो पक्षी आकाशात झेपावला. त्याला पाहून सर्व देवता भयभीत होऊन अग्निकडे गेले आणि त्याच्यासमोर नतमस्तक होऊन, त्या विश्वरूपधारी गरुडाला नम्रतेने संबोधू लागले.