ദൈവം ച പരമം മന്യേ പൌരുഷം ചാപ്യനര്ഥകമ്। ധിഗസ്തു പൌരുഷം മന്ത്രം യദ്ധരന്തീഹ പാണ്ഡവാഃ
ദൈവം തന്നെയാണ് ഏറ്റവും വലിയതെന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു; മനുഷ്യന്റെ പരിശ്രമം ഫലപ്രദമല്ല. മനുഷ്യന്റെ പരിശ്രമത്തെയും ഉപദേശത്തെയും നിന്ദിക്കട്ടെ, കാരണം പാണ്ഡവർ ഇവിടെയെല്ലാം അതിനെ വിജയിച്ചിരിക്കുന്നു.
ബധ്വാ ചക്ഷൂംഷി നഃ പാര്ഥാ രാജ്ഞാം ച ദ്രുപദാത്മജാമ്। ഉദ്വാഹ്യ രാജ്ഞാം തൈര്ന്യസ്തോ വാമഃ പാദഃ പൃഥാസുതൈഃ
പാർത്തന്മാർ നമ്മുടെ കണ്ണുകൾ കെട്ടി, രാജാവായ ദ്രുപദന്റെ മകളെ വിവാഹം കഴിച്ചതിന് ശേഷം, പൃഥയുടെ പുത്രന്മാർ രാജാക്കന്മാരുടെ മുന്നിൽ അവരുടെ ഇടത് കാലാണ് വെച്ചത്.
വിമുക്താഃ കഥമേതേന ജതുവേശ്മവിര്ഭുജഃ। അസ്മാകം പൌരുഷം സത്വം ബുദ്ധിശ്ചാപി ഗതാ തതഃ
അവൻമാർ ആ ജതു വീട്ടിൽ നിന്ന് എങ്ങനെ രക്ഷപ്പെട്ടു? ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നവരല്ലേ അവർ? ഇതുകൊണ്ട് നമ്മുടെ ശക്തിയും ധൈര്യവും ബുദ്ധിയും എല്ലാം നഷ്ടമായി.
വയം ഹതാ മാതുലാദ്യ വിശ്വസ്യ ച പുരോചനമ്। അദഗ്ധ്വാ പാണ്ഡവാനേതാന്സ്വയം ദഗ്ധോ ഹുതാശനേ
ഇന്ന്, മാമാ, ഞങ്ങൾ നശിച്ചുപോയി; പുരോചനനും കൂടെ. ഈ പാണ്ഡവരെ കത്തിക്കളയാതെ തന്നെ, അവൻ തന്നെ അഗ്നിയിൽ കത്തിപ്പോയി.
മത്തോ മാതുല മന്യേഽഹം പാണ്ഡവാ ബുദ്ധിമത്തരാഃ। തേഷാം നാസ്തി ഭയം മൃത്യോര്മുക്താനാം ജതുവേശ്മനഃ
മാമാ, പാണ്ഡവർ എന്നേക്കാൾ ബുദ്ധിമാന്മാരാണെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു; ജതു വീട്ടിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെട്ടവർക്ക് ഇനി മരണഭയം ഇല്ല.
ഏവം സംഭാഷമാണാസ്തേ നിന്ദന്തശ്ച പുരോചനമ്। പഞ്ചപുത്രാം കിരാതീം ച വിദുരം ച മഹാമതിമ്
അവർ ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുകയും പുരോചനനെ കുറ്റപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. അപ്പോൾ അവർ അഞ്ചുപുത്രന്മാരുള്ള സ്ത്രീയെ, കിരാതസ്ത്രീയെ, മഹാബുദ്ധിയുള്ള വിദുരനെ എന്നിവരെയും പരാമർശിച്ചു.
വിവിശുര്ഹാസ്തിനപുരം ദീനാ വിഗതചേതസഃ
ദുഃഖിതരായി മനസ്സിൽ ആശ്വാസമില്ലാതെ അവർ ഹസ്തിനപുരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
ത്രസ്താ വിഗതസംകല്പാ ദൃഷ്ട്വാ പാര്ഥാന്മഹൌജസഃ। മുക്താന്ഹവ്യഭുജശ്ചൈവ സംയുക്താന്ദ്രുപദേന ച
ഭയപ്പെട്ടും മനസ്സിലെ ധൈര്യം നഷ്ടപ്പെട്ടും അവർ മഹാശക്തിയുള്ള പാർത്തന്മാരെ, അഗ്നിയിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെട്ടവരെയും ദ്രുപദനോടൊപ്പം ചേർന്നവരെയും കണ്ടു.
