സര്വൌഷധീഃ സമാവാപ്യ സര്വരത്നാനി ചൈവ ഹ। മന്ഥധ്വയുദധിം ദേവാ വേത്സ്യധ്വമമൃതം തതഃ
എല്ലാ ഔഷധികളും എല്ലാ രത്നങ്ങളും ശേഖരിച്ച്, നിങ്ങൾ ദേവന്മാർ പർവ്വതം കൊണ്ട് സമുദ്രം കുലുക്കുമ്പോൾ അവിടെനിന്ന് അമൃതം ലഭിക്കും.
തതോഽഭ്രശിഖരാകാരൈര്ഗിരിശൃങ്ഗൈരലംകൃതമ്। മന്ദരം പര്വതവരം ലതാജാലസമാകുലമ്
മേഘങ്ങളുടെ ശിഖരങ്ങളെപ്പോലെയുള്ള കുന്നുകൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടും, തഴച്ചു വളർന്നലതകളാൽ നിറഞ്ഞും, മന്ദരപർവ്വതം അതിവിശിഷ്ടമായ പർവ്വതമായി നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
നാനാവിഹംഗസംഘുഷ്ടം നാനാദംഷ്ട്രിസമാകുലമ്। കിംനരൈരപ്സരോഭിശ്ച ദേവൈരപി ച സേവിതമ്
നാനാപക്ഷികളുടെ കുരലിൽ മുഴങ്ങിയും, പലവിധം കഠിനദന്തമുള്ള ജീവികളാൽ നിറഞ്ഞും, കിന്നരന്മാരും അപ്പ്സരസുകളും ദേവന്മാരും സന്ദർശിക്കുന്ന സ്ഥലമായിരുന്നു അത്.
ഏകാദശ സഹസ്രാണി യോജനാനാം സമുച്ഛ്രിതമ്। അധോഭൂമേഃ സഹസ്രേഷു താവത്സ്വേവ പ്രതിഷ്ഠിതമ്
പതിനൊന്ന് ആയിരം യോജന ഉയരത്തിൽ ഉയർന്നുനിൽക്കുന്ന ഈ പർവ്വതം, ഭൂമിയുടെ അടിയിൽ ആയിരം യോജന ആഴത്തിൽ ഉറപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.
തമുദ്ധര്തുമശക്താ വൈ സര്വേ ദേവഗണാസ്തദാ। വിഷ്ണുമാസീനമഭ്യേത്യ ബ്രഹ്മാണം ചേദമബ്രുവന്
അപ്പോൾ എല്ലാ ദേവന്മാർക്കും അതുയർത്താൻ കഴിയാതെവന്നു; വിഷ്ണുവിനടുത്തേക്ക് ചെന്നു ഇരുന്ന ബ്രഹ്മാവിനോട് അവർ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു.
ഭവന്താവത്ര കുരുതാം ബുദ്ധിം നൈഃശ്രേയസീം പരാമ്। മന്ദരോദ്ധരണേ യത്നഃ ക്രിയതാം ച ഹിതായ നഃ
നിങ്ങൾ ഇവിടെ ഏറ്റവും ഉത്തമവും ഹിതകരവുമായ മാർഗ്ഗം ആലോചിക്കണം; മന്ദരപർവ്വതം ഉയർത്താൻ ഞങ്ങൾക്കായി പരിശ്രമം നടത്തണം.
തഥേതി ചാബ്രവീദ്വിഷ്ണുര്ബ്രഹ്മണാ സഹ ഭാര്ഗവ। അചോദയദമേയാത്മാ ഫണീന്ദ്രം പദ്മലോചനഃ
വിഷ്ണു, ബ്രഹ്മാവിനോടും ഭാർഗവനോടും കൂടെ, 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്ന് പറഞ്ഞു; അതിനുശേഷം കമലനയനനായ അതുല്യാത്മാവ്, പാമ്പുകളുടെ രാജാവിനെ പ്രേരിപ്പിച്ചു.
