വായുഭക്ഷോ നിരാഹാരഃ ശുഷ്യന്നനിമിഷോ മുനിഃ। ഇതസ്തതഃ പരിചരന്ദീപ്തപാവകസപ്രഭഃ
വായു മാത്രം ഭക്ഷ്യമായി, ഭക്ഷണം വിട്ട്, ശരീരം ഉണങ്ങിക്കൊണ്ടു, കണ്ണടയ്ക്കാതെ, ആ മുനി ഇവിടെ അവിടെ സഞ്ചരിച്ചു; ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിപോലെ പ്രകാശം പരത്തുന്നവനായിരുന്നു.
അടമാനഃ കദാചിത്സ്വാന്സ ദദര്ശ പിതാമഹാന്। ലമ്ബമാനാന്മഹാഗര്തേ പാദൈരൂര്ധ്വൈരവാങ്മുഖാന്
സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, ഒരിക്കൽ അവൻ തന്റെ പിതാമഹന്മാരെ വലിയ ഒരു കുഴിയിൽ, കാലുകൾ മുകളിലേക്ക്, മുഖം താഴേക്ക് കിടക്കുന്നവരായി കണ്ടു.
താനബ്രവീത്സ ദൃഷ്ട്വൈ ജരത്കാരുഃ പിതാമഹാന്। കേ ഭവന്തോഽവലമ്ബന്തേ ഗര്തേ ഹ്യസ്മിന്നധോമുഖാഃ
അവരെ കണ്ട ജരത്കാരു തന്റെ പിതാമഹന്മാരോടു ചോദിച്ചു: 'നിങ്ങൾ ആരാണ്, ഈ കുഴിയിൽ തലകീഴായി തൂങ്ങി കിടക്കുന്നത്?'
വീരണസ്തമ്ഭകേ ലഗ്നാഃ സര്വതഃ പരിഭക്ഷിതേ। മൂഷകേന നിഗൂഢേന ഗര്തേഽസ്മിന്നിത്യവാസിനാ
വീരണപുല്ലിന്റെ തണ്ടിൽ പിടിച്ചുനിൽക്കുന്നവരും, ചുറ്റും ഒളിഞ്ഞു കഴിയുന്ന ഇലിപ്പൻപൂച്ച കഴിച്ചുതിന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
യായാവരാ നാമ വയമൃഷയഃ സംശിതവ്രതാഃ। സംതാനപ്രക്ഷയാദ്ബ്രഹ്മന്നധോ ഗച്ഛാമ മേദിനീമ്
ഞങ്ങൾ യാത്രചെയ്യുന്ന യായാവരന്മാർ എന്നറിയപ്പെടുന്ന, വ്രതത്തിൽ ഉറച്ച ഋഷിമാരാണ്; വംശം ക്ഷയിച്ചുപോകുന്നതുകൊണ്ട്, ബ്രാഹ്മണാ, ഭൂമിയിലേക്ക് താഴേക്ക് വീഴുകയാണ്.
അസ്മാകം സംതതിസ്ത്വേകോ ജരത്കാരുരിതി സ്മൃതഃ। മന്ദഭാഗ്യോഽല്പഭാഗ്യാനാം തപ ഏകം സമാസ്ഥിതഃ
ഞങ്ങളുടെ വംശത്തിൽ ഇപ്പോൾ ജരത്കാരു എന്ന ഒരാൾ മാത്രം ശേഷിക്കുന്നു; ദുർഭാഗ്യശാലികളിൽ ഏറ്റവും ദുർഭാഗ്യവാൻ, അവൻ മാത്രം തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ന സ പുത്രാഞ്ജനയിതും ദാരാന്മൂഢശ്ചികീര്ഷതി। തേന ലമ്ബാമഹേ ഗര്തേ സംതാനസ്യ ക്ഷയാദിഹ
അവൻ മണ്ടനായതുകൊണ്ട്, ഭാര്യയെ സ്വീകരിക്കാനോ, മക്കളെ ജനിപ്പിക്കാനോ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; അതുകൊണ്ട് തന്നെ, ഈ കുഴിയിൽ ഞങ്ങൾ തൂങ്ങി കിടക്കുന്നു, വംശം നശിച്ചുപോകുന്നതിനാൽ.
