പരേണ തപസാ യുക്തോ ബ്രാഹ്മേണ തപസാ വൃതഃ। നയേ നീതൌ ച നിസ്തോ വിശ്രുതശ്ച മഹാമുനിഃ
പരമമായ തപസ്സിൽ അഭിരതനായ, ബ്രാഹ്മണതപസ്സിൽ മൂടപ്പെട്ട, നിയമങ്ങളിലും ഭരണത്തിലും നിപുണനായ, പ്രശസ്തനായ മഹാമുനി.
പരാത്പരതരം പ്രാപ്തോ ധര്മാന്സമഭിജഗ്മിവാന്। ഭാവിതാത്മാ ഗതരജാഃ ശാന്തോ മൃദുര്ഋജുര്ദിവജഃ
എല്ലാവിധ ധർമ്മങ്ങളിൽ അതിക്രമിച്ച് പരമധർമ്മം നേടിയ, മനസ്സ് ശുദ്ധമായ, ആസക്തിയില്ലാത്ത, ശാന്തനും സുമൃദുവും നേരായവനും ആത്മനിയമം പാലിക്കുന്നവനും ആയിരുന്നു.
ധര്മേണാധിഗതഃ സര്വൈര്ദേവദാനവമാനുഷൈഃ। ക്ഷീണകര്മസു പാപേഷു ഭൂതേഷു വിവിധേഷു ച
ദേവന്മാർക്കും അസുരന്മാർക്കും മനുഷ്യർക്കും അവരുടെ പാപങ്ങളും കർമ്മങ്ങളും ക്ഷയിച്ചപ്പോൾ, അവൻ ധർമ്മത്തിൽ പൂർണ്ണമായും അറിയപ്പെട്ടവനായി.
സര്വഥാ കൃതമര്യാദോ വേദേഷു വിവിധേഷു ച। ശതശഃ സോമപാ യജ്ഞേ പുണ്യേ പുണ്യകൃദഗ്നിചിത്
എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും നല്ല ആചാരം പാലിച്ച്, വിവിധ വേദങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ, നൂറുകണക്കിനു യാഗങ്ങളിൽ ശുദ്ധമായ സോമം പാനമാക്കി, പുണ്യകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തവനും അഗ്നിചിതയിൽ സേവനം ചെയ്തവനും ആയിരുന്നു.
ഋക്സാമയജുഷാം വേത്താ ന്യായദൃഗ്ധര്മകോവിദഃ। ഋജുരാരോഹബാന്വൃദ്ധോ ഭൂയിഷ്ഠപഥികോഽനഘഃ
ഋക്, സാമ, യജുർവേദങ്ങൾ അറിയുന്നവൻ, നീതിയിലും ധർമ്മത്തിലും വിദഗ്ധൻ, നേരായവൻ, ഉന്നത വംശത്തിൽ ജനിച്ചവൻ, പ്രായം ചെന്നവൻ, ഏറെ യാത്ര ചെയ്തവൻ, പാപരഹിതൻ.
ശ്ലക്ഷ്ണയാ ശിഖയോപേതഃ സംപന്നഃ പരമത്വിഷാ। അവദാതേ ച സൂക്ഷ്മേ ച ദിവ്യേ ച രചിതേ ശുഭേ
മൃദുവായ ശിഖയോടെ, പരമപ്രഭയുള്ളവൻ, വിശുദ്ധവും സൂക്ഷ്മവുമായ ദിവ്യവസ്ത്രം ധരിച്ചവൻ, മനോഹരമായി അലങ്കരിച്ചവൻ.
മഹേന്ദ്രദത്തേ മഹതീ ബിഭ്രത്പരമവാസസീ। ജാമ്ബൂനദമയേ ദിവ്യേ ഗണ്ഡൂപദമുഖേ നവേ
മഹേന്ദ്രൻ നൽകിയ വലിയ മേൽവസ്ത്രം ധരിച്ചവൻ, പൊന്നാൽ നിർമ്മിച്ച പുതിയ ദിവ്യകട്ടിയും, തിളങ്ങുന്ന അണിപ്പൊക്കവും ധരിച്ചവൻ.
അഗ്ന്യര്കസദൃശേ ദിവ്യേ ധാരയന്കുണ്ഡലേ ശുഭേ। രാജതച്ഛത്രമുച്ഛ്രിത്യ ചിത്രം പരമവര്ചസമ്
അഗ്നിയും സൂര്യനും പോലെ ദിവ്യവും പ്രകാശമുള്ള മനോഹരമായ കുണ്ഡലങ്ങൾ ധരിച്ച്, വെള്ളിയാൽ നിർമ്മിച്ച മനോഹരമായ വലിയ കുടയുയർത്തി, അത്യുത്തമമായ തേജസ്സോടെ.
