ഗാധാ സാമാനുസാമജ്ഞഃ സാമ്നാം പരമവല്ഗുനാമ്। ആത്മനഃ സര്വമോക്ഷിഭ്യഃ കൃതിമാന്കൃത്യവിത്സദാ
ഗാധി എന്നവൻ സാംഗീതികമായ സാമവേദം വളരെ നന്നായി മനസ്സിലാക്കുകയും അതിന്റെ ശ്രേഷ്ഠമായ രാഗങ്ങൾ അറിയുകയും ചെയ്തിരുന്നു. സ്വയം എല്ലാം വിട്ട് മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവരെക്കാൾ മികച്ചവനായി, എല്ലായ്പ്പോഴും കര്മങ്ങളിൽ നിപുണനും കര്ത്തവ്യങ്ങൾ അറിയുന്നവനും ആയിരുന്നു.
യജുര്ധര്മൈര്ബഹുവിധൈര്മതോ മതിമതാം വരഃ। വിദിതാര്ഥഃ സമശ്ചൈവ ച്ഛേത്താ നിഗമസംശയാന്
യജുര്വേദത്തിലെ വിവിധ ആചാരങ്ങൾക്കു പരിചയമുള്ളവനായി, ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനും, ഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കുന്നവനും, നീതിയുള്ളവനും, ശാസ്ത്രത്തിലെ സംശയങ്ങൾ തീർക്കുന്നവനും ആയിരുന്നു.
അര്ഥനിര്വചനേ നിത്യം സംശയച്ഛിദസംശയഃ। പ്രകൃത്യാ ധര്മകുശലോ ദാതാ ധര്മവിശാരദഃ
അർത്ഥം വിശദീകരിക്കുന്നതിൽ എപ്പോഴും താല്പര്യവാനായിരുന്ന ഇദ്ദേഹം, സ്വയം സംശയരഹിതനും മറ്റുള്ളവരുടെ സംശയങ്ങൾ നീക്കുന്നവനും ആയിരുന്നു. സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ ധർമ്മത്തിൽ പ്രാവീണ്യവും, ദാനശീലനും, ധർമ്മവിഷയങ്ങളിൽ പൂർണ്ണമായ അറിവുള്ളവനുമായിരുന്നു.
ലോപേനാഗമധര്മേണ സംക്രമേണ ച വൃത്തിഷു। ഏകശബ്ദാംശ്ച നാനാര്ഥാനേകാര്ഥാംശ്ച പൃഥക്കൃതാന്
ശാസ്ത്രത്തിലെ ഒഴിവുകളും വ്യത്യസ്തമായ നിയമങ്ങളും ഉപയോഗത്തിലെ മാറ്റങ്ങളും മനസ്സിലാക്കി, ഒരേ പദത്തിന് പല അർത്ഥങ്ങൾ ഉള്ളതും, വ്യത്യസ്ത അർത്ഥങ്ങൾ ഉള്ളതും വ്യക്തമായി തിരിച്ചറിയാൻ ഇദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞിരുന്നു.
പൃഥഗര്ഥാഭിധാനാംശ്ച പ്രയോഗാനന്വവേക്ഷിതാ। പ്രമാണഭൂതോ ലോകേഷു സര്വാധികരണേഷു ച
വ്യത്യസ്ത അർത്ഥങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്ന ഉപയോഗങ്ങളും, ആഴമായി പരിശോധിക്കപ്പെടാത്തവയും തിരിച്ചറിയാൻ ഇദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞിരുന്നു. ജനങ്ങളിൽക്കും എല്ലാ വിധ വിധികളിലും ഇദ്ദേഹം ഒരു പ്രമാണമായിരുന്നു.
സര്വവര്ണവികാരേഷു നിത്യം കുശലപൂജിതഃ। സ്വരേഽസ്വരേ ച വിവിധേ വൃത്തേഷു വിവിധേഷു ച
വിവിധ സ്വരഭേദങ്ങളിലും ഉച്ചാരണങ്ങളിലും, വിവിധ ഛന്ദസ്സുകളിലും രൂപങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവരാൽ എപ്പോഴും ആദരിക്കപ്പെട്ടവനായിരുന്നു.
സമസ്ഥാനേഷു സര്വേഷു സമാമ്നായേഷു ധാതുഷു। ഉദ്ദേശ്യാനാം സമാഖ്യാതാ സര്വമാഖ്യാതമുദ്ദിശന്
എല്ലാ സ്ഥാനങ്ങളിലും, എല്ലാ പാരായണങ്ങളിലും, പദങ്ങളുടെ മൂലങ്ങളിൽ, ഉദ്ദേശിച്ച അർത്ഥങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കുന്നവനും, പറയേണ്ടതെല്ലാം വ്യക്തമാക്കുന്നവനും ആയിരുന്നു.