അനാഥാസ്തേന നാഥേന യഥാ ദുഷ്കൃതിനസ്തഥാ। `യേഷാം തു സംതതിര്നാസ്തി മര്ത്യലോകേ സുഖാവഹാ
അവൻ രക്ഷകനായിട്ടും, ഞങ്ങൾ അനാഥരായി ദു:ഖിതരായി കഴിയുന്നു; മരണലോകത്ത് വംശം ഇല്ലാത്തവർക്ക് സന്തോഷം ഉണ്ടാവില്ല.
ന തേ ലഭന്തേ വസതിം സ്വര്ഗേ പുണ്യകൃതോഽപി ഹി।' കസ്ത്വം ബന്ധുരിവാസ്മാകമനുശോചസി സത്തമ
പുണ്യം ചെയ്തവർക്കും സ്വർഗത്തിൽ വാസം ലഭിക്കില്ല; നീ ആരാണ്, ഞങ്ങളുടെ ബന്ധുവിനെപ്പോലെ ഞങ്ങളെക്കുറിച്ച് ദു:ഖിക്കുന്ന മഹാനേ?
ജ്ഞാതുമിച്ഛാമഹേ ബ്രഹ്മന്കോ ഭവാനിഹ നഃ സ്ഥിതഃ। കിമര്ഥം ചൈവ നഃ ശോച്യാനനുശോചസി സത്തമ
ബ്രാഹ്മണാ, ഇവിടെ ഞങ്ങളോടൊപ്പം നിന്നു, നീ ആരാണെന്ന് അറിയാൻ ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ഞങ്ങളെപ്പോലെ ദു:ഖിതരെക്കുറിച്ച് നീ എന്തുകൊണ്ട് ദു:ഖിക്കുന്നു മഹാനേ?
മമ പൂര്വേ ഭവന്തോ വൈ പിതരഃ സപിതാമഹാഃ। ബ്രൂത കിം കരവാണ്യദ്യ ജരത്കാരുരഹം സ്വയമ്
എന്റെ മുന്പക്കാല പിതാക്കളും പിതാമഹന്മാരും നിങ്ങളാണ് ഇവിടെ. ഞാന് തന്നെ ജരത്കാരു എന്നറിയുക. ഇന്നെന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് ദയവായി പറയൂ.
യതസ്വ യത്നവാംസ്താത സംതാനായ കുലസ്യ നഃ। ആത്മനോഽര്ഥേഽസ്മദര്ഥേ ച ധര്മ ഇത്യേവ വാ വിഭോ
നമ്മുടെ കുടുംബം തുടരാന് നീ ശ്രമിക്കണം, പ്രിയമേ. അതു നിന്റെതായാലും, ഞങ്ങളുടേയതായാലും, അല്ലെങ്കില് ധര്മ്മത്തിനായാലും, നീ പരിശ്രമിക്കണം.
ന ഹി ധര്മഫലൈസ്താത ന തപോഽഭിഃ സുസംചിതൈഃ। താം ഗതിം പ്രാപ്നുവന്തീഹ പുത്രിണോ യാം വ്രജന്തി വൈ
പ്രിയനേ, ധര്മ്മഫലങ്ങളാലോ, നല്ല വ്രതങ്ങളാലോ, പുത്രന്മാരില്ലാത്തവര്ക്ക് അത്തരം സ്ഥിതിയിലേക്കു പോകാന് കഴിയില്ല. പുത്രന്മാരുള്ളവര് മാത്രമാണ് ആ ഗതി നേടുന്നത്.
തദ്ദാരഗ്രഹണേ യത്നം സംതത്യാം ച മനഃ കുരു। പുത്രകാസ്മന്നിയോഗാത്ത്വമേതന്നഃ പരമം ഹിതമ്
അതിനാല് ഭാര്യയെ സ്വീകരിക്കാന് ശ്രമിക്കാനും സന്താനത്തില് മനസ്സ് നില്ക്കാനും നീ തയ്യാറാവണം. പുത്രനേ, ഞങ്ങളുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ഇതാണ് ഞങ്ങള്ക്കു ഏറ്റവും നല്ലത്.
ന ദാരാന്വൈ കരിഷ്യേഽഹം ന ധനം ജീവിതാര്ഥതഃ। ഭവതാം തു ഹിതാര്ഥായ കരിഷ്യേ ദാരസംഗ്രഹമ്
സ്വന്തമായി അല്ലെങ്കില് ധനത്തിനായോ ജീവിക്കാന് വേണ്ടിയോ ഞാന് ഭാര്യയെ സ്വീകരിക്കില്ല. പക്ഷേ, നിങ്ങളുടേയ്ക്ക് ഉപകാരത്തിനായി ഞാന് വിവാഹം കഴിക്കും.
