ശാസനാത്പുരുഷേന്ദ്രസ്യ ബലേന മഹതാ ബലീ। ഗിരൌ രൈവതകേ നിത്യം ബഭൂവ വിപൃഥുശ്രവാഃ
പുരുഷശ്രേഷ്ഠന്റെ ആജ്ഞയിലും വലിയ സൈന്യത്തിന്റെ ശക്തിയിലും വിശാലശ്രവാ എന്നവന് എപ്പോഴും റൈവതപര്വ്വതത്തില് നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
പ്രവാസേ വാസുദേവസ്യ തസ്മിന്ഹലധരോപമഃ। സംബഭൂവ തദാ ഗോപ്താ പുരസ്യ പുരവര്ധനഃ
വാസുദേവന് വിദൂരത്തായിരുന്നപ്പോള്, ഹലധരനോടു സമമായ അവന് ആ നഗരത്തിന്റെ രക്ഷകനും വളര്ച്ചയ്ക്കുള്ള കാരണവനും ആയി.
പ്രാപ്യ പാണ്ഡവനിര്യാണം നിര്യയൌ വിപൃഥുശ്രവാഃ। നിശമ്യ പുരനിര്ഘോഷം സ്വമനീകമചോദയത്
പാണ്ഡവന് പുറപ്പെട്ട വിവരം അറിഞ്ഞ്, വിശാലശ്രവാ പുറപ്പെട്ടു; നഗരത്തിലെ ആ വലിയ ശബ്ദം കേട്ടു, തന്റെ സൈന്യത്തെ ഉണര്ത്തി.
സോഽഭിപത്യ തദാധ്വാനം ദദര്ശ പുരുഷര്ഷഭമ്। നിഃസൃതം ദ്വാരകാദ്വാരാദംശുമന്തമിവാമ്ബിരാത്
അവന് ആ വഴിയില് മുന്നേറി, ദ്വാരകയുടെ വാതില് വഴി പുറപ്പെട്ട പുരുഷശ്രേഷ്ഠനെ, സമുദ്രത്തില് നിന്നു ഉദയിക്കുന്ന സൂര്യനെപ്പോലെ കണ്ടു.
സവിദ്യുതമിവാമ്ഭോദം പ്രേക്ഷതാം തം ധനുര്ധരമ്। പാര്ഥമാനര്തയോധാനാം വിസ്മയഃ സമപദ്യത
മിന്നലോടുകൂടിയ കറുത്ത മേഘംപോലെയുള്ള ആ ധനുര്ധരിയെ കണ്ടപ്പോള്, ആനര്ത്ത സൈന്യത്തിലെ യോദ്ധാക്കള്ക്കിടയില് അത്ഭുതം പടര്ന്നു.
ഉദീര്ണരഥനാഗാശ്വമനീകമഭിവീക്ഷ്യ തത്। ഉവാച പരമപ്രീതാ സുഭദ്രാ ഭദ്രഭാഷിണീ
രഥങ്ങളും ആനകളും കുതിരകളും നിറഞ്ഞ ആ സൈന്യത്തെ കണ്ടു, ശുഭദ്ര, മധുരമായ വാക്കുകളോടെ, വലിയ സന്തോഷത്തോടെ പറഞ്ഞു.
സംഗ്രഹീതുമഭിപ്രായോ ദീര്ഘകാലകൃതോ മമ। യുധ്യമാനസ്യ സങ്ഗ്രാമേ രഥം തവ നരര്ഷഭ
യുദ്ധഭൂമിയില് നീ പോരാടുമ്പോള് നിന്റെ രഥം ഓടിക്കാന് എനിക്ക് എത്രകാലമായി ആഗ്രഹമുണ്ടായിരുന്നു എന്നറിയുമോ, മഹാനായവനേ.
ഓജസ്തേജോദ്യുതിബലൈരന്വിതസ്യ മഹാത്മനഃ। പാര്ഥ തേ സാരഥിത്വേന ഭവിതാ ശിക്ഷിതാസ്മ്യഹമ്
ശക്തിയും തേജസ്സും ഉജ്ജ്വലതയും ധൈര്യവും നിറഞ്ഞ മഹാത്മാവേ, പാര്ത്ഥാ, നിന്റെ രഥസാരഥിയായി പ്രവര്ത്തിക്കാന് ഞാന് പരിശീലനം നേടിയിട്ടുണ്ട്.