അഭിസന്ധിഷു തത്ത്വജ്ഞഃ പദാന്യങ്ഗാന്യനുസ്മരന്। കാലധര്മേണ നിര്ദിഷ്ടം യഥാര്ഥം ച വിചാരയന്
ഉദ്ദേശ്യങ്ങളുടെ സത്യസ്വഭാവം അറിയുകയും, പദങ്ങളും അതിന്റെ ഭാഗങ്ങളും ഓർമ്മിക്കുകയും, സമയക്രമത്തിൽ നിർദ്ദേശിച്ചതും യാഥാർത്ഥ്യവും പരിശോധിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു.
ചികീര്ഷിതം ച യോ വേത്താ യഥാ ലോകേന സംവൃതമ്। വിഭാഷിതം ച സമയം ഭാഷിതം ഹൃദയംഗമമ്
ലോകം മറച്ചുവെക്കുന്ന ഉദ്ദേശ്യങ്ങളും, പറയപ്പെട്ട അങ്ങേയറ്റം ഹൃദയസ്പർശിയായ വാക്കുകളും, ഉടമ്പടികൾ എന്നിവയും മനസ്സിലാക്കാൻ ഇദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞിരുന്നു.
ആത്മനേ ച പരസ്മൈ ച സ്വരസംസ്കാരയോഗവിത്। ഏഷാം സ്വരാണാം ജ്ഞാതാ ച ബോദ്ധാ പ്രവചനഃ സ്വരാട്
സ്വന്തത്തിനും മറ്റുള്ളവർക്കും വേണ്ടി സ്വരവും ഉച്ചാരണവും ശരിയായി ഉപയോഗിക്കാൻ ഇദ്ദേഹം പ്രാവീണ്യവാനായിരുന്നു. ഈ സ്വരങ്ങൾ എല്ലാം അറിയുകയും, മനസ്സിലാക്കുകയും, അവയെക്കുറിച്ച് പഠിപ്പിക്കുന്നതിൽ സ്വതന്ത്രനും ആയിരുന്നു.
വിജ്ഞാതാ ചോക്തവാക്യാനാമേകതാം ബഹുതാം തഥാ। ബോദ്ധാ ഹി പരമാര്ഥാംശ്ച വിവിധാംശ്ച വ്യതിക്രമാന്
പറയപ്പെട്ട വാക്കുകളുടെ ഏകതയും വൈവിധ്യവും ഇദ്ദേഹം മനസ്സിലാക്കുകയും, പരമാർത്ഥങ്ങൾക്കും വിവിധ വ്യത്യാസങ്ങൾക്കും ആഴത്തിൽ ഗ്രഹിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു.
അഭേദതശ്ച ബഹുശോ ബഹുശശ്ചാപി ഭേദതഃ। വക്താ വിവിധവാക്യാനാം നാനാദേശസമീക്ഷിതാ
അനേകം കാര്യങ്ങളെ ഒരുപോലെയും വ്യത്യസ്തമായും വിശദീകരിച്ചവനായിരുന്നു. വിവിധ ദേശങ്ങളിലെ നിർദ്ദേശങ്ങൾ പരിഗണിച്ച് പലവിധ വാക്കുകൾ സംസാരിച്ചവനുമായിരുന്നു.
പഞ്ചാഗമാംശ്ച വിവിധാനാദേശാംശ്ച സമീക്ഷിതാ। നാനാര്ഥകുശലസ്തത്ര തദ്ധിതേഷു ച കൃത്സ്നശഃ
അഞ്ചു പ്രധാന ശാസ്ത്രപരമ്പരകളും വിവിധ നിർദ്ദേശങ്ങളും പരിശോധിക്കുകയും, പല അർത്ഥങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യവും, വ്യുത്പന്നപദങ്ങളിൽ പൂർണ്ണമായ അറിവും ഉണ്ടായിരുന്നവനായിരുന്നു.
പരിഭൂഷയിതാ വാചാം വര്ണതഃ സ്വരതോഽര്ഥതഃ। പ്രത്യയം ച സമാഖ്യാതാ നിയതം പ്രതിധാതുകമ്
വാക്കുകൾ അക്ഷരത്തിലും സ്വരത്തിലും അർത്ഥത്തിലും അലങ്കരിക്കുകയും, പ്രത്യയങ്ങളുടെ അർത്ഥം അവയുടെ മൂലപദം അനുസരിച്ച് വ്യക്തമായി വിശദീകരിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു.
