തതോ ദ്വന്ദ്വമയുധ്യന്ത മൃത്യും കൃത്വാ പുരസ്കൃതമ്। ജഘ്നതുഃ സമരേ തസ്മിന്സുമിത്രപ്രിയദര്ശനൌ
അവർക്കെല്ലാം മരണത്തെ മുന്നിൽ വെച്ച്, ഇരട്ടയുദ്ധം ആരംഭിച്ചു; ആ യുദ്ധത്തിൽ സുമിത്രനും പ്രിയദർശനനും വീണു.
ജയദ്രഥശ്ച കര്ണശ്ച പശ്യതഃ സവ്യസാചിനഃ। അര്ജുനഃ പ്രേക്ഷ്യ നിഹതൌ സൌമിത്രപ്രിയദര്ശനൌ
ജയദ്രഥനും കർണ്ണനും, സവ്യാസാചി അർജുനന്റെ കൺമുന്നിൽ, സുമിത്രയെയും പ്രിയദർശനനെയും കൊന്നു; അവരെ വീണുകിടക്കുന്നത് കണ്ട അർജുനൻ—
ജയദ്രഥസുതം തത്ര ജഘാന പിതുരന്തികേ। വൃഷസേനാദവരജം സുദാമാനം ധനംജയഃ
അപ്പോൾ അർജുനൻ, ജയദ്രഥന്റെ മകൻ, വൃഷസേനന്റെ സഹോദരനായ സുദാമനെ, അവന്റെ അച്ഛന്റെ മുന്നിൽ തന്നെ വധിച്ചു.
കര്ണപുത്രം മഹേഷ്വാസം രഥനീഡാദപാതയത്। തൌ സുതൌ നിഹതൌ ദൃഷ്ട്വാ രാജസിംഹൌ തരസ്വിനൌ
കർണ്ണന്റെ മകനായ മഹാവീര്യശാലിയായ അർജുനൻ, ആ മഹാവില്ലാളിയെ രഥത്തിൽ നിന്ന് താഴെ വീഴ്ത്തി; അവരുടെ രണ്ടു ധൈര്യശാലി പുത്രന്മാർ വീണതിനെ കണ്ടു—
നാമൃഷ്യേതാം മഹാബാഹൂ പ്രഹാരമിവ സദ്ഗജൌ। തൌ ജഗ്മതുരസംഭ്രാന്തൌ ഫല്ഗുനസ്യ രഥംപ്രതി
ആ മഹാബാഹുക്കളായ രാജസിംഹന്മാർ, നല്ലയാനകളെപ്പോലെ ആ പ്രഹാരം സഹിക്കാനാവാതെ, ഭയമില്ലാതെ അർജുനന്റെ രഥത്തേക്കു നേരെ മുന്നോട്ട് വന്നു.
പ്രതിമുക്തതലത്രാണൌ ശപമാനൌ പരസ്പരമ്। സന്നിപാതസ്തയോരാസീദതിഘോരോ മഹാമൃധേ
തങ്ങളുടെ തലയിരക്കുകൾ കെട്ടി, പരസ്പരം ശപിച്ച്, അവർ അടുത്തു; ആ മഹായുദ്ധത്തിൽ ഇരുവരും തമ്മിൽ അത്യന്തം ഭയങ്കരമായ ഏറ്റുമുട്ടൽ നടന്നു.
വൃത്രശമ്ബരയോഃ സങ്ക്യേ വജ്രിണേവ മഹാരണേ। ത്രീനശ്വാഞ്ജഘ്നതുസ്തസ്യ ഫല്ഗുനസ്യ നര്ഷഭൌ
വൃത്രനും ശംബരനും വജ്രധാരിയുമായി യുദ്ധം ചെയ്തതുപോലെ, ആ ഇരുവരും, അർജുനൻ എന്ന പുരുഷസിംഹന്റെ മൂന്നു കുതിരകളെ വധിച്ചു.