പ്രാപ്യ ദുഷ്പ്രാപമന്യേന ബ്രഹ്മവര്ചസമുത്തമമ്। ഭവനേ ഭൂമിപാലസ്യ ബൃഹസ്പതിരിവാപ്ലുതഃ
മറ്റുള്ളവർക്ക് പ്രാപ്തിയില്ലാത്ത പരമബ്രാഹ്മണതേജസ്സു നേടിയവൻ, രാജാവിന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് ബൃഹസ്പതി പോലെ പ്രവേശിച്ചു.
സംഹിതായാം ച സര്വേഷാം സ്ഥിതസ്യോപസ്ഥിതസ്യ ച। ദ്വിപദസ്യ ച ധര്മസ്യ ക്രമധര്മസ്യ പാരഗഃ
എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളുടെ സംഹിതകളിലും, എല്ലാ ജീവികളുടെ സ്ഥിരമായും പ്രയോഗത്തിലുമുള്ള ധർമ്മങ്ങളിലും, ക്രമധർമ്മത്തിൽ പൂർണ്ണമായും പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ.
ഗാധാ സാമാനുസാമജ്ഞഃ സാമ്നാം പരമവല്ഗുനാമ്। ആത്മനഃ സര്വമോക്ഷിഭ്യഃ കൃതിമാന്കൃത്യവിത്സദാ
ഗാധി എന്നവൻ സാംഗീതികമായ സാമവേദം വളരെ നന്നായി മനസ്സിലാക്കുകയും അതിന്റെ ശ്രേഷ്ഠമായ രാഗങ്ങൾ അറിയുകയും ചെയ്തിരുന്നു. സ്വയം എല്ലാം വിട്ട് മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവരെക്കാൾ മികച്ചവനായി, എല്ലായ്പ്പോഴും കര്മങ്ങളിൽ നിപുണനും കര്ത്തവ്യങ്ങൾ അറിയുന്നവനും ആയിരുന്നു.
യജുര്ധര്മൈര്ബഹുവിധൈര്മതോ മതിമതാം വരഃ। വിദിതാര്ഥഃ സമശ്ചൈവ ച്ഛേത്താ നിഗമസംശയാന്
യജുര്വേദത്തിലെ വിവിധ ആചാരങ്ങൾക്കു പരിചയമുള്ളവനായി, ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനും, ഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കുന്നവനും, നീതിയുള്ളവനും, ശാസ്ത്രത്തിലെ സംശയങ്ങൾ തീർക്കുന്നവനും ആയിരുന്നു.
അര്ഥനിര്വചനേ നിത്യം സംശയച്ഛിദസംശയഃ। പ്രകൃത്യാ ധര്മകുശലോ ദാതാ ധര്മവിശാരദഃ
അർത്ഥം വിശദീകരിക്കുന്നതിൽ എപ്പോഴും താല്പര്യവാനായിരുന്ന ഇദ്ദേഹം, സ്വയം സംശയരഹിതനും മറ്റുള്ളവരുടെ സംശയങ്ങൾ നീക്കുന്നവനും ആയിരുന്നു. സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ ധർമ്മത്തിൽ പ്രാവീണ്യവും, ദാനശീലനും, ധർമ്മവിഷയങ്ങളിൽ പൂർണ്ണമായ അറിവുള്ളവനുമായിരുന്നു.
ലോപേനാഗമധര്മേണ സംക്രമേണ ച വൃത്തിഷു। ഏകശബ്ദാംശ്ച നാനാര്ഥാനേകാര്ഥാംശ്ച പൃഥക്കൃതാന്
ശാസ്ത്രത്തിലെ ഒഴിവുകളും വ്യത്യസ്തമായ നിയമങ്ങളും ഉപയോഗത്തിലെ മാറ്റങ്ങളും മനസ്സിലാക്കി, ഒരേ പദത്തിന് പല അർത്ഥങ്ങൾ ഉള്ളതും, വ്യത്യസ്ത അർത്ഥങ്ങൾ ഉള്ളതും വ്യക്തമായി തിരിച്ചറിയാൻ ഇദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞിരുന്നു.
പൃഥഗര്ഥാഭിധാനാംശ്ച പ്രയോഗാനന്വവേക്ഷിതാ। പ്രമാണഭൂതോ ലോകേഷു സര്വാധികരണേഷു ച
വ്യത്യസ്ത അർത്ഥങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്ന ഉപയോഗങ്ങളും, ആഴമായി പരിശോധിക്കപ്പെടാത്തവയും തിരിച്ചറിയാൻ ഇദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞിരുന്നു. ജനങ്ങളിൽക്കും എല്ലാ വിധ വിധികളിലും ഇദ്ദേഹം ഒരു പ്രമാണമായിരുന്നു.
