ദ്വിപക്ഷഗരുഡപ്രഖ്യൈര്ദ്വാരൈഃ സൌധൈശ്ച ശോഭിതമ്। ഗുപ്തമഭ്രചയപ്രഖ്യൈര്ഗോപുരൈര്മന്ദരോപമൈഃ
ആ നഗരം, കരടിയും ഗരുഡനും പോലെയുള്ള വാതിലുകളും ഗോപുരങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; മേഘക്കൂട്ടങ്ങൾ പോലെയുള്ള ഉയർന്ന ഗോപുരങ്ങൾ, മന്ദരപർവ്വതം പോലെയുള്ള ഭംഗിയും അതിനുണ്ടായിരുന്നു.
വിവിധൈരപി നിര്വിദ്ധൈഃ ശസ്ത്രോപേതൈഃ സുസംവൃതൈഃ। ശക്തിഭിശ്ചാവൃതം തദ്ധി ദ്വിജിഹ്വൈരിവ പന്നഗൈഃ
വിവിധ ആയുധങ്ങൾ കൈവശമുള്ള, യുദ്ധത്തിൽ നിപുണരായ സൈനികർ ആ നഗരത്തെ കാവലിരുത്തി, ഇരട്ടനാവുള്ള പാമ്പുകൾപോലെ ശക്തരായ സേനകൾ ചുറ്റി നിന്നു.
തല്പൈശ്ചാഭ്യാസികൈര്യുക്തം ശുശുഭേ യോധരക്ഷിതമ്। ഥീക്ഷ്ണാങ്കുശശതഘ്നീഭിര്യന്ത്രജാലൈശ്ച ശോഭിതമ്
കാവലാളുകൾക്കായി കിടക്കകളും ഒരുക്കിയിരുന്നു; യോദ്ധാക്കൾ കാവലിരുത്തുന്ന ആ നഗരം, മൂർച്ചയുള്ള അങ്കുശങ്ങളും യന്ത്രങ്ങളാലും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
ആയസൈശ്ച മഹാചക്രൈഃ ശുശുഭേ തത്പുരോത്തമമ്। സുവിഭക്തമഹാരഥ്യം ദേവതാബാധവര്ജിതമ്
വലിയ ഇരുമ്പ് ചക്രങ്ങൾ കൊണ്ടും, നന്നായി വിഭജിച്ച വിശാലമായ വീഥികളാലും, ദേവതകളുടെ ഉപദ്രവം ഒന്നുമില്ലാത്തതുകൊണ്ടും ആ മഹാനഗരം തിളങ്ങി.
വിരോചമാനം വിവിധൈഃ പാണ്ഡുരൈര്ഭവനോത്തമൈഃ। തത്ത്രിവിഷ്ടപസംകാശമിന്ദ്രപ്രസ്ഥം വ്യരോചത
പലവിധം മനോഹരമായ വെള്ളപൊലിഞ്ഞ മഹലുകൾകൊണ്ട് ആ ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥം, ദേവലോകം പോലെയുള്ള ഭംഗിയിൽ പ്രകാശിച്ചു.
മേഘവൃന്ദമിവാകാശേ വിദ്ധം വിദ്യുത്സമാവൃതമ്। തത്ര രമ്യേ ശിവേ ദേശേ കൌരവ്യസ്യ നിവേശനമ്
ആ മനോഹരവും ശുഭവും ആയ സ്ഥലത്ത്, കൗരവന്റെ വാസസ്ഥലം, ആകാശത്തിലെ മേഘക്കൂട്ടങ്ങൾ മിന്നൽകൊണ്ട് ചുറ്റപ്പെട്ടതുപോലെ ദീപ്തിയായി തിളങ്ങി.
ശുശുഭേ ധനസംപൂര്ണം ധനാധ്യക്ഷക്ഷയോപമമ്। തത്രാഗച്ഛന്ദ്വിജാ രാജന്സര്വവേദവിദാം വരാഃ
സമ്പത്തുകൊണ്ട് നിറഞ്ഞ്, ധനത്തിന്റെ അധിപന്റെ വാസസ്ഥലത്തെപ്പോലെ ആ നഗരം തിളങ്ങി; അവിടെ രാജാവേ, സർവ്വവേദങ്ങൾക്കു പ്രാവീണ്യമുള്ള ദ്വിജന്മാർ എത്തിച്ചേർന്നിരുന്നു.