തതഃ കിലികിലാശബ്ദഃ കുരൂണാമഭവത്തദാ। താന്ഹയാന്നിഹതാന്ദൃഷ്ട്വാ ഭീമസേനഃ പ്രതാപവാന്
അപ്പോൾ, കുരുക്കളുടെ പാളയത്തിൽ വലിയ ശബ്ദം ഉയർന്നു; ആ കുതിരകൾ വീണതുകണ്ട് ധൈര്യശാലിയായ ഭീമസേനൻ—
നിമേഷാന്തരമാത്രേണ രഥമശ്വൈരയോജയത്। ഉപയാതം രഥം ദൃഷ്ട്വാ ദുര്യോധനപുരഃസരൌ
ഒരു നിമിഷത്തിനുള്ളിൽ പുതിയ കുതിരകൾ രഥത്തിൽ കെട്ടി; അങ്ങനെ ഒരുക്കിയ രഥം കണ്ടു, ദുര്യോധനനും അവന്റെ കൂട്ടരും—
സൌബലഃ സൌമദത്തിശ്ച സമേയാതാം പരന്തപൌ। തൈഃ പഞ്ചഭിരദീനാത്മാ ഭീമസേനോ മഹാബലഃ
ശത്രുനാശകരായ സൌബലനും സൌമദത്തിയും അവിടെ എത്തി; ആ അഞ്ചു വീരന്മാരോടൊപ്പം മഹാബലശാലിയായ ഭീമസേനൻ—
അയുധ്യത തദാ വീരൈരിന്ദ്രിയാര്ഥൈരിവേശ്വരഃ। തൈര്നിരുദ്ധോ ന സംത്രാസം ജഗാമ സമിതിംജയഃ
അവിടെ ആ വീരന്മാരെപ്പോലെ യുദ്ധം ചെയ്തു, ഒരു ഇന്ദ്രൻ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നേരിടുന്നതുപോലെ; ആഞ്ചു പേരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിട്ടും, ജയശാലിയായ ഭീമസേനൻ ഭയപ്പെട്ടില്ല.
പഞ്ചഭിര്ദ്വിരദൈര്മത്തൈര്നിരുദ്ധ ഇവ കേസരീ। തസ്യൈതേ യുഗപത്പഞ്ച പഞ്ചഭിര്നിശിതൈഃ ശരൈഃ
അഞ്ചു കുപിതമായ ആനകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട സിംഹംപോലെ, ആ അഞ്ചു പേരും ഒരേസമയം അഞ്ചു കൂർമുനയുള്ള അമ്പുകൾ ഉപയോഗിച്ചു—
സാരഥിം വാജിനശ്ചൈവ നിന്യുര്വൈവസ്വതക്ഷയമ്। ഹതാശ്വാത്സ്യന്ദനശ്രേഷ്ഠാദവരുഹ്യ മഹാരഥഃ
അവർ രഥസാരഥിയെയും കുതിരകളെയും യമലോകത്തേക്കയച്ചു; അങ്ങനെ കുതിരകളും രഥവും നശിച്ചപ്പോൾ, ആ മഹാരഥി രഥത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി.
ചചാര വിവിധാന്മാര്ഗാനസിമുദ്യമ്യ പാണ്ഡവഃ। അശ്വസ്കന്ധേഷു ചക്രേഷു യുഗേഷ്വീഷാസു ചൈവ ഹി
പാണ്ഡവൻ, കൈയിൽ വാൾ പിടിച്ച്, കുതിരകളുടെ പുറത്ത്, ചക്രങ്ങളിൽ, യുകങ്ങളിൽ, അമ്പുപിടികളിലും പല ദിശകളിലും സഞ്ചരിച്ചു.
വ്യചരത്പാതയഞ്ശത്രൂന്സുപര്ണ ഇവ ഭോഗിനഃ। വിധനുഷ്കം വികവചം വിരഥം ച സമീക്ഷ്യ തമ്
അവൻ തന്റെ ശത്രുക്കളെ സൂപർണ്ണൻ പാമ്പുകളെ ആക്രമിക്കുന്നതുപോലെ തകർത്ത് ചുറ്റി നടന്നു; അപ്പോൾ അവൻ വില്ലില്ലാതെ, കവചമില്ലാതെ, രഥമില്ലാതെ നിൽക്കുന്നതു കണ്ടു.