ഏവമുക്തഃ പ്രിയാം പ്രീതഃ പ്രത്യുവാച നരര്ഷഭഃ। ചോദയാശ്വാനസംസക്താന്വിശ്തു വിപൃഥോര്ബലമ്
പ്രിയപ്പെട്ടവളെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോള്, ആ പുരുഷശ്രേഷ്ഠന് സന്തോഷത്തോടെ മറുപടി പറഞ്ഞു: 'കഴിഞ്ഞില്ലാത്ത കുതിരകളെ ഓടിക്കൂ, നാം വിശാലശ്രവാവിന്റെ സൈന്യത്തിലേക്ക് കടക്കാം.'
ബഹുഭിര്യുധ്യമാനസ്യ താവകാന്വിജിഘാംസതഃ। പശ്യ ബാഹുബലം ഭദ്രേ ശരാന്വിക്ഷിപതോ മമ
എന്റെ അമ്പുകള് എറിയുന്നപ്പോള് നീ കാണൂ, ഭദ്രേ, എത്രയും ആളുകള് നിന്റെ ബന്ധുക്കളെ തോല്പ്പിക്കാന് ശ്രമിക്കുമ്പോഴും എന്റെ കൈകളുടെ ശക്തി എങ്ങനെയാണെന്ന്.
ഏവമുക്താ തദാ ഭദ്രാ പാര്ഥേന ഭരതര്ഷഭ। ചുചോദ സാശ്വാന്സംഹൃഷ്ടാ തേ തതോ വിവിശുര്ബലമ്
പാര്ത്ഥന് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ, ഭാരതശ്രേഷ്ഠനേ, ഭദ്ര സന്തോഷത്തോടെ കുതിരകളെ ഓടിച്ചു; അങ്ങനെ അവര് സൈന്യത്തിലേക്ക് കടന്നു.
തദാഹതമഹാവാദ്യം സമുദഗ്രധ്വജായുതമ്। അനീകം വിപൃഥോര്ഹൃഷ്ടം പാര്ഥമേവാന്വവര്തത
അന്ന്, വലിയ പതാകകളും മഹാവാദ്യങ്ങളുമുള്ള സന്തോഷഭരിതമായ വിശാലശ്രവാവിന്റെ സൈന്യഭാഗം പാര്ത്ഥനെ പിന്തുടര്ന്നു.
രഥൈര്ബഹുവിധാകാരൈഃ സദശ്വൈശ്ച മഹാജവൈഃ। കിരന്തഃ ശരവര്ഷാണി പരിവവ്രുര്ധനഞ്ജയമ്
വിവിധരീതിയിലുള്ള രഥങ്ങളിലിരുന്ന, വേഗമേറിയ ഉത്തമ കുതിരകളാൽ ഇഴകുന്നവർ, ധനഞ്ജയനെ ചുറ്റി അമ്പുകളുടെ മഴപെയ്യിച്ചു.
തേഷാമസ്ത്രാണി സംവാര്യ ദിവ്യാസ്ത്രേണ മഹാസ്ത്രവിത്। ആവൃണോന്മഹദാകാശം ശരൈഃ പരപുരഞ്ജയഃ
ശത്രുനഗരങ്ങൾ കീഴടക്കുന്നവനും ദിവ്യായുധങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനുമായ ധനഞ്ജയൻ, അവരുടെ ആയുധങ്ങൾ ദിവ്യാസ്ത്രംകൊണ്ട് തടഞ്ഞു, തന്റെ അമ്പുകൾകൊണ്ട് ആകാശം മുഴുവൻ നിറച്ചു.
തേഷാം ബാണാന്മഹാബാഹുര്മുകുടാന്യങ്ഗദാനി ച। ചിച്ഛേദ നിശിതൈര്ബാണൈഃ ശരാംശ്ചൈവ ധനൂംഷി ച
ബലവാനായ ധനഞ്ജയൻ, കൂരമായ അമ്പുകൾകൊണ്ട് അവരുടെ അമ്പുകളും കിരീടങ്ങളും കൈവളയും, കൂടാതെ അമ്പുകളും വില്ലുകളും വെട്ടിമുറിച്ചു.
