തം തു ധൌമ്യാദയോ വിപ്രാഃ പരിവാര്യോപതസ്ഥിരേ। ബൃഹസ്പതിസമാ മുഖ്യാഃ പ്രജാപതിമിവാമരാഃ
അപ്പോൾ ധൗമ്യനും മറ്റു ബ്രാഹ്മണന്മാരും, ബൃഹസ്പതിയെപ്പോലെ പ്രഭാവമുള്ളവരും, അവനെ ചുറ്റി സേവിച്ചു; അമരന്മാർ പ്രജാപതിയെ സേവിക്കുന്നതുപോലെ.
ധര്മരാജേ ഹ്യതിപ്രീത്യാ പൂര്ണചന്ദ്ര ഇവാമലേ। പ്രജാനാം രേമിരേ തുല്യം നേത്രാണി ഹൃദയാനി ച
ധർമ്മരാജനായ യുദ്ധിഷ്ഠിരനോടു വലിയ സ്നേഹത്തോടെ, ജനങ്ങളുടെ കണ്ണുകളും ഹൃദയങ്ങളും, നിർമ്മലമായ പൂർണ്ണചന്ദ്രനിൽപോലെ, ഒരുപോലെ ആനന്ദിച്ചു.
ന തു കേവലദൈവേന പ്രജാ ഭാവേന രേമിരേ। യദ്ബഭൂവ മനഃകാന്തം കര്മണാ സ ചകാര തത്
മാത്രം ദൈവികവിധിയാൽ ജനങ്ങൾ സന്തോഷിച്ചില്ല; അവർക്കു മനസ്സിൽ ഇഷ്ടമായതെല്ലാം അവൻ തന്റെ പ്രവൃത്തിയിലൂടെ നടപ്പാക്കി.
ന ഹ്യയുക്തം ന ചാസത്യം നാസഹ്യം ന ച വാഽപ്രിയമ്। ഭാഷിതം ചാരുഭാഷസ്യ ജജ്ഞേ പാര്ഥസ്യ ധീമതഃ
പാർഥൻ, ബുദ്ധിമാനും മധുരഭാഷിയും ആയതിനാൽ, അവന്റെ വായിൽ നിന്ന് അയോഗ്യമായതോ, അസത്യമായതോ, സഹിക്കാനാകാത്തതോ, അപ്രീതികരമായതോ ഒരിക്കലും പുറത്ത് വന്നിട്ടില്ല.
സ ഹി സര്വസ്യ ലോകസ്യ ഹിതമാത്മന ഏവ ച। ചികീര്ഷന്സുമഹാതേജാ രേമേ ഭരതസത്തമ
സകല ജനങ്ങളുടെ ഉത്തമമായ ഭാവിയും, തന്റെ ഭാവിയും ആഗ്രഹിച്ച ആ മഹാതേജസ്വി, ഭാരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായവൻ, സന്തോഷത്തോടെ ജീവിച്ചു.
തഥാ തു മുദിതാഃ സര്വേ പാണ്ഡവാ വിഗതജ്വരാഃ। അവസന്പൃഥിവീപാലാഁസ്താപയന്തഃ സ്വതേജസാ
അങ്ങനെ, എല്ലാ പാണ്ഡവർക്കും ദുഃഖം ഇല്ലാതായി, സന്തോഷത്തോടെ, തങ്ങളുടെ തേജസ്സിൽ പ്രകാശിച്ച്, ഭൂമിയെ ഭരിച്ചു.
തതഃ കതിപയാഹസ്യ ബീഭത്സുഃ കൃഷ്ണമബ്രവീത്। ഉഷ്ണാനി കൃഷ്ണ വര്തന്തേ ഗച്ഛാവോ യമുനാം പ്രതി
അതിനുശേഷം കുറച്ചു ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം, അർജുനൻ കൃഷ്ണനോടു പറഞ്ഞു: 'കൃഷ്ണ, കാലാവസ്ഥ ചൂടാണ്; നമുക്ക് യമുനയിലേക്കു പോകാം.'
സുഹൃജ്ജനവൃതൌ തത്ര വിഹൃത്യ മധുസൂദന। സായാഹ്നേ പുനരേഷ്യാവോ രോചതാം തേ ജനാര്ദന
സുഹൃത്തുക്കളെ ചുറ്റി, അവിടെ നമുക്ക് സന്തോഷത്തോടെ സമയം ചെലവിടാം, മധുസൂദനാ; വൈകുന്നേരം, നിനക്കു ഇഷ്ടമെങ്കിൽ, നമുക്ക് തിരികെ വരാം, ജനാർദ്ദനാ.