അഭിപേതുര്നവ്യാഘ്രാ അര്ജുനപ്രമുഖാ രഥാഃ। ധൃഷ്ടദ്യുമ്നഃ ശിഖണ്ഡീ ച യമൌ ച യുധി ദുര്ജയൌ
അർജുനൻ മുന്നിൽ നിന്ന് നയിച്ച രഥങ്ങൾ, ചെറു പുലികൾപോലെ ഭയങ്കരമായവ, അവനോട് ചാർജ്ജ് ചെയ്തു; ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനും ശിഖണ്ഡിയും യമദ്വയരും അജയന്മാരായി യുദ്ധത്തിൽ ചേർന്നു.
തസ്മിന്മഹാരഥേ യുദ്ധേ പ്രവൃത്തേ ശരവൃഷ്ടിഭിഃ। രഥധ്വജപതാകാശ്ച സവര്മന്തരധീയത
ആ മഹാരഥരുടെ യുദ്ധത്തിൽ അമ്പുകളുടെ മഴ പെയ്തപ്പോൾ, രഥങ്ങളിലെ പതാകകളും കൊടികളും കവചങ്ങൾക്കു പിന്നിൽ മറഞ്ഞുപോയി.
തത്പ്രവൃത്തം ചിരം കാലം യുദ്ധം സമമിവാഭവത്। രഥേന താന്മഹാബാഹുരര്ജുനോ വ്യധമത്പുനഃ
അത് ദീർഘകാലം നീണ്ട സമമായൊരു യുദ്ധമായിരുന്നു; എന്നാൽ ശക്തനായ അർജുനൻ തന്റെ രഥത്തിൽ നിന്ന് വീണ്ടും അവരെ ചിതറിച്ചു.
തമാപതന്തം ദൃഷ്ട്വേവ മഹാബാഹുര്ധനുര്ധരഃ। കര്ണോഽസ്ത്രവിദുഷാം ശ്രേഷ്ഠോ വാരയാമാസ സായകൈഃ
അവനെ മുന്നോട്ട് ചാർജ്ജ് ചെയ്യുന്നത് കണ്ട കര്ണൻ, ശക്തനും വില്ലാളനും ആയവൻ, ആയുധവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരിൽ ഏറ്റവും മുന്നിൽ നിൽക്കുന്നവൻ, അമ്പുകൾകൊണ്ട് അവനെ തടഞ്ഞു.
സ തേനാഭിഹതഃ പാര്ഥോ വാസവിര്വജ്രസന്നിഭാന്। ത്രീഞ്ശരാന്സംദധേ ക്രുദ്ധോ വധാത്ക്രുദ്ധസ്യ പാണ്ഡവഃ
കര്ണൻ ഇന്ദ്രന്റെ വജ്രംപോലുള്ള അമ്പുകൾകൊണ്ട് അർജുനനെ തല്ലി; അതോടെ കോപത്തോടെ പാണ്ഡവൻ തന്റെ ശത്രുവിനെ സംഹരിക്കാൻ മൂന്നു അമ്പുകൾ വില്ലിൽ കെട്ടി.
തൈഃ ശരൈരാഹതം കര്ണം ധ്വജയഷ്ടിമുപാശ്രിതമ്। അപോവാഹ രഥാച്ചാശു സൂതഃ പരപുരംജയമ്
ആ അമ്പുകൾകൊണ്ട് ചതഞ്ഞ കര്ണൻ, തന്റെ പതാകയുടെ ദണ്ഡം പിടിച്ചു നിൽക്കവേ, അവന്റെ രഥസാരഥി അതിവേഗം അവനെ രഥത്തിൽ നിന്ന് മാറ്റി കൊണ്ടുപോയി.
തതഃ പരാജിതേ കര്ണേ ധാര്തരാഷ്ട്രാന്മഹാഭയമ്। വിവേശ സമുദഗ്രാംശ്ച പാണ്ഡവാന്പ്രസമീക്ഷ്യ തു
കര്ണൻ തോറ്റതോടെ, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരെ വലിയ ഭയം പിടിച്ചു; പാണ്ഡവർ ശക്തി വർദ്ധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതും അവർ കണ്ടു.