ധൃഷ്ടദ്യുമ്നം തു സംചിന്ത്യ തഥൈവ ച ശിഖണ്ഡിനമ്। ദ്രുപദസ്യാത്മജാംശ്ചാന്യാന്സര്വയുദ്ധവിശാരദാന്
ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനെ, അതുപോലെ ശിഖണ്ഡിനെയും, യുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ദ്രുപദന്റെ മറ്റു പുത്രന്മാരെയും അവർ ഓർത്തു.
വിദുരസ്ത്വഥ താഞ്ശ്രുത്വാ ദ്രൌപദ്യാ പാണ്ഡവാന്വൃതാന്। വ്രീഡിതാന്ധാര്തരാഷ്ട്രാംശ്ച ഭഗ്നദര്പാനുപാഗതാന്
അപ്പോൾ പാണ്ഡവർ ദ്രൗപദിയുടെ കൈപിടിച്ചെന്ന വാർത്തയും ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർ ലജ്ജിച്ചും അഭിമാനം തകർന്ന് മടങ്ങിയെന്നതും വിദുരൻ അറിഞ്ഞു.
തതഃ പ്രീതമനാഃ ക്ഷത്താ ധൃതരാഷ്ട്രം വിശാംപതേ। ഉവാച ദിഷ്ട്യാ കുരവോ വര്ധ്ത ഇതി വിസ്മിതഃ
പ്രസന്നമായ മനസ്സോടെ വിദുരൻ രാജാവായ ധൃതരാഷ്ട്രനോട് പറഞ്ഞു: 'ദൈവാനുഗ്രഹത്താൽ കുരുവംശം വളരുന്നു' എന്ന് അത്ഭുതത്തോടെ.
വൈചിത്രവീര്യസ്തു നൃപോ നിശമ്യ വിദുരസ്യ തത്। അബ്രവീത്പരമപ്രീതോ ദിഷ്ട്യാ ദിഷ്ട്യേതി ഭാരത
വിചിത്രവീര്യന്റെ പുത്രനായ രാജാവ് ധൃതരാഷ്ട്രൻ വിദുരന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ 'ദൈവാനുഗ്രഹം, ദൈവാനുഗ്രഹം' എന്ന് പറഞ്ഞു.
മന്യതേ സ വൃതം പുത്രം ജ്യേഷ്ഠം ദ്രുപദകന്യയാ। ദുര്യോധനമവിജ്ഞാനാത്പ്രജ്ഞാചക്ഷുര്നരേശ്വരഃ
രാജാവ്, വിവേകം ഇല്ലാതെ, ദ്രുപദന്റെ മകൾ തന്റെ മൂത്തമകനായ ദുര്യോധനനെ തിരഞ്ഞെടുത്തുവെന്ന് കരുതുന്നു.
അഥ ത്വാജ്ഞാപയാമാസ ദ്രൌപദ്യാ ഭൂഷണം ബഹു। ആനീയതാം വൈ കൃഷ്ണേതി പുത്രം ദുര്യോധനം തദാ
അപ്പോൾ അവൻ 'കൃഷ്ണയ്ക്ക് ദ്രൗപദിയുടെ ആഭരണങ്ങൾ കൊണ്ടുവരിക' എന്ന് ആജ്ഞാപിച്ചു; തന്റെ മകൻ ദുര്യോധനനെയും വിളിച്ചു.
അഥ സ്മ പശ്ചാദ്വിദുര ആചഖ്യാവമ്ബികാത്മജമ്। കൌരവ്യാ ഇതി സാമാന്യാന്ന മന്യേഥാസ്തവാത്മജാന്
പിന്നീട് വിദുരൻ അംബികയുടെ മകനോട്, കൌരവന്മാർ അവന്റെ മക്കൾ മാത്രമല്ല, കുരുവംശത്തിലെ എല്ലാവരും ആണെന്ന് വിശദീകരിച്ചു.
വര്ധന്ത ഇതി മദ്വാക്യാദ്വര്ധിതാഃ പാണ്ഡുനന്ദനാഃ। കൃഷ്ണയാ സംവൃതാഃ പാര്ഥാ വിമുക്താ രാജസങ്ഗരാത്
'എന്റെ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് അവർ വളരട്ടെ,' എന്നു പറഞ്ഞു; 'കൃഷ്ണയോടൊപ്പം ചേർന്ന പാണ്ഡവന്മാർ രാജസഭയിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെട്ടു.'