സര്വവര്ണവികാരേഷു നിത്യം കുശലപൂജിതഃ। സ്വരേഽസ്വരേ ച വിവിധേ വൃത്തേഷു വിവിധേഷു ച
വിവിധ സ്വരഭേദങ്ങളിലും ഉച്ചാരണങ്ങളിലും, വിവിധ ഛന്ദസ്സുകളിലും രൂപങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവരാൽ എപ്പോഴും ആദരിക്കപ്പെട്ടവനായിരുന്നു.
സമസ്ഥാനേഷു സര്വേഷു സമാമ്നായേഷു ധാതുഷു। ഉദ്ദേശ്യാനാം സമാഖ്യാതാ സര്വമാഖ്യാതമുദ്ദിശന്
എല്ലാ സ്ഥാനങ്ങളിലും, എല്ലാ പാരായണങ്ങളിലും, പദങ്ങളുടെ മൂലങ്ങളിൽ, ഉദ്ദേശിച്ച അർത്ഥങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കുന്നവനും, പറയേണ്ടതെല്ലാം വ്യക്തമാക്കുന്നവനും ആയിരുന്നു.
അഭിസന്ധിഷു തത്ത്വജ്ഞഃ പദാന്യങ്ഗാന്യനുസ്മരന്। കാലധര്മേണ നിര്ദിഷ്ടം യഥാര്ഥം ച വിചാരയന്
ഉദ്ദേശ്യങ്ങളുടെ സത്യസ്വഭാവം അറിയുകയും, പദങ്ങളും അതിന്റെ ഭാഗങ്ങളും ഓർമ്മിക്കുകയും, സമയക്രമത്തിൽ നിർദ്ദേശിച്ചതും യാഥാർത്ഥ്യവും പരിശോധിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു.
ചികീര്ഷിതം ച യോ വേത്താ യഥാ ലോകേന സംവൃതമ്। വിഭാഷിതം ച സമയം ഭാഷിതം ഹൃദയംഗമമ്
ലോകം മറച്ചുവെക്കുന്ന ഉദ്ദേശ്യങ്ങളും, പറയപ്പെട്ട അങ്ങേയറ്റം ഹൃദയസ്പർശിയായ വാക്കുകളും, ഉടമ്പടികൾ എന്നിവയും മനസ്സിലാക്കാൻ ഇദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞിരുന്നു.
ആത്മനേ ച പരസ്മൈ ച സ്വരസംസ്കാരയോഗവിത്। ഏഷാം സ്വരാണാം ജ്ഞാതാ ച ബോദ്ധാ പ്രവചനഃ സ്വരാട്
സ്വന്തത്തിനും മറ്റുള്ളവർക്കും വേണ്ടി സ്വരവും ഉച്ചാരണവും ശരിയായി ഉപയോഗിക്കാൻ ഇദ്ദേഹം പ്രാവീണ്യവാനായിരുന്നു. ഈ സ്വരങ്ങൾ എല്ലാം അറിയുകയും, മനസ്സിലാക്കുകയും, അവയെക്കുറിച്ച് പഠിപ്പിക്കുന്നതിൽ സ്വതന്ത്രനും ആയിരുന്നു.
വിജ്ഞാതാ ചോക്തവാക്യാനാമേകതാം ബഹുതാം തഥാ। ബോദ്ധാ ഹി പരമാര്ഥാംശ്ച വിവിധാംശ്ച വ്യതിക്രമാന്
പറയപ്പെട്ട വാക്കുകളുടെ ഏകതയും വൈവിധ്യവും ഇദ്ദേഹം മനസ്സിലാക്കുകയും, പരമാർത്ഥങ്ങൾക്കും വിവിധ വ്യത്യാസങ്ങൾക്കും ആഴത്തിൽ ഗ്രഹിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു.
അഭേദതശ്ച ബഹുശോ ബഹുശശ്ചാപി ഭേദതഃ। വക്താ വിവിധവാക്യാനാം നാനാദേശസമീക്ഷിതാ
അനേകം കാര്യങ്ങളെ ഒരുപോലെയും വ്യത്യസ്തമായും വിശദീകരിച്ചവനായിരുന്നു. വിവിധ ദേശങ്ങളിലെ നിർദ്ദേശങ്ങൾ പരിഗണിച്ച് പലവിധ വാക്കുകൾ സംസാരിച്ചവനുമായിരുന്നു.
