തോഷിതോഽഹം നൃപശ്രേഷ്ഠ ത്വയേഹാദ്യേന കര്മണാ।। യാജനം ബ്രാഹ്മണാനാം തു വിധിദൃഷ്ടം പരന്തപ
'രാജശ്രേഷ്ഠനേ, നീ ഇവിടെ നടത്തിയ ഈ കർമ്മത്തിൽ ഞാൻ തൃപ്തനാണ്. യാഗം നടത്തുന്നത് ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കാണ് നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നത്, ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനേ.'
അതോഽഹം ത്വാം സ്വയം നാദ്യ യാജയാമി പരന്തപ। മമാംശസ്തു ക്ഷിതിതലേ മഹാഭാഗോ ദ്വിജോത്തമഃ
'അതുകൊണ്ട് ഞാൻ ഇന്ന് നിന്നെ നേരിട്ട് യാഗത്തിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കില്ല, ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനേ. എന്നാൽ ഭൂമിയിൽ എന്റെ മഹത്വമുള്ള ഭാഗമായ ഉത്തമ ബ്രാഹ്മണൻ—'
ദുര്വാസാ ഇതി വിഖ്യാതഃ സ ഹി ത്വാം യാജയിഷ്യതി। മന്നിയോഗാന്മഹാതേജാഃ സംഭാരാഃ സംഭ്രിയന്തു തേ
'ദുര്വാസസ് എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായവൻ, അവൻ തന്നെയാണ് നിന്നെ യാഗത്തിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കുക. എന്റെ കല്പനപ്രകാരം, മഹാബലശാലിയായവനേ, യാഗസാമഗ്രികൾ ഒരുക്കപ്പെടട്ടെ.'
ഏതച്ഛ്രുത്വാ തു വചനം രുദ്രേണ സമുദാഹൃതമ്। സ്വപുരം പുനരാഗമ്യ സംഭാരാന്പുനരാര്ജയത്
രുദ്രൻ പറഞ്ഞ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം, അവൻ തന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി വീണ്ടും യാഗസാമഗ്രികൾ ശേഖരിച്ചു.
തതഃ സംഭൃതസംഭാരോ ഭൂയോ രുദ്രമുപാഗമത്। `ഉവാച ച മഹിപാലഃ പ്രാഞ്ജലിഃ പ്രണതഃ സ്ഥിതഃ।' സംഭൃതാ മമ സംഭാരാഃ സര്വോപകരണാനി ച
അവൻ എല്ലാ സാമഗ്രികളും ഒരുക്കിയശേഷം വീണ്ടും രുദ്രനെ സമീപിച്ചു. രാജാവ് കയ്യുകൾ ചേർത്ത് വണങ്ങി പറഞ്ഞു: 'എന്റെ എല്ലാ സാമഗ്രികളും ഉപകരണങ്ങളും ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ട്.'
ത്വത്പ്രസാദാനമഹാദേവ ശ്വോ മേ ദീക്ഷാ ഭവേദിതി। ഏതച്ഛ്രുത്വാ തു വചനം തസ്യ രാജ്ഞോ മഹാത്മനഃ
'നിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ, മഹാദേവാ, എന്റെ ദീക്ഷ നാളെ നടക്കട്ടെ.' ആ മഹാത്മാവായ രാജാവിന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം—'
ദുര്വാസസം സമാഹൂയ രുദ്രോ വചനമബ്രവീത്। ഏഷ രാജാ മഹാഭാഗഃ ശ്വേതകിര്ദ്വിജസത്തമ
രുദ്രൻ ദുര്വാസസിനെ വിളിച്ച് പറഞ്ഞു: 'ഈ രാജാവായ മഹാഭാഗനായ ശ്വേതകിയെ—'
ഏനം യാജയ വിപ്രേന്ദ്ര മന്നിയോഗേന ഭൂമിപമ്। ബാഢമിത്യേവ വചനം രുദ്രം ത്വൃഷിരുവാച ഹ
'ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ, എന്റെ കല്പനപ്രകാരം, ഈ രാജാവിന് വേണ്ടി യാഗം നടത്തുക.' അതിന് ഋഷി രുദ്രനോട് പറഞ്ഞു: 'അങ്ങനെയാകട്ടെ.'