തതോഽനന്തഃ സമുത്ഥായ ബ്രഹ്മണാ പരിചോദിതഃ। നാരായണേന ചാപ്യുക്തസ്തസ്മിന്കര്മണി വീര്യവാന്
അപ്പോൾ അനന്തൻ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആജ്ഞയിലും നാരായണന്റെ വാക്കിലും ശക്തിയോടെ എഴുന്നേറ്റ് ആ പ്രവർത്തി നിർവഹിക്കാൻ തയ്യാറായി.
അഥ പര്വതരാജാനം തമനന്തോ മഹാബലഃ। ഉജ്ജഹാര ബലാദ്ബ്രഹ്മന്സവനം സവനൌകസമ്
ബ്രഹ്മനേ, അതിനുശേഷം അതി ശക്തിയുള്ള അനന്തൻ, പർവ്വതരാജാവിനെയും അതിന്റെ മൈതാനത്തെയും അവിടെ വസിക്കുന്നവരെയും കൂടി ശക്തിയാൽ ഉയർത്തി.
തതസ്തേന സുരാഃ സാര്ധം സമുദ്രമുപതസ്ഥിരേ। തമൂചുരമൃതസ്യാര്ഥേ നിര്മഥിഷ്യാമഹേ ജലമ്
അതിനുശേഷം ദേവന്മാരോടൊപ്പം അവൻ സമുദ്രത്തോട് സമീപിച്ചു; അവർ അവനോട് പറഞ്ഞു: 'അമൃതം നേടാൻ ഞങ്ങൾ ഈ ജലം കുലുക്കും.'
അപാംപതിരഥോവാച മമാപ്യംശോ ഭവേത്തതഃ। സോഢാഽസ്മി വിപുലം മര്ദം മന്ദരഭ്രമണാദിതി
അപ്പോൾ ജലത്തിന്റെ അധിപൻ പറഞ്ഞു: 'എനിക്കും ഒരു പങ്ക് വേണം; മന്ദരപർവ്വതം ചുറ്റുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന വലിയ പ്രക്ഷോഭം ഞാൻ സഹിക്കും.'
ഊചുശ്ച കൂര്മരാജാനമകൂപാരേ സുരാസുരാഃ। അധിഷ്ഠാനം ഗിരേരസ്യ ഭവാന്ഭവിതുമര്ഹതി
ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ആഴത്തിലുള്ള വെള്ളത്തിൽ കുര്മരാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'ഈ പർവ്വതത്തിന് നീ അടിസ്ഥാനം ആവണം.'
കൂര്മേണ തു തഥേത്യുക്ത്വാ പൃഷ്ഠമസ്യ സമര്പിതമ്। തം ശൈലം തസ്യ പൃഷ്ഠസ്ഥം വജ്രേണേന്ദ്രോഽഭ്യപീഡയത്
ആ കുര്മം സമ്മതിച്ച ശേഷം തന്റെ പുറം സമർപ്പിച്ചു. അപ്പോൾ ഇന്ദ്രൻ തന്റെ വജ്രം കൊണ്ട്, ആ പർവതം കുര്മത്തിന്റെ പുറത്ത് ഉറപ്പിച്ചു.
മന്ഥാനം മന്ദരം കൃത്വാ തഥാ യോക്ത്രം ച വാസുകിമ്। ദേവാ മഥിതുമാരബ്ധാഃ സമുദ്രം നിധിമമ്ഭസാമ്। അമൃതാര്ഥേ പുരാ ബ്രഹ്മസ്തഥൈവാസുരദാനവാഃ
മന്ദരപർവതം മത്തുവടിയായി, വാസുകിയെ കയറായി ഉപയോഗിച്ച്, ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ദാനവന്മാരും, ബ്രഹ്മാവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം, അമൃതം ലഭിക്കാൻ സമുദ്രം മത്താൻ തുടങ്ങി.
ഏകമന്തമുപാശ്ലിഷ്ടാ നാഗരാജ്ഞോ മഹാസുരാഃ
വലിയ അസുരന്മാർ ആ സർപ്പരാജാവിന്റെ ഒരു അറ്റം പിടിച്ചു.