നിവാസം രോചയന്തി സ്മ സര്വഭാഷാവിദസ്തഥാ। വണിജശ്ചായയുസ്തത്ര നാനാദിഗ്ഭ്യോ ധനാര്ഥിനഃ
എല്ലാ ഭാഷകളും അറിയുന്നവർ അവിടെ വാസം തിരഞ്ഞെടുക്കുകയും, വിവിധ ദിക്കുകളിൽ നിന്നുമുള്ള സമ്പത്ത് തേടുന്ന വ്യാപാരികൾ അവിടെ എത്തിച്ചേർന്നു.
സര്വശില്പവിദസ്തത്ര വാസായാഭ്യാഗമംസ്തദാ। ഉദ്യാനാനി ച രമ്യാണി നഗരസ്യ സമന്തതഃ
എല്ലാ കലകളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ അവിടെ വാസത്തിനായി എത്തി; നഗരത്തിന്റെ ചുറ്റും മനോഹരമായ തോട്ടങ്ങൾ വിരിഞ്ഞിരുന്നു.
ആമ്രൈരാമ്രാതകൈര്നീപൈരശോകൈശ്ചമ്പകൈസ്തഥാ। പുന്നാഗൈര്നാഗപുഷ്പൈശ്ച ലകുചൈഃ പനസൈസ്തഥാ
മാവുകളും ആമ്രാതകവൃക്ഷങ്ങളും നീപവൃക്ഷങ്ങളും അശോകവും ചമ്പകവും പുന്നാഗവും നാഗപുഷ്പവും ലക്ഷൂവൃക്ഷവും ചക്കവൃക്ഷങ്ങളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ശാലതാലതമാലൈശ്ച ബകുലൈശ്ച സകേതകൈഃ। മനോഹരൈഃ സുപുഷ്പൈശ്ച ഫലഭാരാവനാമിതൈഃ
ശാല, താള, തമാല, ബകുല, സകേതക തുടങ്ങിയ മനോഹരമായ പൂക്കളും കായ്ക്കളാൽ കുനിഞ്ഞിരിക്കുന്ന വൃക്ഷങ്ങളും അവിടെ വിരിഞ്ഞിരുന്നു.
പ്രാചീനാമലകൈര്ലോധ്രൈരങ്കോലൈശ്ച സുപിഷ്പിതൈഃ। ജമ്ബൂഭിഃ പാടലാഭിശ്ച കുബ്ജകൈരതിമുക്തകൈഃ
പ്രാചീനമായ നെല്ലിക്ക, ലോധ്ര, പുഷ്പഭരിതമായ അങ്കോള, ജാംബു, പാടല, കുബ്ജക, അതിമുക്തകവൃക്ഷങ്ങളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
കരവീരൈഃ പാരിജാതൈരന്യൈശ്ച വിവിധൈര്ദ്രുമൈഃ। നിത്യപുഷ്പഫലോപേതൈര്നാനാദ്വിജഗണായുതൈഃ
കരവീര, പാർിജാതം, മറ്റു പലവിധ വൃക്ഷങ്ങൾ, എന്നും പൂവും കായും നിറഞ്ഞു, വിവിധ പക്ഷികളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ അവിടെ നിറഞ്ഞിരുന്നു.
മത്തബര്ഹിണസംഘുഷ്ടകോകിലൈശ്ച സദാമദൈഃ। ഗൃഹൈരാദര്ശവിമലൈര്വിവിധൈശ്ച ലതാഗൃഹൈഃ
മദം നിറഞ്ഞ മയിലുകളും എപ്പോഴും ആനന്ദം നിറഞ്ഞ കുയിലുകളും അവിടെ ഗാനം പാടുന്നു; കണ്ണാടി പോലെ തിളങ്ങുന്ന വീടുകളും പലതരം വള്ളിച്ചെടികൾ കയറിയ വീടുകളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
മനോഹരൈശ്ചിത്രഗൃഹൈസ്തഥാഽജഗതിപ്രവതൈഃ। വാപീഭിര്വിവിധാഭിശ്ച പൂര്ണാഭിഃ പരമാമ്ഭസാ
മനോഹരമായ ചിത്രവീടുകളും കൃത്രിമ മലകളും താഴ്വരകളും, ശുദ്ധജലത്തിൽ നിറഞ്ഞ വിവിധ കുളങ്ങളും അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു.
