ദേവാശ്ച ദാനവാശ്ചൈവ ദഗ്ധാശ്ചൈവ വിഷേണ ഹ। അപാക്രാമംസ്തതോ ഭീതാ വിഷാദമഗമംസ്തദാ
ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും ആ വിഷം കൊണ്ട് ദഹിച്ചുപോയി, ഭയന്ന് അവിടെ നിന്ന് ഓടി, നിരാശയിൽ ആകപ്പെട്ടു.
ബ്രഹ്മാണമബ്രുവന്ദേവാഃ സമേത്യ മുനിപുംഗവൈഃ। മഥ്യമാനേഽമൃതേ ജാതം വിഷം കാലാനലപ്രഭമ്
ദേവന്മാർ പ്രധാനമുനികളോടൊപ്പം ബ്രഹ്മാവിനെ സമീപിച്ച് പറഞ്ഞു: 'അമൃതം കിട്ടാൻ ഞങ്ങൾ മത്തുമ്പോൾ, കാലാഗ്നിപോലെയുള്ള വിഷം ഉദിച്ചു.'
തേനൈവ താപിതാ ലോകാസ്തസ്യ പ്രതികുരുഷ്വഹ। ഏവമുക്തസ്തദാ ബ്രഹ്മാ ദധ്യൌ ലോകേശ്വരം ഹരമ്
'ഈ വിഷം കൊണ്ട് ലോകങ്ങൾ കഷ്ടപ്പെടുന്നു; ദയവായി ഇതിന് പരിഹാരം കാണണം.' അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് ലോകങ്ങളുടെ നാഥനായ ഹരനെ ധ്യാനിച്ചു.
ത്ര്യക്ഷം ത്രിശൂലിനം രുദ്രേ ദേവദേവമുമാപതിമ്। തദാഽഥ ചിന്തിതോ ദേവസ്തജ്ജ്ഞാത്വാ ദ്രുതമായയൌ
മൂന്നു കണ്ണുള്ള, ത്രിശൂലം കൈവശമുള്ള, ഉമാദേവിയുടെ ഭർത്താവായ രുദ്രനെ ബ്രഹ്മാവ് ചിന്തിച്ചു. അതറിഞ്ഞ ദേവൻ ഉടൻ അവിടെ എത്തി.
തസ്യാഥ ദേവസ്തത്സര്വമാചചക്ഷേ പ്രജാപതിഃ। തച്ഛ്രുത്വാ ദവേദേവേശോ ലോകസ്യാസ്യ ഹിതേപ്സയാ
അപ്പോൾ പ്രജാപതി ദേവന് എല്ലാം വിശദമായി പറഞ്ഞു. അത് കേട്ട ദേവദേവൻ ലോകത്തിന്റെയൊക്കെയും ക്ഷേമം ആഗ്രഹിച്ചു,
അപിബത്തദ്വിഷം രുദ്രഃ കാലാനലസമപ്രഭമ്। കണ്ഠേ സ്ഥാപിതവാന്ദേവോ ലോകാനാം ഹിതകാമ്യയാ
രുദ്രൻ ആ കാലാഗ്നിപോലുള്ള വിഷം കുടിച്ചു, അതു തൻ്റെ കണ്പ്പിൽ നിലനിർത്തി, ലോകങ്ങളുടെ ഭാവി ഭദ്രതയ്ക്ക് വേണ്ടി.
യസ്മാത്തു നീലതാ കണ്ഠേ നീലകണ്ഠസ്തതഃ സ്മൃതഃ। പീതമാത്രേ വിഷേ തത്ര രുദ്രേണാമിതതേജസാ
അതിനാൽ അവന്റെ കഴുത്ത് നീലമായി, അതുകൊണ്ട് അവനെ 'നീലകണ്ഠൻ' എന്ന് വിളിക്കുന്നു. അത്യന്തശക്തനായ രുദ്രൻ വിഷം കുടിച്ചപ്പോൾ,
ദേവാഃ പ്രീതാഃ പുനര്ജഗ്മുശ്ചക്രുര്വൈ കര്മ തത്തഥാ। മഥ്യമാനേഽമൃതസ്യാര്ഥേ ഭൂയോ വൈ ദേവദാനവൈഃ
ദേവന്മാർ സന്തോഷത്തോടെ വീണ്ടും തങ്ങളുടെ പ്രവർത്തിയിൽ തിരിച്ചു. ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും വീണ്ടും അമൃതം കിട്ടാൻ സമുദ്രം മത്താൻ തുടങ്ങി.