തത്പ്രകമ്പിതമത്യര്ഥം തദ്ദൃഷ്ട്വാ സൌബലോ ബലമ്। ഗിരാ മധുരയാ ചാപി സമാശ്വാസയതാസകൃത്
തന്റെ സൈന്യം അതിയായി അലയുന്നതു കണ്ട സൗബലൻ, മധുരമായ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് അവരെ വീണ്ടും വീണ്ടും ആശ്വസിപ്പിച്ചു.
ധാര്തരാഷ്ട്രൈസ്തതഃ സര്വൈര്ദുര്യോധനപുരഃസരൈഃ। ധൃതം തത്പുനരേവാസീദ്ബലം പാര്ഥപ്രപീഡിതമ്
അതിനുശേഷം ദുര്യോധനൻ മുന്നിൽ നിന്ന് നയിച്ച് ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർ എല്ലാവരും വീണ്ടും അവരുടെ സൈന്യത്തെ പിടിച്ചു നിർത്തി, പാർത്ഥന്മാർ അതിനെ കഠിനമായി ആക്രമിച്ചിരുന്നെങ്കിലും.
തതോ ദുര്യോധനം ദൃഷ്ട്വാ ഭീമോ ഭീമപരാക്രമഃ। അക്രുധ്യത്സ മഹാബാഹുരഗാരം ജാതുഷം സ്മരന്
അതിനുശേഷം ഭീമൻ, ഭയങ്കരമായ ശക്തിയുള്ളവൻ, ദുര്യോധനനെ കണ്ടപ്പോൾ ജാതുഗൃഹം ഓർത്ത് കുപിതനായി.
തതഃ സംഗ്രാമശിരസി ദദര്ശ വിപുലദ്രുമമ്। ആയാമഭൂതം തിഷ്ഠന്തം സ്കന്ധപഞ്ചാശദുന്നതമ്
യുദ്ധത്തിന്റെ ഉച്ചത്തിൽ, അമ്പതു ശാഖകൾ ഉയർന്നുനിൽക്കുന്ന, വിശാലമായ ഒരു വൃക്ഷം അവൻ കണ്ടു.
മഹാസ്കന്ധം മഹോത്സേധം ശക്രധ്വജമിവോച്ഛ്രിതമ്। തമുത്പാഠ്യ ച പാണിഭ്യാമുദ്യമ്യ ചരണാവപി
വലിയ തണ്ടും ഉയരവും ഉള്ള, ഇന്ദ്രന്റെ കൊടിപോലെ ഉയർന്നുനിൽക്കുന്ന ആ വൃക്ഷം ഭീമൻ കൈകൊണ്ടും കാലുകൊണ്ടും പിഴുതെടുത്തു.
അഭിപേദേ പരാന്സങ്ഖ്യേ വജ്രപാണിരിവാസുരാന്। ഭീമസേനഭയാര്താനി ഫല്ഗുനാഭിഹതാനി ച
വജ്രധാരിയായവൻ അസുരന്മാരെ ആക്രമിക്കുന്നതുപോലെ, ഭീമസേനൻ ശത്രുക്കളെ ആക്രമിച്ചു; ഭീമസേനനെയും അർജുനന്റെ അമ്പുകളെയും ഭയന്ന് അവർ ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു.
ന ശേകുസ്താന്യനീകാനി ധാര്തരാഷ്ട്രാണ്യുദീക്ഷിതുമ്। താനി സംഭ്രാന്തയോധാനി ശ്രാന്തവാജിഗജാനി ച
ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രരുടെ സൈന്യങ്ങൾ, അവരുടെ യോദ്ധാക്കൾ ഭ്രമിച്ചും കുതിരകളും ആനകളും ക്ഷീണിച്ചും, അവരെ നോക്കാൻ പോലും കഴിയാതെ പോയി.
ദിശഃ പ്രാകാലയദ്ഭീമോ ദിവീവാഭ്രാണി മാരുതഃ। താന്നിവൃത്താന്നിരാനന്ദാന്നരവാരണവാജിനഃ
ഭീമൻ ആ മനുഷ്യരെയും ആനകളെയും കുതിരകളെയും ആകാശത്തിലെ മേഘങ്ങളെ കാറ്റ് ചിതറിക്കുന്നതുപോലെ എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും പിരിച്ചു; അവർ സന്തോഷമില്ലാതെ പിൻവാങ്ങി.