സരോഭിരതിരമ്യൈശ്ച പദ്മോത്പലസുഗന്ധിഭിഃ। ഹംസകാരണ്ഡവയുതൈശ്ചക്രവാകോപശോഭിതൈഃ
പത്മവും ഉത്പലവും സുഗന്ധം പരക്കുന്ന അതിമനോഹരമായ തടാകങ്ങൾ, ഹംസകളും കാരണ്ടവകളും ചക്രവാകപ്പക്ഷികളും അലങ്കരിച്ചിരുന്നതും അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു.
രമ്യാശ്ച വിവിധാസ്തത്ര പുഷ്കരിണ്യോ വനാവൃതാഃ। തഡാഗാനി ച രമ്യാണി ബൃഹന്തി സുബഹൂനി ച
അവിടെ മനോഹരമായ പലതരത്തിലുള്ള താമരക്കുളങ്ങളും കാടുകൾ ചുറ്റിപ്പറ്റിയ വലിയ മനോഹരമായ തടാകങ്ങളും കാണാമായിരുന്നു.
നദീ ച നന്ദിനീ നാമ സാ പുരീമുപഗൂഹതി। ചാതുര്വര്ണ്യസമാകീര്ണമന്യൈഃ ശില്പിഭിരാവൃതമ്
നന്ദിനി എന്ന നദി ആ നഗരത്തെ ചുറ്റി ഒഴുകുന്നു; നാലു വർണ്ണങ്ങളിലുമുള്ള ജനങ്ങൾക്കും മറ്റു പലവിധ കുലുക്കാർക്കും അവിടെ സ്ഥാനം ഉണ്ടായിരുന്നു.
സര്വദാഭിസൃതം സദ്ഭിഃ കാരിതം വിശ്വകര്മണാ। ഉപഭോഗസമൃദ്ധൈശ്ച സര്വദ്രവ്യസമാവൃതമ്
സദാ സന്മാർഗ്ഗികളാൽ നിറഞ്ഞത്, വിശ്വകർമ്മൻ നിർമ്മിച്ചത്, എല്ലാ വിഭവങ്ങളും ആനന്ദങ്ങളും സമൃദ്ധമായി നിറഞ്ഞതായിരുന്നു.
നിത്യമാര്യജനോപേതം നരനാരീഗണൈര്യുതമ്। വാജിവാരണസംപൂര്ണം ഗോഭിരുഷ്ട്രൈഃ ഖരൈരജൈഃ
എപ്പോഴും ഉത്തമജനങ്ങൾ താമസിക്കുന്നതും, പുരുഷന്മാരുടെയും സ്ത്രീകളുടെയും കൂട്ടങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും, കുതിരകളും ആനകളും, പശുക്കൾ, ഒട്ടകങ്ങൾ, കഴുതകൾ, ആടുകൾ എന്നിവകൊണ്ടും സമൃദ്ധമായതുമായിരുന്നു.
തത്ത്രിവിഷ്ടപസങ്കാശമിന്ദ്രപ്രസ്ഥം വ്യരോചത। പുരീം സര്വഗുണോപേതാം നിര്മിതാം വിശ്വകര്മണാ
അവിടെ, ദേവന്മാരുടെ നഗരത്തെപ്പോലെ, എല്ലാ ഗുണങ്ങളും നിറഞ്ഞ, വിശ്വകർമ്മൻ നിർമ്മിച്ച ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥം പ്രകാശിച്ചു.
പൌരവാണാമധിപതിഃ കുന്തീപുത്രോ യുധിഷ്ഠിരഃ। കൃതമങ്ഗലസത്കാരൈര്ബ്രാഹ്മണൈര്വേദപാരഗൈഃ
പൗരവരുടെ രാജാവായ കുന്തീപുത്രൻ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ, വേദപാരായണരായ ബ്രാഹ്മണന്മാരാൽ മംഗളാചരണങ്ങളോടെ ആദരിക്കപ്പെട്ടു.