വിബുധാഃ സഹിതാഃ സര്വേ യതഃ പുച്ഛം തതഃ സ്ഥിതാഃ। അനന്തോ ഭഗവാന്ദേവോ യതോ നാരായണഃ സ്ഥിതഃ
എല്ലാ ദേവന്മാരും ചേർന്ന് വാലിന്റെ ഭാഗത്ത് നിന്നു, അവിടെ അനന്തൻ, ഭഗവാൻ നാരായണൻ നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
വാസുകേരഗ്രമാശ്ലിഷ്ടാ നാഗരാജ്ഞോ മഹാസുരാഃ।' ശിര ഉത്ക്ഷിപ്യ നാഗസ്യ പുനഃ പുനരവാക്ഷിപന്
വാസുകിയുടെ തല ഭാഗം വലിയ അസുരന്മാർ പിടിച്ചു, തല ഉയർത്തി വീണ്ടും വീണ്ടും താഴേക്ക് വലിച്ചു.
വാസുകേരഥ നാഗസ്യ സഹസാ ക്ഷിപ്യതോഽസുരൈഃ। സധൂമാഃ സാര്ചിഷോ വാതാ നിഷ്പേതുരസകൃന്മുഖാത്
അസുരന്മാർ വാസുകിയെ വേഗത്തിൽ വലിച്ചപ്പോൾ, വാസുകിയുടെ വായിൽ നിന്ന് പുകയും ജ്വാലയും വീണ്ടും വീണ്ടും പുറത്ത് വന്നു.
വാസുകേര്മഥ്യമാനസ്യ നിഃസൃതേന വിഷേണ ച। അഭവന്മിശ്രിതം തോയം തദാ ഭാര്ഗവനന്ദന
ഭാർഗവൻ്റെ സന്തതിയായവനേ, വാസുകിയെ മത്തുമ്പോൾ അവനിൽ നിന്ന് പുറത്ത് വന്ന വിഷം വെള്ളത്തിൽ കലർന്നുപോയി.
മഥനാന്മന്ദരേണാഥ ദേവദാനവബാഹുഭിഃ। വിഷം തീക്ഷ്ണം സമുദ്ഭൂതം ഹാലാഹലമിതി ശ്രുതമ്
അപ്പോൾ ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും മന്ദരപർവതം കൊണ്ട് മത്തുമ്പോൾ, അതിശക്തമായ ഹാലാഹലവിഷം ഉദിച്ചുവന്നു.
ദേവാശ്ച ദാനവാശ്ചൈവ ദഗ്ധാശ്ചൈവ വിഷേണ ഹ। അപാക്രാമംസ്തതോ ഭീതാ വിഷാദമഗമംസ്തദാ
ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും ആ വിഷം കൊണ്ട് ദഹിച്ചുപോയി, ഭയന്ന് അവിടെ നിന്ന് ഓടി, നിരാശയിൽ ആകപ്പെട്ടു.
ബ്രഹ്മാണമബ്രുവന്ദേവാഃ സമേത്യ മുനിപുംഗവൈഃ। മഥ്യമാനേഽമൃതേ ജാതം വിഷം കാലാനലപ്രഭമ്
ദേവന്മാർ പ്രധാനമുനികളോടൊപ്പം ബ്രഹ്മാവിനെ സമീപിച്ച് പറഞ്ഞു: 'അമൃതം കിട്ടാൻ ഞങ്ങൾ മത്തുമ്പോൾ, കാലാഗ്നിപോലെയുള്ള വിഷം ഉദിച്ചു.'
തേനൈവ താപിതാ ലോകാസ്തസ്യ പ്രതികുരുഷ്വഹ। ഏവമുക്തസ്തദാ ബ്രഹ്മാ ദധ്യൌ ലോകേശ്വരം ഹരമ്
'ഈ വിഷം കൊണ്ട് ലോകങ്ങൾ കഷ്ടപ്പെടുന്നു; ദയവായി ഇതിന് പരിഹാരം കാണണം.' അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് ലോകങ്ങളുടെ നാഥനായ ഹരനെ ധ്യാനിച്ചു.