സമയേന ച കര്താഽഹമനേന വിധിപൂര്വകമ്। തഥാ യദ്യുപലപ്സ്യാമി കരിഷ്യേ നാന്യഥാ ഹ്യഹമ്
ഈ നിബന്ധനയും വിധിപ്രകാരം മാത്രമേ ഞാന് വിവാഹം കഴിക്കൂ. അത്തരം ഒരു ഭാര്യയെ കിട്ടിയാല് മാത്രം ഞാന് വിവാഹം കഴിക്കും, അല്ലെങ്കില് ഞാന് ചെയ്യില്ല.
സനാമ്നീ യാ ഭവിത്രീ മേ ദിത്സിതാ ചൈവ ബന്ധുഭിഃ। ഭൈക്ഷ്യവത്താമഹം കന്യാമുപയംസ്യേ വിധാനതഃ
എന്റെ പേരില് വിളിക്കപ്പെടുന്ന, ബന്ധുക്കള് സമ്മതത്തോടെ നല്കുന്ന, വ്രതപാലനത്തിലായ ഒരു പെണ്കുട്ടിയെ മാത്രം ഞാന് വിധിപ്രകാരം വിവാഹം കഴിക്കും.
ദരിദ്രായ ഹി മേ ഭാര്യാം കോ ദാസ്യതി വിശേഷതഃ। പ്രതിഗ്രഹീഷ്യേ ഭിക്ഷാം തു യദി കശ്ചിത്പ്രദാസ്യതി
എന്ത് കൊണ്ട് എനിക്ക് പോലൊരു ദരിദ്രന്ക്ക് ആരെങ്കിലും ഭാര്യയെ നല്കും? ആരെങ്കിലുമൊരു പെണ്കുട്ടിയെ ദാനമായി നല്കിയാല് മാത്രം ഞാന് സ്വീകരിക്കും.
ഏവം ദാരക്രിയാഹേതോഃ പ്രയതിഷ്യേ പിതാമഹാഃ। അനേന വിധിനാ ശശ്വന്ന കരിഷ്യേഽഹമന്യഥാ
ഇങ്ങനെ വിവാഹത്തിനായി ഞാന് ശ്രമിക്കും, പിതാമഹന്മാരേ. ഈ വിധിപ്രകാരം മാത്രം, മറ്റെന്തിനും ഞാന് തയ്യാറാവില്ല.
തത്ര ചോത്പത്സ്യതേ ജന്തുര്ഭവതാം താരണായ വൈ। ശാശ്വതം സ്ഥാനമാസാദ്യ മോദന്താം പിതരോ മമ
അങ്ങനെയുള്ള ബന്ധത്തില് നിന്നു നിങ്ങളെ രക്ഷിക്കാന് ഒരു പുത്രന് ജനിക്കും. ശാശ്വതമായ സ്ഥാനം പ്രാപിച്ച ശേഷം എന്റെ പിതാക്കന്മാര് സന്തോഷിക്കട്ടെ.
മാത്രാ ഹി ഭുജഗാഃ ശപ്താഃ പൂര്വം ബ്രഹ്മവിദാം വര। ജനമേജയസ്യ വോ യജ്ഞേ ധക്ഷ്യത്യനിലസാരഥിഃ
ബ്രഹ്മജ്ഞാനികളില് ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഒരിക്കല് പാമ്പുകള്ക്ക് അവരുടെ അമ്മ ശാപം നല്കിയിരുന്നു. ജനമേജയന്റെ യാഗത്തില് വായ്വാന്റെ രഥിയായവന് നിങ്ങളെ ദഹിപ്പിക്കും.
തസ്യ ശാപസ്യ ശാന്ത്യര്ഥം പ്രദദൌ പന്നഗോത്തമഃ। സ്വസാരമൃഷയേ തസ്മൈ സുവ്രതായ മഹാത്മനേ
ആ ശാപം ശമിപ്പിക്കാന് പാമ്പുകളില് ശ്രേഷ്ഠന് തന്റെ സഹോദരിയെ മഹാത്മാവായ, വ്രതപാലകനായ ഋഷിക്കു നല്കി.