ദിഷ്ട്യാ കുശലിനോ രാജന്പൂജിതാ ദ്രുപദേന ച
ദൈവാനുഗ്രഹത്താൽ, രാജാവേ, അവർ സുരക്ഷിതരായി ദ്രുപദന്റെ ആദരവും ലഭിച്ചു.
ഏതച്ഛ്രുത്വാ തു വചനം വിദുരസ്യ നരാധിപഃ। ആകാരച്ഛാദനാര്ഥായ ദിഷ്ട്യാദിഷ്ട്യേതി ചാബ്രവീത്
വിദുരന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാവ്, യാഥാർത്ഥ്യം മറയ്ക്കാനായി, വീണ്ടും വീണ്ടും 'ദൈവാനുഗ്രഹം, ദൈവാനുഗ്രഹം' എന്ന് പറഞ്ഞു.
ഏവം വിദുര ഭദ്രം തേ യദി ജീവന്തി പാണ്ഡവാഃ। ന മമൌ മേ തനൌ പ്രീതിസ്ത്വദ്വാക്യാമൃതസംഭവാ
വിദുരാ, നിനക്കു ആശംസകള്. പാണ്ഡവന്മാര് ജീവിച്ചിരിക്കുന്നുവെങ്കില് പോലും, നിന്റെ വാക്കുകളുടെ അമൃതം പോലും എന്റെ മനസ്സിന് സന്തോഷം നല്കുന്നില്ല.
സാധ്വാചാരതയാ തേഷാം സംബന്ധോ ദ്രുപദേന ച। ബഭൂവ പരമശ്ലാഘ്യോ ദിഷ്ട്യാദിഷ്ട്യേതി ചാബ്രവീത്
അവരുടെ നല്ല പെരുമാറ്റം കൊണ്ടാണ് ദ്രുപദനുമായി അവര്ക്കുള്ള ബന്ധം അത്യന്തം പ്രശംസനീയമായത്. 'ഭാഗ്യവശാല്, വലിയ ഭാഗ്യവശാല്' എന്നുപറഞ്ഞു ഞാന് പ്രസംഗിച്ചു.
അന്വവായേ വസോര്ജാതഃ പ്രവരേ മാത്സ്യകേ കുലേ। വൃത്തവിദ്യാതപോവൃദ്ധഃ പാര്ഥിവാനാം ച സംമതഃ
വസുവിന്റെ സന്തതിയായ മഹത്തായ മത്സ്യവംശത്തില് ജനിച്ചവന്, നല്ല പെരുമാറ്റത്തിലും വിജ്ഞാനത്തിലും തപസ്സിലും വളര്ന്നവനും രാജാക്കന്മാരില് എല്ലാവരുടെയും മാന്യനുമാണ്.
പുത്രാശ്ചാസ്യ തഥാ പൌത്രാഃ സര്വേ സുചരിതവ്രതാഃ। തേഷാം സംബന്ധിനശ്ചാന്യേ ബഹവഃ സുമഹാബലാഃ
അവന്റെ മക്കളും മുമ്മക്കളും എല്ലാവരും നല്ല വ്രതങ്ങളില് ഉറച്ചവരാണ്. അവരുമായി ബന്ധമുള്ള മറ്റു ശക്തരായ അനേകം സുഹൃത്തുക്കളും ഉണ്ട്.
യഥൈവ പാണ്ഡോഃ പുത്രാസ്തേ തതോഽപ്യഭ്യധികാ മമ। സേയമഭ്യധികാന്യേഭ്യോ വൃത്തിര്വിദുര മേ മതാ
പാണ്ഡുവിന്റെ മക്കളെപ്പോലെ, ഇതിലും കൂടുതല് എനിക്ക് ഇവരാണ് പ്രിയം. വിദുരാ, ഈ പെരുമാറ്റം മറ്റൊന്നിനേക്കാളും ഉത്തമമാണെന്ന് ഞാന് കരുതുന്നു.