യുഗാനീഷാന്വരൂഥാനി യന്ത്രാണി വിവിധാനി ച। അജിഘാംസന്പരാന്പാര്ഥശ്ചിച്ഛേദ നിശിതൈഃ ശരൈഃ
ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച പാർത്ഥൻ, അവരുടെ രഥങ്ങളുടെ ചുമലുകളും അക്ഷങ്ങളും കൊടികളും വിവിധ യന്ത്രങ്ങളും കൂരമായ അമ്പുകൾകൊണ്ട് തകർത്തു.
വിധനുഷ്കാന്വികവചാന്വിരഥാംശ്ച മഹാരഥാന്। കൃത്വാ പാര്ഥഃ പ്രിയാം പ്രീതഃ പ്രേക്ഷ്യതാമിത്യദര്ശയത്
പാർത്ഥൻ, മഹാരഥന്മാരെ വില്ലില്ലാതെയും കവചമില്ലാതെയും രഥം ഇല്ലാതെയും ആക്കി, സന്തോഷത്തോടെ തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളെ എല്ലാവർക്കും കാണിച്ചു.
സാ ദൃഷ്ട്വാ മഹദാശ്ചര്യം സുഭദ്രാ പാര്ഥമബ്രവീത്। അവാപ്താര്ഥാഽസ്മി ഭദ്രം തേ യാഹി പാര്ഥ യഥാസുഖമ്
ആ അത്ഭുതം കണ്ടു സുഭദ്ര പാർത്ഥനോട് പറഞ്ഞു: 'എന്റെ ആഗ്രഹം പൂർത്തിയായി. നിനക്ക് ആശംസകൾ—നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളപോലെ പോകൂ, പാർത്ഥാ.'
സ സക്തം പാണ്ഡുപുത്രേണ സമീക്ഷ്യ വിപൃഥുര്ബലമ്। ത്വരമാണോഽഭിസംക്രമ്യ സ്ഥീയതാമിത്യഭാഷത
പാണ്ഡുപുത്രൻ തന്റെ സൈന്യത്തെ തടഞ്ഞുനിർത്തുന്നത് കണ്ട വിപൃഥു, വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ട് വന്നു: 'നിൽക്കൂ!' എന്നു വിളിച്ചു.
തതഃ സേനാപതേര്വാക്യം നാത്യവര്തന്ത യാദവാഃ। സാഗരേ മാരുതോദ്ധൂതാ വേലാമിവ മഹോര്മയഃ
അപ്പോൾ, സേനാധിപന്റെ ആജ്ഞ പ്രകാരം യാദവന്മാർ മുന്നോട്ട് നീങ്ങാതെ നിന്നു; കടലിലെ വലിയ തിരകൾ കരയാൽ തടയപ്പെടുന്നതുപോലെ, കാറ്റ് എത്രയേറെ അടിച്ചാലും.
തതോ രഥവരാത്തൂര്ണമവരുഹ്യ നരര്ഷഭഃ। അഭിഗമ്യ നരവ്യാഘ്രം പ്രഹൃഷ്ടഃ പരിഷസ്വജേ
അതിനുശേഷം, മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠൻ തന്റെ ഉത്തമരഥത്തിൽ നിന്ന് വേഗത്തിൽ ഇറങ്ങി, മനുഷ്യസിംഹനോടു സമീപിച്ചു, സന്തോഷത്തോടെ അളിംഗനം ചെയ്തു.
സോഽബ്രവീത്പാര്ഥമാസാദ്യ ദീര്ഘകാലമിദം തവ। നിവാസമഭിജാനാമി ശങ്ഖചക്രഗദാധരാത്
അവൻ പാർത്ഥനോട് പറഞ്ഞു: 'നിനക്കു സമീപം വന്ന്, ശംഖവും ചക്രവും ഗദയും കൈവശമുള്ളവനോടൊപ്പം നീ ദീർഘകാലം താമസിച്ചതെന്നു എനിക്ക് അറിയാം.'