ത്ര്യക്ഷം ത്രിശൂലിനം രുദ്രേ ദേവദേവമുമാപതിമ്। തദാഽഥ ചിന്തിതോ ദേവസ്തജ്ജ്ഞാത്വാ ദ്രുതമായയൌ
മൂന്നു കണ്ണുള്ള, ത്രിശൂലം കൈവശമുള്ള, ഉമാദേവിയുടെ ഭർത്താവായ രുദ്രനെ ബ്രഹ്മാവ് ചിന്തിച്ചു. അതറിഞ്ഞ ദേവൻ ഉടൻ അവിടെ എത്തി.
തസ്യാഥ ദേവസ്തത്സര്വമാചചക്ഷേ പ്രജാപതിഃ। തച്ഛ്രുത്വാ ദവേദേവേശോ ലോകസ്യാസ്യ ഹിതേപ്സയാ
അപ്പോൾ പ്രജാപതി ദേവന് എല്ലാം വിശദമായി പറഞ്ഞു. അത് കേട്ട ദേവദേവൻ ലോകത്തിന്റെയൊക്കെയും ക്ഷേമം ആഗ്രഹിച്ചു,
അപിബത്തദ്വിഷം രുദ്രഃ കാലാനലസമപ്രഭമ്। കണ്ഠേ സ്ഥാപിതവാന്ദേവോ ലോകാനാം ഹിതകാമ്യയാ
രുദ്രൻ ആ കാലാഗ്നിപോലുള്ള വിഷം കുടിച്ചു, അതു തൻ്റെ കണ്പ്പിൽ നിലനിർത്തി, ലോകങ്ങളുടെ ഭാവി ഭദ്രതയ്ക്ക് വേണ്ടി.
യസ്മാത്തു നീലതാ കണ്ഠേ നീലകണ്ഠസ്തതഃ സ്മൃതഃ। പീതമാത്രേ വിഷേ തത്ര രുദ്രേണാമിതതേജസാ
അതിനാൽ അവന്റെ കഴുത്ത് നീലമായി, അതുകൊണ്ട് അവനെ 'നീലകണ്ഠൻ' എന്ന് വിളിക്കുന്നു. അത്യന്തശക്തനായ രുദ്രൻ വിഷം കുടിച്ചപ്പോൾ,
ദേവാഃ പ്രീതാഃ പുനര്ജഗ്മുശ്ചക്രുര്വൈ കര്മ തത്തഥാ। മഥ്യമാനേഽമൃതസ്യാര്ഥേ ഭൂയോ വൈ ദേവദാനവൈഃ
ദേവന്മാർ സന്തോഷത്തോടെ വീണ്ടും തങ്ങളുടെ പ്രവർത്തിയിൽ തിരിച്ചു. ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും വീണ്ടും അമൃതം കിട്ടാൻ സമുദ്രം മത്താൻ തുടങ്ങി.
വാസുകേരഥ നാഗസ്യ സഹസാ ക്ഷിപ്യതോഽസുരൈഃ। സധൂമാഃ സാര്ചിഷോ വാതാ നിഷ്പേതുരസകൃന്മുഖാത്
അസുരന്മാർ വാസുകിയെ വേഗത്തിൽ വലിച്ചപ്പോൾ, അവന്റെ വായിൽ നിന്ന് പുകയും ജ്വാലയും വീണ്ടും വീണ്ടും പുറത്ത് വന്നു.
തേ ധൂമസങ്ഘാഃ സംഭൂതാ മേഘസങ്ഘാഃ സവിദ്യുതഃ। അഭ്യവര്ഷന്സുരഗണാഞ്ശ്രമസംതാപകര്ശിതാന്
ആ പുകക്കൂട്ടങ്ങൾ മേഘങ്ങളായി, മിന്നലോടുകൂടി, ദേവന്മാർക്ക് മേൽ മഴപെയ്തു; അവർ കഠിനമായ പരിശ്രമത്തിൽ ക്ഷീണിച്ചിരുന്നതു കൊണ്ടു.