വാസുകേരഥ നാഗസ്യ സഹസാ ക്ഷിപ്യതോഽസുരൈഃ। സധൂമാഃ സാര്ചിഷോ വാതാ നിഷ്പേതുരസകൃന്മുഖാത്
അസുരന്മാർ വാസുകിയെ വേഗത്തിൽ വലിച്ചപ്പോൾ, അവന്റെ വായിൽ നിന്ന് പുകയും ജ്വാലയും വീണ്ടും വീണ്ടും പുറത്ത് വന്നു.
തേ ധൂമസങ്ഘാഃ സംഭൂതാ മേഘസങ്ഘാഃ സവിദ്യുതഃ। അഭ്യവര്ഷന്സുരഗണാഞ്ശ്രമസംതാപകര്ശിതാന്
ആ പുകക്കൂട്ടങ്ങൾ മേഘങ്ങളായി, മിന്നലോടുകൂടി, ദേവന്മാർക്ക് മേൽ മഴപെയ്തു; അവർ കഠിനമായ പരിശ്രമത്തിൽ ക്ഷീണിച്ചിരുന്നതു കൊണ്ടു.
തസ്മാച്ച ഗിരികൂടാഗ്രാത്പ്രച്യുതാഃ പുഷ്പവൃഷ്ടയഃ। സുരാസുരഗണാന്സര്വാന്സമന്താത്സമവാകിരന്
അത് മലയുടെ ഉച്ചിയിൽ നിന്നു പൂക്കളുടെ മഴ പെയ്തു, ദേവന്മാരെയും അസുരന്മാരെയും എല്ലാടവും മൂടി.
ബഭൂവാത്ര മഹാന്നാദോ മഹാമേഘരവോപമഃ। ഉദധേര്മഥ്യമാനസ്യ മന്ദരേണ സുരാസുരൈഃ
അവിടെ വലിയ ഒരു ശബ്ദം ഉയർന്നു, വലിയ മേഘം ഗർജിക്കുന്നതുപോലെ, ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും മന്ദരപർവ്വതം കൊണ്ട് സമുദ്രം കുലുക്കുമ്പോൾ.
തത്ര നാനാജലചരാ വിനിഷ്പിഷ്ടാ മഹാദ്രിണാ। വിലയം സമുപാജഗ്മുഃ ശതശോ ലവണാമ്ഭസി
അവിടെ, വലിയ പർവ്വതം കൊണ്ട് അനേകം ജലജീവികൾ ചിതറപ്പെട്ടു, നൂറുകണക്കിന് ജീവികൾ ഉപ്പുള്ള വെള്ളത്തിൽ നശിച്ചു.
വാരുണാനി ച ഭൂതാനി വിവിധാനി മഹീധരഃ। പാതാലതലവാസീനി വിലയം സമുപാനയത്
വിവിധ വാരുണ്യഭൂതങ്ങൾ, ഭൂമിയിലെ വലിയ പർവ്വതം കൊണ്ട്, പാതാളത്തിൽ പാർക്കുന്നവരും നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.
തസ്മിംശ്ച ഭ്രാമ്യമാണേഽദ്രൌ സംഘൃഷ്യന്തഃ പരസ്പരമ്। ന്യപതന്പതഗോപേതാഃ പര്വതാഗ്രാന്മഹാദ്രുമാഃ
ആ പർവ്വതം ചുറ്റി കറങ്ങുമ്പോൾ, പർവ്വതശിഖരങ്ങളിൽ ചേർന്നിരുന്ന വലിയ വൃക്ഷങ്ങൾ തമ്മിൽ ഇടിച്ചുകഴിഞ്ഞ് താഴെ വീണു.