ദ്വൈപായനം പുരസ്കൃത്യ ധൌമ്യസ്യാഭിമതേ സ്ഥിതഃ। ഭ്രാതൃഭിഃ സഹിതോ രാജാ രാജമാര്ഗമതീത്യ ച
വ്യാസനെ മുന്നിൽ വെച്ച്, ധൗമ്യന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം, രാജാവും സഹോദരന്മാരുമൊത്ത് രാജപഥം വഴി മുന്നോട്ട് നടന്നു.
ഔപവാഹ്യഗതോ രാജാ കേശവേന സഹാഭിഭൂഃ। തോരണദ്വാരസുമുഖം ദ്വാത്രിംശദ്ദ്വാരസംയുതമ്
രാജാവ് തന്റെ രഥത്തിൽ കേശവനോടൊപ്പം, ഇരുപത്തിരണ്ടു വാതിലുകൾകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട മനോഹരമായ പ്രധാന വാതിലിലൂടെ നഗരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
വര്ധമാനപുരദ്വാരാത്പ്രവിവേശ മഹാദ്യുതിഃ। ശങ്ഖദുന്ദുഭിനിര്ഘോഷാഃ ശ്രൂയന്തേ ബഹവോ ഭൃശമ്
വളർച്ചയിലായിരുന്ന നഗരത്തിന്റെ വാതിലിലൂടെ മഹത്വമുള്ള രാജാവ് കടന്നു; ശംഖവും മൃദംഗവും ഉച്ചത്തിൽ മുഴങ്ങുന്ന ശബ്ദങ്ങൾ എല്ലാടും കേൾക്കപ്പെട്ടു.
ജയേതി ബ്രാഹ്മണഗിരഃ ശ്രൂയന്തേ ച സഹസ്രശഃ। സംസ്തൂയമാനോ മുനിഭിഃ സൂതമാഗധബന്ദിഭിഃ
'ജയമുണ്ടാകട്ടെ' എന്ന ബ്രാഹ്മണരുടെ സ്വരങ്ങൾ ആയിരക്കണക്കിന് കേൾക്കപ്പെട്ടു; മുനിമാരും ഗായകരും വന്ദികൾക്കും രാജാവിനെ സ്തുതിച്ചു.
ഔപവാഹ്യഗതോ രാജാ രാജമാര്ഗമതീത്യ ച। കൃതമങ്ഗലസത്കാരം പ്രവിവേശ ഗൃഹോത്തമമ്
രഥത്തിൽ എത്തി, രാജപഥം കടന്ന്, മംഗളാചരണങ്ങളോടെ ആദരിക്കപ്പെട്ട പ്രധാന ഭവനത്തിലേക്ക് രാജാവ് പ്രവേശിച്ചു.
പ്രവിശ്യ ഭവനം രാജാ നാഗരൈരഭിസംവൃതഃ। പ്രഹൃഷ്ടമുദിതൈരാസീത്സത്കാരൈരഭിപൂജിതഃ
ഭവനത്തിൽ കടന്ന രാജാവ്, നഗരവാസികൾ ചുറ്റിപ്പറ്റിയപ്പോൾ, സന്തോഷത്തിലും ആനന്ദത്തിലും നിറഞ്ഞ്, ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിക്കപ്പെട്ടു.
പൂജയാമാസ വിപ്രേന്ദ്രാന്കേശേന മഹാത്മനാ। തതസ്തു രാഷ്ട്രം നഗരം നരനാരീഗണായുതമ്
അവൻ മഹാത്മാവായ കേശവനോടൊപ്പം, പ്രധാന ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചു; പിന്നെ ആ രാജ്യം നഗരവും പുരുഷസ്ത്രീജനസമൂഹങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞു.
ഗോധനൈശ്ച സമാകീര്ണം സസ്യൈര്വൃദ്ധിം തദാഗമത്
പശുക്കളുടെ കൂട്ടങ്ങളും ധാന്യസമൃദ്ധിയുംകൊണ്ട് ആ രാജ്യം അതിവേഗം വളർന്നു.