യാ പ്രീതിഃ പാണ്ഡുപുത്രേഷു ന സാഽന്യത്ര മമാഭിഭോ। നിത്യോഽയം ചിന്തിതഃ ക്ഷത്തഃ സത്യം സത്യേന ശപേ
പാണ്ഡുവിന്റെ മക്കളോടുള്ള സ്നേഹം എനിക്ക് മറ്റാരോടും ഇല്ല, മഹാബലശാലിയായവനേ. ഇത് എപ്പോഴും എന്റെ മനസ്സിലുണ്ട്, ക്ഷത്താ, സത്യത്തോടു ഞാന് സത്യമായി ശപതം ചെയ്യുന്നു.
യത്തേ കുശലിനോ വീരാഃ പാണ്ഡുപുത്രാ മഹാരഥാഃ। മിത്രവന്തോഽഭവന്പുത്രാ ദുര്യോധനമുഖാസ്തഥാ
നിന്റെ വീരനായ പാണ്ഡവന്മാര് നല്ല നിലയില് എന്റെ മക്കളായ ദുര്യോധനന് മുതലായവരോടൊപ്പം സൗഹൃദത്തോടെ ഇരിക്കുന്നു എന്നത് എനിക്ക് അറിയാം.
മയാ ശ്രുതം യദാ വഹ്നേര്ദഗ്ധാഃ പാണ്ഡുസുതാ ഇതി। തദാഽദഹ്യം ദിവാരാത്രം ന ഭോക്ഷ്യേ ന സ്വപാമി ച
പാണ്ഡുവിന്റെ മക്കള് അഗ്നിയില് ദഹിച്ചുവെന്നു ഞാന് കേട്ടപ്പോള്, ദുഃഖത്തില് ആകുലനായി പകലും രാത്രിയും ഞാന് ഭക്ഷണം കഴിക്കാനോ ഉറങ്ങാനോ കഴിഞ്ഞില്ല.
അസഹായാശ്ചം മേ പുത്രാ ലൂനപക്ഷാ ഇവ ദ്വിജാഃ। തത്ത്വതഃ ശൃണു മേ ക്ഷത്തഃ സുസഹായാഃ സുതാ മമ। അദ്യ വൈ സ്ഥിരസാമ്രാജ്യമാചന്ദ്രാര്കം മമാഭവത്
എന്റെ മക്കള് സഹായികളില്ലാതെ, ചിറകു മുറിഞ്ഞ പക്ഷികളെപ്പോലെ ആയിരുന്നു. പക്ഷേ, സത്യമായത് കേള്ക്കൂ, ക്ഷത്താ, ഇന്ന് എന്റെ മക്കള്ക്ക് ശക്തമായ കൂട്ടുകാര് ഉണ്ട്, എന്റെ രാജ്യം ചന്ദ്രനും സൂര്യനും നിലനില്ക്കുന്നതുവരെ ഉറപ്പായിരിക്കും.
കോ ഹി ദ്രുപദമാസാദ്യ മിത്രം ക്ഷത്തഃ സബാന്ധവമ്। ന ബുഭൂഷേദ്ഭവേനാര്ഥീ ഗതശ്രീരപി പാര്ഥിവഃ
ക്ഷത്താ, ദ്രുപദനും അവന്റെ ബന്ധുക്കളും സുഹൃത്ത് ആയി ലഭിച്ചാല് ഐശ്വര്യം നഷ്ടമായ രാജാവും ജീവിക്കാന് ആഗ്രഹിക്കാതിരിക്കുമോ?
തം തഥാ ഭാഷമാണം തു വിദുരഃ പ്രത്യഭാഷത। നിത്യം ഭവതു തേ ബുദ്ധിരേഷാ രാജഞ്ഛതം സമാഃ। ഇത്യുക്ത്വാ പ്രയയൌ രാജന്വിദുരഃ സ്വം നിവേശനമ്
അങ്ങനെ സംസാരിച്ച രാജാവിനോട് വിദുരന് പറഞ്ഞു: 'രാജാവേ, ഈ ബുദ്ധി നിനക്കു നൂറുവര്ഷം നിലനില്ക്കട്ടെ.' അങ്ങനെ പറഞ്ഞ് വിദുരന് തന്റെ വീട്ടിലേക്ക് പോയി.
തതോ ദുര്യോധനശ്ചാപി രാധേയശ്ച വിശാംപതേ। ധൃതരാഷ്ട്രമുപാഗമ്യ വചോഽബ്രൂതാമിദം തദാ
അതിനുശേഷം ദുര്യോധനനും കര്ണനും, ജനങ്ങളുടെ അധിപതിയായ രാജാവേ, ധൃതരാഷ്ട്രനെ സമീപിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.