കുന്തീമാതര്മമാപ്യേതദ്രോചതേ യദ്വയം ജലേ। സുഹൃജ്ജനവൃതാഃ പാര്ഥ വിഹരേമ യഥാസുഖമ്
കുന്തിമാതാവേ, ഞാനും ഈ ആശയം ഇഷ്ടപ്പെടുന്നു — നമ്മളെല്ലാവരും സുഹൃത്തുക്കളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് ജലത്തിൽ ഇഷ്ടം പോലെ സന്തോഷത്തോടെ കളിക്കാമല്ലോ, പ്രിതയുടെ മകനേ.
ആമന്ത്ര്യ തൌ ധര്മരാജമനുജ്ഞാപ്യ ച ഭാരത। ജഗ്മതുഃ പാര്ഥഗോവിന്ദൌ സുഹൃജ്ജനവൃതൌ തതഃ
അവരിരുവരും ധർമരാജാവിനോട് വിടപറഞ്ഞ് അവന്റെ അനുമതി വാങ്ങി, സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം പാർഥനും ഗോവിന്ദനും പുറപ്പെട്ടു, ഭാരത.
വിഹരന്ഖാണ്ഡവപ്രസ്ഥേ കാനനേഷു ച മാധവഃ। പുഷ്പിതോപവനാം ദിവ്യാം ദദര്ശ യമുനാം നദീമ്
മാധവൻ ഖാണ്ഡവപ്രസ്ഥത്തിലും അതിന്റെ കാടുകളിലും സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, പൂക്കളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ദിവ്യമായ യമുനാനദിയെ കണ്ടു.
തസ്യാസ്തീരേ വനം ദിവ്യം സര്വര്തുസുമനോഹരമ്। ആലയം സര്വഭൂതാനാം ഖാണ്ഡവം ഖഡ്ഗചര്മഭൃത്
അതിനരികിൽ എല്ലാ കാലത്തും മനോഹരമായ അത്ഭുതകരമായ ഒരു കാട് ഉണ്ടായിരുന്നു; എല്ലാ ജീവികളും താമസിക്കുന്ന സ്ഥലം — ഖാണ്ഡവം, വാൾക്കും കവചവും ധരിച്ചവരാൽ നിറഞ്ഞത്.
ദദര്ശ കൃത്സ്നം തം ദേശം സഹിതഃ സവ്യസാചിനാ। ഋക്ഷഗോമായുശാര്ദൂലവൃകകൃഷ്ണമൃഗാന്വിതമ്
സവ്യാസാചിയോടൊപ്പം അവൻ ആ പ്രദേശം മുഴുവൻ കണ്ടു; അതിൽ കരടികൾ, നായർ, കടുവകൾ, വളരെയധികം പുലികൾ, കാട്ടുപന്നികൾ, കറുത്ത കുരങ്ങുകൾ എന്നിവയൊക്കെയും ഉണ്ടായിരുന്നു.
ശാഖാമൃഗഗണൈര്ജുഷ്ടം ഗജദ്വീപിനിഷേവിതമ്। ശകബര്ഹിണദാത്യൂഹഹംസസാരസനാദിതമ്
അത് കുരങ്ങുകളുടെ കൂട്ടങ്ങൾകൊണ്ടും ആനകളാൽ സന്ദർശിക്കപ്പെടുന്നതും, മയിൽ, കുരുവി, കൊക്ക്, അണ്ണാൻ, സാരസപക്ഷി തുടങ്ങിയവയുടെ ശബ്ദം മുഴങ്ങുന്നതുമായിരുന്നു.
നാനാമൃഗസഹസ്രൈശ്ച പക്ഷിഭിശ്ച സമാവൃതമ്। മാനാര്ഹം തച്ച സര്വേഷാം ദേവദാനവരക്ഷസാമ്
അത് അനേകം മൃഗങ്ങളാലും പക്ഷികളാലും നിറഞ്ഞിരുന്നു; ദേവന്മാർക്കും അസുരന്മാർക്കും രാക്ഷസന്മാർക്കും ആദരിക്കാവുന്ന സ്ഥലം ആയിരുന്നു.