പഞ്ചാഗമാംശ്ച വിവിധാനാദേശാംശ്ച സമീക്ഷിതാ। നാനാര്ഥകുശലസ്തത്ര തദ്ധിതേഷു ച കൃത്സ്നശഃ
അഞ്ചു പ്രധാന ശാസ്ത്രപരമ്പരകളും വിവിധ നിർദ്ദേശങ്ങളും പരിശോധിക്കുകയും, പല അർത്ഥങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യവും, വ്യുത്പന്നപദങ്ങളിൽ പൂർണ്ണമായ അറിവും ഉണ്ടായിരുന്നവനായിരുന്നു.
പരിഭൂഷയിതാ വാചാം വര്ണതഃ സ്വരതോഽര്ഥതഃ। പ്രത്യയം ച സമാഖ്യാതാ നിയതം പ്രതിധാതുകമ്
വാക്കുകൾ അക്ഷരത്തിലും സ്വരത്തിലും അർത്ഥത്തിലും അലങ്കരിക്കുകയും, പ്രത്യയങ്ങളുടെ അർത്ഥം അവയുടെ മൂലപദം അനുസരിച്ച് വ്യക്തമായി വിശദീകരിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു.
പഞ്ച ചാക്ഷരജാതാനി സ്വരസംജ്ഞാനി യാനി ച। തമാഗതമൃഷിം ദൃഷ്ട്വാ പ്രത്യുദ്ഗമ്യാഭിവാദ്യ ച
അക്ഷരങ്ങളുടെ അഞ്ചു വിഭാഗങ്ങളും സ്വരങ്ങളുടെ പേരുകളും ഇദ്ദേഹം അറിയാം. ആ മഹർഷിയെ വരുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, എഴുന്നേറ്റ് ആദരവോടെ വന്ദിച്ചു.
ആസനം രുചിരം തസ്മൈ പ്രദദൌ സ യുധിഷ്ഠിരഃ। `കൃഷ്ണാജിനോത്തരേ തസ്മിന്നുപവിഷ്ടോ മഹാനൃഷിഃ
യുധിഷ്ഠിരൻ അവനൊരു മനോഹരമായ ഇരിപ്പിടം നൽകി; ആ മഹർഷി കൃഷ്ണമൃഗത്വച്ചയിട്ടിരിക്കുന്ന ആ സീറ്റിൽ ഇരുന്നു.
ദേവര്ഷേരുപവിഷ്ടസ്യ സ്വയമര്ധ്യം യഥാവിധി। പ്രാദാദ്യുധിഷ്ഠിരോ ധീമാന്രാജ്യം തസ്മൈ ന്യവേദയത്। പ്രതിഗൃഹ്യ തു താം പൂജാമൃഷിഃ പ്രീതമനാസ്തദാ
ദേവർഷി ഇരുന്നപ്പോൾ, യുധിഷ്ഠിരൻ സ്വയം യഥാവിധി ആദരവോടെ സ്വീകരിച്ചു, രാജ്യം അവനു സമർപ്പിച്ചു. മഹർഷി ആ ആദരം സന്തോഷത്തോടെ സ്വീകരിച്ചു.
ആശീര്ഭിര്വര്ധയിത്വാ ച തമുവാചാസ്യതാമിതി। നിഷസാദാഭ്യനുജ്ഞാതസ്തതോ രാജാ യുധിഷ്ഠിരഃ
ആശംസകൾ അർപ്പിച്ച ശേഷം മഹർഷി, 'ഇരിക്കൂ' എന്ന് പറഞ്ഞു. അനുമതി ലഭിച്ച ശേഷം രാജാവായ യുധിഷ്ഠിരൻ ഇരുന്നു.
പ്രേഷയാമാസ കൃഷ്ണായൈ ഭഗവന്തമുപസ്ഥിതമ്। ശ്രുത്വൈതദ്ദ്രൌപദീ ചാപി ശുചിര്ഭൂത്വാ സമാഹിതാ
അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന കൃഷ്ണയെ അയച്ചു വിളിച്ചു; ഇത് കേട്ട ദ്രൗപദി ശുദ്ധതയോടെ മനസ്സു സമാധാനപ്പെടുത്തി.
ജഗാമ തത്ര യത്രാസ്തേ നാരദഃ പാണ്ഡവൈഃ സഹ। തസ്യാഭിവാദ്യ ചരണൌ ദേവര്ഷേര്ധര്മചാരിണീ
അവൾ നാരദൻ പാണ്ഡവന്മാരോടൊപ്പം താമസിച്ചിരുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി; ധർമ്മപാതം പിന്തുടർന്ന് ദേവർഷിയുടെ പാദങ്ങളിൽ വണങ്ങി.