സ ച താം പ്രതിജഗ്രാഹ വിധിദൃഷ്ടേന കര്മണാ। ആസ്തീകോ നാമ പുത്രശ്ച തസ്യാം ജജ്ഞേ മഹാമനാഃ
അവന് അവളെ നിയമപ്രകാരം സ്വീകരിച്ചു. അവളില് നിന്ന് ആസ്തീക എന്ന മഹാമനസ്സുള്ള പുത്രന് ജനിച്ചു.
തപസ്വീ ച മഹാത്മാ ച വേദവേദാങ്ഗപാരഗഃ। സമഃ സര്വസ്യ ലോകസ്യ പിതൃമാതൃഭയാപഹഃ
അവന് വ്രതശീലിയും മഹാത്മാവും വേദങ്ങളിലെയും അതിന്റെ ശാഖകളിലെയും പണ്ഡിതനും, എല്ലാവര്ക്കും സമനുമായവനും, പിതാവിനും മാതാവിനും ഭയം അകറ്റുന്നവനും ആയിരുന്നു.
അഥ ദീര്ഘസ്യ കാലസ്യ പാണ്ഡവേയോ നരാധിപഃ। ആജഹാര മഹായജ്ഞം സര്പസത്രമിതി ശ്രുതിഃ
ദീര്ഘകാലം കഴിഞ്ഞ്, പാണ്ഡവവംശത്തിലെ രാജാവ് മഹായാഗം നടത്തി. അതാണ് പാമ്പുകളെ അര്പ്പിച്ച യാഗം എന്നു കേള്ക്കപ്പെടുന്നത്.
തസ്മിന്പ്രവൃത്തേ സത്രേ തു സര്പാണാമന്തകായ വൈ। മോചയാമാസ താഞ്ശാപാദാസ്തീകഃ സുമഹാതപാഃ
ആ യാഗം പാമ്പുകളുടെ നാശത്തിനായി ആരംഭിച്ചപ്പോള്, മഹാതപസ്സുള്ള ആസ്തീകന് അവരെ ശാപത്തില് നിന്ന് മോചിപ്പിച്ചു.
ഭ്രാതൄംശ്ച മാതുലാംശ്ചൈവ തഥൈവാന്യാന്സ പന്നഗാന്। പിതൄംശ്ച താരയാമാസ സംതത്യാ തപസാ തഥാ
അവന് തന്റെ സഹോദരന്മാരെയും അമ്മാവന്മാരെയും മറ്റു പാമ്പുകളെയും, പിതാക്കളെയും സന്താനത്താലും തപസ്സാലും രക്ഷിച്ചു.
വ്രതൈശ്ച വിവിധൈര്ബ്രഹ്മന്സ്വാധ്യായൈശ്ചാനൃണോഽഭവത്। ദേവാംശ്ച തര്പയാമാസ യജ്ഞൈര്വിവിധദക്ഷിണൈഃ
വിവിധ വ്രതങ്ങളാലും സ്വാധ്യായത്താലും അവന് കടമകളില് നിന്ന് മോചിതനായി. യാഗങ്ങളാലും പലവിധ ദാനങ്ങളാലും ദേവന്മാരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി.
ഋഷീംശ്ച ബ്രഹ്മചര്യേമ സന്തത്യാ ച പിതാമഹാന്। അപഹൃത്യ ഗുരം ഭാരം പിതൄണാം സംശിതവ്രതഃ
ബ്രഹ്മചര്യത്തിന്റെ കർത്തവ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റി, വംശം തുടരുകയും, പിതാക്കന്മാരുടെ ഭാരമായ കടമകൾ തീർത്ത്, വ്രതങ്ങളിൽ ഉറച്ചവനായി—
ജരത്കാരുര്ഗതഃ സ്വര്ഗം സഹിതഃ സ്വൈഃ പിതാമഹൈഃ। ആസ്തീകം ച സുതം പ്രാപ്യ ധര്മം ചാനുത്തമം മുനിഃ
ജരത്കാരു തന്റെ പിതാമഹന്മാരോടൊപ്പം സ്വർഗത്തിൽ എത്തി; ആസ്തീകനെ പുത്രനായി ലഭിക്കുകയും, ഉത്തമമായ ധർമ്മം കൈവരിക്കുകയും ചെയ്തു, മഹർഷേ.