ആലയം പന്നഗേന്ദ്രസ്യ തക്ഷകസ്യ മഹാത്മനഃ। വേണുശാല്മലിബില്വാതിമുക്തജംബ്വാമ്രചമ്പകൈഃ
അത് മഹാത്മാവായ പന്നഗേന്ദ്രൻ തക്ഷകന്റെ വാസസ്ഥലമായിരുന്നു; വേമ്പ്, ഇലവ, ബില്വം, ഞാവൽ, മാവു, ചമ്പകം തുടങ്ങിയവയാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
അങ്കോലപനസാശ്വത്ഥതാലജമ്ബീരവഞ്ജുലൈഃ। ഏകപദ്മകതാലൈശ്ച ശതശശ്ചൈവ രൌഹിണൈഃ
അങ്കോള, പ്ലാവ്, അശ്വത്ഠം, താള, നാരകം, വഞ്ചുലം, ഒറ്റപ്പൂ താള, നൂറുകണക്കിന് രൗഹിണി മരങ്ങൾ എന്നിവയാൽ സമൃദ്ധമായിരുന്നു.
നാനാവൃക്ഷൈഃ സമായുക്തം നാനാഗുല്മസമാവൃതമ്। വേത്രകീചകസംയുക്തമാശീവിഷനിഷേവിതമ്
അത് പലതരം വൃക്ഷങ്ങളാലും വിവിധ തറകളാലും നിറഞ്ഞിരുന്നു; വെട്രും കിഴങ്ങും കൂമ്പാരവും നിറഞ്ഞതും വിഷമുള്ള പാമ്പുകൾ താമസിക്കുന്നതുമായിരുന്നു.
വിഗതാര്കം മഹാഭോഗവിതതദ്രുമസങ്കടമ്। വ്യാലദംഷ്ട്രിഗണാകീര്ണം വര്ജിതം സര്വമാനുഷൈഃ
അവിടെ സൂര്യപ്രകാശം കയറാത്തതും വലിയ വള്ളികളും കാടുകളും നിറഞ്ഞതും, വിഷമുള്ള മൃഗങ്ങളുടെ കൂട്ടങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതും, മനുഷ്യർ ഇല്ലാത്തതുമായ കാടായിരുന്നു.
രക്ഷസാം ഭുജഗേന്ദ്രാണാം പക്ഷിണാം ച മഹാലയമ്। ഖാണ്ഡവം സുമഹാപ്രാജ്ഞഃ സര്വലോകവിഭാഗവിത്
രാക്ഷസന്മാരുടെയും പന്നഗരാജാക്കളുടെയും പക്ഷികളുടെയും വലിയ വാസസ്ഥലമായിരുന്നു ഖാണ്ഡവം; എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും വിഭാഗങ്ങൾ അറിയുന്ന മഹാപണ്ഡിതന്മാർക്കറിയാവുന്ന സ്ഥലം.
ദൃഷ്ടവാന്സര്വലോകേശ അര്ജുനേന സമന്വിതഃ। പീതാമ്ബരധരോ ദേവസ്തദ്വനം ബഹുധാ ചരന്
ലോകങ്ങളുടെ അധിപൻ അർജ്ജുനനോടൊപ്പം ആ കാട് കണ്ടു; മഞ്ഞ വസ്ത്രം ധരിച്ച ദേവൻ ആ കാട്ടിൽ പലവിധത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചു.
സദ്രുമസ്യ സയക്ഷസ്യ സഭൂതഗണപക്ഷിണഃ। ഖാണ്ഡവസ്യ വിനാശം തം ദദര്ശ മധുസൂദനഃ
മധുസൂദനൻ ആ കാട്ടിലെ മരങ്ങളും യക്ഷന്മാരും ജീവികളും പക്ഷികളും അടങ്ങിയ ഖാണ്ഡവത്തിന്റെ നാശം കണ്ടു.
വിഹാരദേശം സംപ്രാപ്യ നാനാദ്രുമമനുത്തമമ്। ഗൃഹൈരുച്ചാവചൈര്യുക്തം പുരന്ദരപുരോപമമ്
അവൻമാർ അത്ഭുതകരമായ പലതരം വൃക്ഷങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, ഉയരവും താഴ്വാരവുമുള്ള വീടുകൾ നിറഞ്ഞ, ഇന്ദ്രന്റെ നഗരത്തെപ്പോലെയുള്ള ആ മനോഹരമായ സ്ഥലത്ത് എത്തി.