പഞ്ച ചാക്ഷരജാതാനി സ്വരസംജ്ഞാനി യാനി ച। തമാഗതമൃഷിം ദൃഷ്ട്വാ പ്രത്യുദ്ഗമ്യാഭിവാദ്യ ച
അക്ഷരങ്ങളുടെ അഞ്ചു വിഭാഗങ്ങളും സ്വരങ്ങളുടെ പേരുകളും ഇദ്ദേഹം അറിയാം. ആ മഹർഷിയെ വരുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, എഴുന്നേറ്റ് ആദരവോടെ വന്ദിച്ചു.
ആസനം രുചിരം തസ്മൈ പ്രദദൌ സ യുധിഷ്ഠിരഃ। `കൃഷ്ണാജിനോത്തരേ തസ്മിന്നുപവിഷ്ടോ മഹാനൃഷിഃ
യുധിഷ്ഠിരൻ അവനൊരു മനോഹരമായ ഇരിപ്പിടം നൽകി; ആ മഹർഷി കൃഷ്ണമൃഗത്വച്ചയിട്ടിരിക്കുന്ന ആ സീറ്റിൽ ഇരുന്നു.
ദേവര്ഷേരുപവിഷ്ടസ്യ സ്വയമര്ധ്യം യഥാവിധി। പ്രാദാദ്യുധിഷ്ഠിരോ ധീമാന്രാജ്യം തസ്മൈ ന്യവേദയത്। പ്രതിഗൃഹ്യ തു താം പൂജാമൃഷിഃ പ്രീതമനാസ്തദാ
ദേവർഷി ഇരുന്നപ്പോൾ, യുധിഷ്ഠിരൻ സ്വയം യഥാവിധി ആദരവോടെ സ്വീകരിച്ചു, രാജ്യം അവനു സമർപ്പിച്ചു. മഹർഷി ആ ആദരം സന്തോഷത്തോടെ സ്വീകരിച്ചു.
ആശീര്ഭിര്വര്ധയിത്വാ ച തമുവാചാസ്യതാമിതി। നിഷസാദാഭ്യനുജ്ഞാതസ്തതോ രാജാ യുധിഷ്ഠിരഃ
ആശംസകൾ അർപ്പിച്ച ശേഷം മഹർഷി, 'ഇരിക്കൂ' എന്ന് പറഞ്ഞു. അനുമതി ലഭിച്ച ശേഷം രാജാവായ യുധിഷ്ഠിരൻ ഇരുന്നു.
പ്രേഷയാമാസ കൃഷ്ണായൈ ഭഗവന്തമുപസ്ഥിതമ്। ശ്രുത്വൈതദ്ദ്രൌപദീ ചാപി ശുചിര്ഭൂത്വാ സമാഹിതാ
അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന കൃഷ്ണയെ അയച്ചു വിളിച്ചു; ഇത് കേട്ട ദ്രൗപദി ശുദ്ധതയോടെ മനസ്സു സമാധാനപ്പെടുത്തി.
ജഗാമ തത്ര യത്രാസ്തേ നാരദഃ പാണ്ഡവൈഃ സഹ। തസ്യാഭിവാദ്യ ചരണൌ ദേവര്ഷേര്ധര്മചാരിണീ
അവൾ നാരദൻ പാണ്ഡവന്മാരോടൊപ്പം താമസിച്ചിരുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി; ധർമ്മപാതം പിന്തുടർന്ന് ദേവർഷിയുടെ പാദങ്ങളിൽ വണങ്ങി.
കൃതാഞ്ജലിഃ സുസംവീതാ സ്ഥിതാഽഥ ദ്രുപദാത്മജാ। തസ്യാശ്ചാപി സ ധര്മാത്മാ സത്യവാഗൃഷിസത്തമഃ
കൈകൾ ചേർത്ത്, നല്ല വസ്ത്രം ധരിച്ച്, ദ്രുപദന്റെ മകൾ അവിടെ നിൽക്കുമ്പോൾ, സത്യവാനും ധർമ്മനിഷ്ഠനുമായ മഹർഷി അവളോടു പറഞ്ഞു—
ആശിഷോ വിവിധാഃ പ്രോച്യ രാജപുത്ര്യാസ്തു നാരദഃ। ഗമ്യതാമിതി ഹോവാച ഭഗവാംസ്താമനിന്ദിതാമ്
നാരദൻ രാജകുമാരിയ്ക്ക് പലവിധ അനുഗ്രഹങ്ങൾ പറഞ്ഞ്, അവളെ പ്രശംസിച്ച്, 'നീ പോകാം' എന്ന് പറഞ്ഞു.