ന മേഽസ്ത്യവിദിതം കിംചിദ്യദ്യദാചിതം ത്വയാ। സുഭദ്രാര്ഥം പ്രലോഭേന പ്രീതസ്തവ ജനാര്ദനഃ
‘സുഭദ്രയെ നേടാൻ നീ ചെയ്തതൊന്നും എനിക്ക് മറഞ്ഞിട്ടില്ല; നീ അപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ ജനാർദ്ദനൻ സന്തോഷത്തോടെ സഹായിച്ചു.’
പ്രാപ്തസ്യ യതിലിങ്ഗേന വാസിതസ്യ ധനഞ്ജയ। ബന്ധുമാനസി രാമേണ മഹേന്ദ്രാവരജേന ച
‘ധനഞ്ജയാ, നീ യതിവേഷത്തിൽ ഇവിടെ താമസിച്ചപ്പോൾ, രാമനും മഹേന്ദ്രന്റെ അനിയനും നിന്നോട് സൗഹൃദം പുലർത്തി.’
മാമേവ ച സദാകാങ്ക്ഷീ മന്ത്രിണം മധുസൂദനഃ। അന്തരേണ സുഭദ്രാം ച ത്വാം ച താത ധനഞ്ജയ
‘മധുസൂദനൻ എപ്പോഴും എന്നെ ഉപദേശകനായി ആഗ്രഹിച്ചു, സുഭദ്രയുടെയും നിന്റെയും കാര്യത്തിൽ മാത്രം അതിനു വ്യത്യാസം.’
ഇമം രഥവരം ദിവ്യം സര്വശസ്ത്രസമന്വിതമ്। ഇദമേവാനുയാത്രം ച നിര്ദിശ്യ ഗദപൂര്വജഃ
‘ഈ ദിവ്യരഥവും എല്ലാ ആയുധങ്ങളുമുള്ള ഈ അനുചരരും, ഗദയുടെ മൂത്തവൻ നിനക്കു തന്നതാണ്.’
അന്തര്ദ്വീപം തദാ വീര ഗതോ വൃഷ്ണിസുഖാവഹഃ। ദീര്ഘകാലാവരുദ്ധം ത്വാം സംപ്രാപ്തം പ്രിയയാ സഹ
‘വൃഷ്ണികൾക്കു സന്തോഷം നൽകുന്നവൻ അപ്പോൾ അന്ത്യദ്വീപിലേക്ക് പോയി; നീ, ദീർഘകാലം തടയപ്പെട്ടവൻ, ഇപ്പോൾ പ്രിയയോടൊപ്പം എത്തി.’
പശ്യന്തു ഭ്രാതരഃ സര്വേ വജ്രപാണിമിവാമരാഃ। ആയാതേ തു ദശാര്ഹാണാമൃഷഭേ ശാര്ങ്ഗധന്വനി
‘സഹോദരന്മാർ എല്ലാവരും, വജ്രം കൈവശമുള്ള ദേവന്മാരെപ്പോലെ നിന്നെ കാണട്ടെ; ദശാർഹന്മാരിൽ ശാരംഗവില്ലുകാരൻ എത്തിയപ്പോൾ.’
ഭദ്രാമനുഗമിഷ്യന്തി രത്നാനി ച വസൂനി ച। അരിഷ്ടം യാഹി പന്ഥാനം സുഖീ ഭവ ധനഞ്ജയ
‘നല്ല ഭാഗ്യവും ധനസമ്പത്തും നിന്നെ അനുഗമിക്കും; സുരക്ഷിതമായ വഴി പോകൂ, സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്കൂ, ധനഞ്ജയാ.’
നഷ്ടശോകൈര്വിശോകസ്യ സുഹൃദ്ഭിഃ സംഗമോഽസ്തു തേ
‘ദുഃഖങ്ങൾ മാറി, മനസ്സിൽ ആശ്വാസം നിറഞ്ഞ്, സുഹൃത്തുക്കളെ വീണ്ടും കാണാൻ നിനക്കാകട്ടെ.’