തതഃ സത്രം സമഭവത്തസ്യ രാജ്ഞോ മഹാത്മനഃ। യഥാവിധി യഥാകാലം യഥോക്തം ബഹുദക്ഷിണമ്
അന്നേരം ആ മഹാത്മാവായ രാജാവ് വിധിപ്രകാരം, സമയത്തിന് അനുയോജ്യമായി, പറഞ്ഞതുപോലെയും, ധാരാളം ദാനങ്ങളോടുകൂടിയ ഒരു യജ്ഞം നടത്തി.
തസ്മിന്പരിസമാപ്തേ തു രാജ്ഞഃ സത്രേ മഹാത്മനഃ। ദുര്വാസസാഽഭ്യനുജ്ഞാതാ വിപ്രതസ്ഥുഃ സ്മ യാജകാഃ
ആ മഹാത്മാവായ രാജാവിന്റെ യജ്ഞം പൂര്ത്തിയായപ്പോള്, ദുര്വാസസിന്റെ അനുമതിയോടെ യജ്ഞകര്മ്മം നിര്വഹിച്ച ബ്രാഹ്മണന്മാര് പുറപ്പെട്ടുപോയി.
യേ തത്ര ദീക്ഷിതാഃ സര്വേ സദസ്യാശ്ച മഹൌജസഃ। സോഽപി രാജന്മഹാഭാഗഃ സ്വപുരം പ്രാവിശത്തദാ
അവിടെ ദീക്ഷയേറ്റ എല്ലാവരും, ശക്തിയുള്ള സഭാസദസ്സ്യരും, മഹാഭാഗനായ ആ രാജാവും ത زمانی തന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
പൂജ്യമാനോ മഹാഭാഗൈര്ബ്രാഹ്മണൈര്വേദപാരഗൈഃ। ബന്ദിഭിഃ സ്തൂയമാനശ്ച നാഗരൈശ്ചാഭിനന്ദിതഃ
വേദപാരായണരായ മഹാഭാഗ ബ്രാഹ്മണന്മാര് അദ്ദേഹത്തെ ആദരിച്ചു, ഗായകര് ഗാനങ്ങളിലൂടെ പ്രശംസിച്ചു, നഗരവാസികളും സന്തോഷത്തോടെ സ്വാഗതം ചെയ്തു.
ഏവംവൃത്തഃ സ രാജര്ഷിഃ ശ്വേതകിര്നൃപസത്തമഃ। കാലേന മഹതാ ചാപി യയൌ സ്വര്ഗമഭിഷ്ടുതഃ
ഇങ്ങനെ ജീവിച്ചിരുന്ന ആ രാജർഷി, രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ശ്വേതകി, വലിയ കാലം കഴിഞ്ഞ് എല്ലാവരുടെയും പ്രശംസയോടെ സ്വര്ഗത്തിലേക്ക് ചെന്നു.
ഋത്വിഗ്ഭിഃ സഹിതഃ സര്വൈഃ സദസ്യൈശ്ച സമന്വിതഃ। തസ്യ സത്രേ പപൌ വഹ്നിര്ഹവിദ്വാര്ദശവത്സരാന്
യജ്ഞകര്മ്മം നിര്വഹിച്ച എല്ലാ പുരോഹിതന്മാരോടും സഭാസദസ്സ്യരോടും കൂടെ, അവന്റെ യജ്ഞത്തില് പന്ത്രണ്ട് വര്ഷം അഗ്നി ഹോമദ്രവ്യങ്ങള് സ്വീകരിച്ചു.
സതതം ചാജ്യധാരാഭിരൈകാത്മ്യേ തത്ര കര്മണി। ഹവിഷാ ച തതോ വഹ്നിഃ പരാം തൃപ്തിമഗച്ഛത
അവിടെ, ഒരുപാട് ശുദ്ധവെണ്ണയുടെ ഒഴുക്കിലൂടെ, ഏകാഗ്രതയോടെ നടന്ന ആ കര്മ്മത്തില്, അഗ്നി ഹോമദാനങ്ങളില് പൂര്ണതൃപ്തി നേടി.