ഗതായാമഥ കൃഷ്ണായാം യുധിഷ്ഠിരപുരോഗമാന്। വിവിക്തേ പാണ്ഡവാന്സര്വാനുവാച ഭഗവാനൃഷിഃ
കൃഷ്ണ അവിടുനിന്ന് പോയശേഷം, യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ മുന്നിൽ നിന്ന്, പാണ്ഡവന്മാരെ ഒറ്റയ്ക്ക് വിളിച്ചു, മഹർഷി അവരോടു പറഞ്ഞു.
പാഞ്ചാലീ ഭവതാമേകാ ധര്മപത്നീ യശസ്വിനീ। യഥാ വോ നാത്ര ഭേദഃ സ്യാത്തഥാ നീതിര്വിധീയതാം
പാഞ്ചാലി നിങ്ങളിൽ എല്ലാവർക്കും ഒരേ ഭാര്യയാണ്; നിങ്ങളിൽ ഭേദം വരാതിരിക്കാനായി ഒരു നിയമം സ്ഥാപിക്കണം.
സുന്ദോപസുന്ദൌ ഹി പുരാ ഭ്രാതരൌ സഹിതാവുഭൌ। ആസ്താമവധ്യാവന്യേഷാം ത്രിഷു ലോകേഷു വിശ്രുതൌ
പണ്ടു, സുന്ദനും ഉപസുന്ദനും എന്ന സഹോദരന്മാർ ഒരുമിച്ചു, മൂന്നു ലോകത്തിലും മറ്റാരാലും ജയിക്കാനാകാത്തവരായി പ്രശസ്തരായിരുന്നു.
ഏകരാജ്യാവേകഗൃഹാവേകശയ്യാസനാശനൌ। തിലോത്തമായാസ്തൌ ഹേതോരന്യോന്യമഭിജഘ്നതുഃ
അവർ ഒരേ രാജ്യം, ഒരേ വീട്, ഒരേ കിടക്ക, ഇരിപ്പിടം, ഭക്ഷണം—എല്ലാം പങ്കിട്ടു ജീവിച്ചു; എങ്കിലും തിലോത്തരയെക്കൊണ്ട് അവരിൽ പരസ്പരം ശത്രുതയുണ്ടായി.
രക്ഷ്യതാം സൌഹൃദം തസ്മാദന്യോന്യപ്രീതിഭാവകമ്। യഥാ വോ നാത്ര ഭേദഃ സ്യാത്തത്കുരുഷ്വ യുധിഷ്ഠിര
അതുകൊണ്ട്, പരസ്പര സ്നേഹം വളർത്തുന്ന സൗഹൃദം സൂക്ഷിക്കണം; നിങ്ങളിൽ ഭേദം വരാതിരിക്കാനായി യുദ്ധിഷ്ഠിരാ, അതിനാവശ്യമായത് ചെയ്യുക.
സുന്ദോപസുന്ദാവസുരൌ കസ്യ പുത്രൌ മഹാമുനേ। ഉത്പന്നശ്ച കഥം ഭേദഃ കഥം ചാന്യോന്യമഘ്നതാമ്
മഹർഷേ, ആസുരന്മാരായ സുന്ദനും ഉപസുന്ദനും ആരുടെ മക്കളാണ്? അവരിൽ ഭേദം എങ്ങനെ ഉണ്ടായി? അവർ എങ്ങനെ പരസ്പരം കൊല്ലപ്പെട്ടു?
അപ്സരാ ദേവകന്യാ വൈ കസ്യ ചൈഷാ തിലോത്തമാ। യസ്യാഃ കാമേന സംമത്തൌ ജഘ്നതുസ്തൌ പരസ്പരമ്
ദേവതകളുടെ പുത്രിയായ അപ്പ്സരസായ തിലോത്തര ആരാണ്? അവളെക്കൊണ്ട് ആ ഇരുവരും മോഹിതരായി എങ്ങനെ പരസ്പരം കൊല്ലപ്പെട്ടു?
ഏതത്സര്വം യഥാ വൃത്തം വിസ്തരേണ തപോധന। ശ്രോതുമിച്ഛാമഹേ ബ്രഹ്മന്പരം കൌതൂഹലം ഹി മേ
തപസ്സിൽ സമ്പന്നനായവനേ, ഈ കാര്യങ്ങൾ എല്ലാം എങ്ങനെ സംഭവിച്ചുവെന്ന് വിശദമായി ഞങ്ങൾ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; എനിക്ക് അതിൽ വലിയ കൗതുകമുണ്ട്, ബ്രാഹ്മണാ.