ഭക്ഷ്യൈര്ഭോജ്യൈശ്ച പേയൈശ്ച രസവദ്ബിര്മഹാധനൈഃ। മാല്യൈശ്ച വിവിധൈര്ഗന്ധൈസ്തഥാ വാര്ഷ്മേയപാണ്ഡവൌ
അവിടെ പൃഥയുടെ മക്കളും വാസുദേവനും പലവിധ ഭക്ഷണങ്ങളും പാനീയങ്ങളും രുചികരമായ വിഭവങ്ങളും, വിവിധതരം പൂമാലകളും സുഗന്ധങ്ങളും വലിയ ധനസമ്പത്തും ആസ്വദിച്ചു.
തദാ വിവിശതുഃ പൂര്ണം രത്നൈരുച്ചാവചൈഃ ശുഭൈഃ। യഥോപജോഷം സര്വശ്ച ജനശ്ചിക്രീഡ ഭാരത
അപ്പോൾ അവർ ഉയരവും താഴ്വാരവുമായ മനോഹരമായ രത്നങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ആ സ്ഥലത്ത് കടന്നു; അവിടെയുള്ള എല്ലാവരും ഇഷ്ടം പോലെ കളിച്ചു, ഭാരത.
സ്ത്രിയശ്ച വിപുലശ്രോഷ്ണ്യശ്ചാരുപീനപയോധരാഃ। മദസ്ഖലിതഗാമിന്യശ്ചിക്രീഡുര്വാമലോചനാഃ
വിപുലമായ കമരും മനോഹരമായ നിറഞ്ഞ മുലകളും ഉള്ള സ്ത്രീകൾ, മദത്തിൽ കാൽ വഴറി നടന്ന്, ആകർഷകമായ കണ്ണുകളോടെ അവിടെയെത്തി സന്തോഷത്തോടെ കളിച്ചു.
വനേ കാശ്ചിജ്ജലേ കാശ്ചിത്കാശ്ചിദ്വേശ്മസു ചാങ്ഗനാഃ। യഥാദേശം യഥാപ്രീതി ചിക്രീഡുഃ പാര്ഥകൃഷ്ണയോഃ
കാട്ടിലും വെള്ളത്തിലും വീടുകളിലും ചില സ്ത്രീകൾ ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ ഇഷ്ടപ്രകാരവും സ്ഥലപ്രകാരവും പാർത്ഥനും കൃഷ്ണനും കൂടെ സന്തോഷത്തോടെ കളിച്ചു.
വാസുദേവപ്രിയാ നിത്യം സത്യഭാമാ ച ഭാമിനീ। ദ്രൌപദീ ച സുഭദ്രാ ച വാസാംസ്യാഭരണാനി ച। പ്രായച്ഛന്ത മഹാരാജ സ്ത്രീണാം താഃ സ്മ മദോത്കടാഃ
വാസുദേവന് പ്രിയപ്പെട്ട സത്യഭാമയും ഭംഗിയുള്ള ദ്രൗപദിയും സുഭദ്രയും, രാജാവേ, ആ സ്ത്രീകൾക്കു വസ്ത്രവും ആഭരണങ്ങളും സന്തോഷത്തോടെ നൽകി.
കാശ്ചിത്പ്രഹൃഷ്ടാ നനൃതുശ്ചുക്രുശുശ്ച തഥാ പരാഃ। ജഹസുശ്ച പരാ നാര്യഃ പപുശ്ചാന്യാ വരാസവമ്
ചില സ്ത്രീകൾ സന്തോഷത്തോടെ നൃത്തം ചെയ്തു; മറ്റുചിലർ ആഹ്ലാദത്തോടെ വിളിച്ചു; ചിലർ ചിരിച്ചു; ചിലർ ഉത്തമമായ മദ്യം കുടിച്ചു.
രുരുധുശ്ചാപരാസ്തത്ര പ്രജഘ്നുശ്ച പരസ്പരമ്। മന്ത്രയാമാസുരന്യാശ്ച രഹസ്യാനി പരസ്പരമ്
അവിടെ ചില സ്ത്രീകൾ കരഞ്ഞു; മറ്റുചിലർ തമ്മിൽ അടിച്ചു; ചിലർ തമ്മിൽ രഹസ്യങ്ങൾ പറയുകയും ചെയ്തു.