ന ചൈച്ഛത്പുനരാദാതും ഹവിരന്യസ്യ കസ്യചിത്। പാണ്ഡുവര്ണോ വിവര്ണശ്ച ന യതാവത്പ്രകാശതേ
അവന് മറ്റാരുടെയും ഹോമദാനങ്ങള് സ്വീകരിക്കാന് ഇച്ഛിച്ചില്ല; അഗ്നി മങ്ങിയ നിറത്തിലും, തിളക്കം കുറഞ്ഞതുമായ രൂപത്തില് തെളിഞ്ഞില്ല.
തതോ ഭഘവതോ വഹ്നേര്വികാരഃ സമജായത। തേജസാ വിപ്രഹീണശ്ച ഗ്ലാനിശ്ചൈനം സമാവിശത്
അതിനുശേഷം, ഭഗവാനായ അഗ്നിയില് മാറ്റം സംഭവിച്ചു; പ്രകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതുകൊണ്ട് ക്ഷീണം അവനെ പിടിച്ചു.
സ ലക്ഷയിത്വാ ചാത്മാനം തേജോഹീനം ഹുതാശനഃ। ജഗാമ സദനം പുണ്യം ബ്രഹ്മണോ ലോകപൂജിതമ്
തനിക്കു ശക്തി കുറഞ്ഞതായി മനസ്സിലാക്കിയ അഗ്നിദേവന് ലോകങ്ങള് ആരാധിക്കുന്ന ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുണ്യമായ ആലയം തേടി പോയി.
തത്ര ബ്രഹ്മാണമാസീനമിദം വചനമബ്രവീത്। ഭഗവന്പരമാ പ്രീതിഃ കൃതാ ശ്വേതകിനാ മമ
അവിടെ ഇരുന്ന ബ്രഹ്മാവിനോട് അഗ്നി പറഞ്ഞു: 'ഭഗവനെ, ശ്വേതകി എന്നവന് എന്നെ പരമസന്തോഷത്തിലാക്കി.'
അരുചിശ്ചാഭവത്തീവ്രാ താം ന ശക്നോമ്യപോഹിതുമ്। തേജസാ വിപ്രഹീണോഽസ്മി ബലേന ച ജഗത്പതേ
'എനിക്ക് അത്യന്തം വിരസതയുണ്ടായി, അതു മാറ്റാന് കഴിയുന്നില്ല; ഭഗവനെ, എനിക്ക് ശക്തിയും തേജസ്സും ഇല്ലാതായി.'
ഇച്ഛേയം ത്വത്പ്രസാദേന സ്വാത്മനഃ പ്രകൃതിം സ്ഥിരാമ്। ഏതച്ഛ്രുത്വാ ഹുതവഹാദ്ഭഗവാന്സര്വലോകകൃത്
'നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹത്താല് എന്റെ സ്വഭാവം വീണ്ടും ലഭിക്കണമെന്ന് ഞാന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു.' അഗ്നിദേവനില് നിന്നു ഇത് കേട്ട ശേഷം ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ച ഭഗവാന്—
ഹവ്യവാഹമിദം വാക്യമുവാച പ്രഹസന്നിവ। ത്വയാ ദ്വാദശ വര്ഷാണി വസോര്ധാരാഹുതം ഹവിഃ
ഹോമദാനങ്ങള് സ്വീകരിക്കുന്ന അഗ്നിയോട് ഭഗവാന് ചിരിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു: 'പന്ത്രണ്ട് വര്ഷം നീ ശുദ്ധവെണ്ണയുടെ ഹോമം സ്വീകരിച്ചു.'
ഉപയുക്തം മഹാഭാഗ തേന ത്വാം ഗ്ലാനിരാവിശത്। തേജസാ വിപ്രഹീണത്വാത്സഹസാ ഹവ്യവാഹന
'അത് മതിയായിരിക്കുന്നു മഹാഭാഗ; അതുകൊണ്ടാണ് ക്ഷീണം നിന്നെ പിടിച്ചത്, അഗ്നിദേവാ, ശക്തി കുറഞ്ഞതുകൊണ്ടാണ്.'