തേഷാം സംഘര്ഷജശ്ചാഗ്നിരര്ചിര്ഭിഃ പ്രജ്വലന്മുഹുഃ। വിദ്യുദ്ഭിരിവ നീലാഭ്രമാവൃണോന്മന്ദരം ഗിരിമ്
അവ വൃക്ഷങ്ങൾ തമ്മിൽ ഇടിച്ചപ്പോൾ തീ ഉയർന്നു, അതിന്റെ ജ്വാലകൾ വീണ്ടും വീണ്ടും പടർന്നു, കറുത്ത മേഘത്തിൽ മിന്നൽപോലെ മന്ദരപർവ്വതത്തെ മൂടി.
ദദാഹ കുഞ്ജരാംസ്തത്ര സിംഹാംശ്ചൈവ വിനിര്ഗതാന്। വിഗതാസൂനി സര്വാണി സത്ത്വാനി വിവിധാനി ച
ആ തീ അവിടെയുള്ള ആനകളെയും പുറത്തുവന്ന സിംഹങ്ങളെയും, ജീവൻ വിട്ടുപോയ എല്ലാ ജീവികളെയും ദഹിപ്പിച്ചു.
തമഗ്നിമമരശ്രേഷ്ഠഃ പ്രദഹന്തമിതസ്തതഃ। വാരിണാ മേഘജേനേന്ദ്രഃ ശമയാമാസ സര്വശഃ
അപ്പോൾ അമരന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഇന്ദ്രൻ ആ തീയെ, മേഘങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വെള്ളം കൊണ്ട് എല്ലാടവും അണച്ചു.
തതോ നാനാവിധാസ്തത്ര സുസ്രുവുഃ സാഗരാമ്ഭസി। മഹാദ്രുമാണാം നിര്യാസാ ബഹവശ്ചൌഷധീരസാഃ
അതിനുശേഷം, വലിയ വൃക്ഷങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള പലവിധ സാരങ്ങളും ഔഷധങ്ങളുടെ രസങ്ങളും സമുദ്രത്തിൽ ഒഴുകി ചേർന്നു.
തേഷാമമൃതവീര്യാണാം രസാനാം പയസൈവ ച। അമരത്വം സുരാ ജഗ്മുഃ കാഞ്ചനസ്യ ച നിഃസ്രവാത്
അമൃതശക്തിയുള്ള ആ രസങ്ങളിൽ നിന്നും പാലിൽ നിന്നുമാണ് ദേവന്മാർക്ക് അമരത്വം ലഭിച്ചത്, പൊന്നിന്റെ ഒഴുക്കിലും നിന്നു.
തതസ്തസ്യ സമുദ്രസ്യ തഞ്ജാതമുദകം പയഃ। രസോത്തമൈര്വിമിശ്രം ച തതഃ ക്ഷീരാദഭൂദ്ധൃതമ്
അതിനുശേഷം, ആ സമുദ്രത്തിലെ വെള്ളം ഉത്തമരസങ്ങൾ ചേർന്ന് പാലായി മാറി, അതിൽ നിന്ന് നെയ്യും ഉണ്ടായി.
തതോ ബ്രഹ്മാണമാസീനം ദേവാ വരദമബ്രുവന്। ശ്രാന്താഃ സ്മ സുഭൃശം ബ്രഹ്മന്നോദ്ഭവത്യമൃതം ച തത്
അപ്പോൾ ദേവന്മാർ ബ്രഹ്മാവിന്റെ മുന്നിൽ ഇരുന്ന് പറഞ്ഞു: 'ബ്രഹ്മാ, ഞങ്ങൾ വളരെ ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്നു, എങ്കിലും അമൃതം ഇനിയും ലഭിച്ചില്ല.'