മാഗമസ്ത്വം വ്യഥാം വഹ്നേ പ്രകൃതിസ്ഥോ ഭവിഷ്യസി। അരുചിം നാശയിഷ്യേഽഹം സമയം പ്രതിപദ്യ തേ
'വ്യാകുലപ്പെടേണ്ട, അഗ്നേ; നീ വീണ്ടും നിന്റെ സ്വഭാവത്തിലേക്ക് മടങ്ങും. നിന്റെ വിരസത ഞാന് നീക്കം ചെയ്യും, ഞാന് വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു.'
പുരാ ദേവനിയോഗേന യത്ത്വയാ ഭസ്മസാത്കൃതമ്। ആലയം ദേവശത്രൂണാം സുഘോരം ഖാണ്ഡവം വനമ്
'പണ്ടു ദേവന്മാരുടെ കല്പനപ്രകാരം നീ ദേവശത്രുക്കളുടെ ഭയങ്കരമായ ആലയം ആയിരുന്ന ഖാണ്ഡവവനം കത്തിച്ചു.'
തത്ര സര്വാണി സത്വാനി നിവസന്തി വിഭാവസോ। തേഷാം ത്വം മേദസാ തൃപ്തഃ പ്രകൃതിസ്ഥോ ഭവിഷ്യസി
'അവിടെ എല്ലാ ജീവികളും വസിക്കുന്നു, പ്രകാശമേ, അവരുടെയൊക്കെ കൊഴുപ്പു ദഹിച്ചുകൊണ്ട് നീ തൃപ്തനായി, നിന്റെ സ്വഭാവം വീണ്ടെടുക്കും.'
ഗച്ഛ ശീഘ്രം പ്രദഗ്ധും ത്വം തതോ മോക്ഷ്യസി കില്വിഷാത്। ഏതച്ഛുത്വാ തു വചനം പരമേഷ്ഠിമുഖാച്ച്യുതമ്
നീ വേഗത്തിൽ പോയി അതിനെ കത്തിച്ചുമാറ്റ്; അങ്ങനെ ചെയ്താൽ പാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും. സൃഷ്ടികർത്താവിന്റെ വായിൽ നിന്നിറങ്ങിയ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ,
ഉത്തമം ജവമാസ്ഥായ പ്രദുദ്രാവ ഹുതാശനഃ। ആഗമ്യ ഖാണ്ഡവം ദാവമുത്തമം വീര്യമാസ്ഥിതഃ। സഹസാ പ്രാജ്വലച്ചാഗ്നിഃ ക്രുദ്ധോ വായുസമീരിതഃ
അഗ്നിദേവൻ അതിവേഗത്തിൽ ഓടിപ്പോയി. വലിയ ശക്തിയോടെ ഖാണ്ഡവ വനത്തിലെത്തിയ അഗ്നി, കാറ്റിന്റെ സഹായത്തോടെ, കോപത്തോടെ പെട്ടെന്ന് ജ്വലിച്ചു.
പ്രദീപ്തം ഖാണ്ഡവം ദൃഷ്ട്വാ യേ സ്യുസ്തത്ര നിവാസിനഃ। പരമം യത്നേമാതിഷ്ഠന്പാവകസ്യ പ്രശാന്തയേ
ഖാണ്ഡവം തീപിടിച്ചിരിക്കുന്നതു കണ്ടു അവിടെ താമസിച്ചിരുന്ന എല്ലാവരും തീ അണയ്ക്കാൻ വലിയ പരിശ്രമം നടത്തി.
കരൈസ്തു കരിണഃ ശീഘ്രം ജലമാദായ സത്വരാഃ। സിഷിചുഃ പാവകം ക്രുദ്ധാഃ ശതശോഽഥ സഹസ്രശഃ
ആനകൾ തങ്ങളുടെ തുമ്പുകൊണ്ട് വേഗത്തിൽ വെള്ളം എടുത്തു, ശതകണക്കിന് ആയിരക്കണക്കിന് ആനകൾ കോപത്തോടെ അതിവേഗം തീയിൽ വെള്ളം ഒഴിച്ചു.