ഋതേ നാരായണം ദേവം സര്വേഽന്യേ ദേവദാനവാഃ। ചിരാരബ്ധമിദം ചാപി സാഗരസ്യാപി മന്ഥനമ്
നാരായണദേവനെ കൂടാതെ, മറ്റുള്ള ദേവന്മാരോ അസുരന്മാരോ, ഇത്രയും കാലം നടത്തിയ ഈ സമുദ്രമഥനം വിജയിക്കില്ല.
ഗ്ലാനിരസ്മാന്സമാവിഷ്ടാ ന ചാത്രാമൃതമത്ഥിതമ്
ക്ഷീണം ഞങ്ങളെ പിടിച്ചിരിക്കുന്നു, ഇവിടെ അമൃതം കണ്ടിട്ടില്ല.
തതോ നാരായണം ദേവം വചനം ചേദമബ്രവീത്। വിധത്സ്വൈഷാം ബലം വിഷ്ണോ ഭവാനത്ര പരായണമ്
അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് നാരായണദേവനോട് പറഞ്ഞു: 'വിഷ്ണുവേ, ഇവർക്കു ശക്തി നൽകണം, നീയാണിവർക്കുള്ള ആശ്രയം.'
ബലം ദദാമി സര്വേഷാം കര്മൈതദ്യേ സമാസ്ഥിതാഃ। ക്ഷോഭ്യതാം കലശഃ സര്വൈമന്ദരഃ പരിവര്ത്യതാമ്
'ഈ പ്രവർത്തിയിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന എല്ലാവർക്കും ഞാൻ ശക്തി നൽകുന്നു. കലശം വീണ്ടും കുലുക്കട്ടെ, മന്ദരപർവ്വതം വീണ്ടും ചുറ്റട്ടെ.'
നാരായണവചഃ ശ്രുത്വാ ബലിനസ്തേ മഹോദധേഃ। തത്പയഃ സഹിതാ ഭൂയശ്ചക്രിരേ ഭൃശമാകുലമ്
നാരായണന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം, ആ ശക്തിമാന്മാർ പാലുമായി ചേർന്ന് വലിയ ഉത്സാഹത്തോടെ വീണ്ടും സമുദ്രം കുലുക്കി.
തത്ര പൂര്വം വിഷം ജാതം തദ്ബ്രഹ്മവചനാച്ഛിവഃ। പ്രാഗ്രസല്ലോകരക്ഷാര്ഥം തതോ ജ്യേഷ്ഠാ സമുത്ഥിതാ। കൃഷ്ണരൂപധരാ ദേവീ സര്വാഭരണഭൂഷിതാ
അവിടെ ആദ്യം വിഷം ഉദിച്ചു, ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ശിവൻ ലോകങ്ങളെ രക്ഷിക്കാൻ അതു ഏറ്റെടുത്തു. അതിനുശേഷം, കറുത്ത നിറമുള്ള, എല്ലാ ആഭരണങ്ങളാലും അലങ്കരിച്ച ജ്യേഷ്ഠാദേവി ഉദിച്ചു.
തതഃ ശതസഹസ്രാംശുര്മഥ്യമാനാത്തു സാഗരാത്। പ്രസന്നാത്മാ സമുത്പന്നഃ സോമഃ ശീതാംശുരുജ്ജ്വലഃ
അപ്പോള് ആ സമുദ്രം കുലുക്കുമ്പോള്, പ്രകാശമുള്ളതും തണുപ്പുള്ളതുമായ ചന്ദ്രന് സന്തോഷത്തോടെ അവിടെ ഉദിച്ചു.
ശ്രീരനന്തരമുത്പന്നാ ഘൃതാത്പാണ്ഡുരവാസിനീ। സുരാ ദേവീ സമുത്പന്നാ തുരഗഃ പാണ്ഡുരസ്തഥാ
ഉടന് തന്നെ വെള്ള നിറമുള്ള വസ്ത്രം ധരിച്ച ശ്രീയും, നെയ്യില് നിന്നു ദേവീയായ സുരയും, പിന്നെ വെള്ള കുതിരയും അവിടെ ജനിച്ചു.