ഭദ്രം വോഽസ്തു നിഹിതം യദ്ഗുഹായാം വിവര്ധധ്വം ജ്വലനാ ഇവൈധമാനാഃ। മാ വോ വിദ്യുഃ പാര്ഥിവാഃ കേചിദേവ യാസ്യാവഹേ ശിബിരായൈവ താവത്। സോഽനുജ്ഞാതഃ പാണ്ഡവേനാവ്യയശ്രീഃ പ്രായാച്ഛീഘ്രം ബലദേവേന സാര്ധമ്
നന്മ നിങ്ങൾക്കാകട്ടെ; ഗുഹയിൽ ഒളിച്ചിരിക്കുന്നപ്പോൾ ഇന്ധനം കിട്ടിയ തീപോലെ വളരൂ. മറ്റേതെങ്കിലും രാജാക്കന്മാർക്ക് നിങ്ങൾ അറിയപ്പെടരുത്; ഇപ്പോൾ നാം താൽക്കാലം പാളയത്തിലേക്ക് പോകാം. അക്ഷയമായ മഹത്വമുള്ള പാണ്ഡവന്റെ അനുമതിയോടെ, ബാലരാമനോടൊപ്പം വേഗത്തിൽ അവൻ പുറപ്പെട്ടു.
ധൃഷ്ടദ്യുമനസ്തു പാഞ്ചാല്യഃ പൃഷ്ഠതഃ കുരുനന്ദനൌ। അന്വഗച്ഛത്തദാ യാന്തൌ ഭാര്ഗവസ്യ നിവേശനേ
പാഞ്ചാലരാജാവിന്റെ മകനായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ, അന്ന് കുരുവംശത്തിലെ രണ്ടു സഹോദരന്മാരെ പിന്തുടർന്ന് ഭാർഗവന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് പോയി.
സോജ്ഞായമാനഃ പുരുഷാനവധായ സമന്തതഃ। സ്വയമാരാന്നിലീനോഽഭൂദ്ഭാര്ഗവസ്യ നിവേശനേ
അവരെ തിരിച്ചറിയുകയും, ചുറ്റുമുള്ള പുരുഷന്മാരെ ശ്രദ്ധിക്കുകയും ചെയ്ത ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ, ഭാർഗവന്റെ ഭവനത്തിൽ ഒളിഞ്ഞുനിന്നു.
സായം ച ഭീമസ്തു രിപുപ്രമാഥീ ജിഷ്ണുര്യമൌ ചാപി മഹാനുഭാവൌ। ഭൈക്ഷം ചരിത്വാ തു യുധിഷ്ഠിരായ നിവേദയാംചക്രുരദീനസത്വാഃ
വൈകുന്നേരം, ശത്രുക്കളെ തകർക്കുന്ന ഭീമനും, മഹാത്മാക്കളായ യമജന്മാരും, ഭിക്ഷയെടുത്ത് യുദിഷ്ഠിരനോട് വിവരം അറിയിച്ചു; അവരുടെ മനസ്സിൽ ദുർബലതയില്ലായിരുന്നു.
തതസ്തു കുന്തീ ദ്രുപദാത്മജാം താ- മുവാച കാലേ വചനം വദാന്യാ। തതോഽഗ്രമാദായ കുരുഷ്വ ഭദ്രേ ബലിം ച വിപ്രായ ച ദേഹി ഭിക്ഷാമ്
ശേഷം, കുന്തി സമയോചിതമായി ദ്രുപദന്റെ മകളോട് സ്നേഹപൂർവ്വം പറഞ്ഞു: 'മോളെ, ആദ്യം ഭാഗം എടുത്ത് ബ്രാഹ്മണനു സമർപ്പിക്കൂ; അവനു ഭിക്ഷയും കൊടുക്കൂ.'
യേ ചാന്നമിച്ഛന്തി ദദസ്വ തേഭ്യഃ പരിശ്രിതാ യേ പരിതോ മനുഷ്യാഃ। തതശ്ച ശേഷം പ്രവിഭജ്യ ശീഘ്ര- മര്ധം ചതുര്ണാം മമ ചാത്മനശ്ച
ഭക്ഷണം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്കും, ചുറ്റുമുള്ള എല്ലാവർക്കും കൊടുക്കൂ. ശേഷിക്കുന്നതിൽ, വേഗത്തിൽ പകുതി ഞങ്ങൾ നാലുപേര്ക്കും, പകുതി എനിക്കുമായി വിഭജിക്കൂ.
അര്ധം തു ഭീമായ ച ദേഹി ഭദ്രേ യ ഏഷ നാഗര്ഷഭതുല്യരൂപഃ। ഗൌരോ യുവാ സംഹനനോപപന്ന ഏഷോ ഹി വീരോ ബഹുഭുക് സദൈവ
ഭദ്രേ, ഈ പുരുഷസിംഹനായ ഭീമന് നീ അരികെ പാതി അന്നം കൊടുക്കണം. അവൻ ഉജ്ജ്വലവണ്ണനും യുവാവും ദൃഢശരീരിയുമാണ്. ഈ വീരന് എപ്പോഴും വലിയ വിശപ്പാണ്.
സാ ഹൃഷ്ടരൂപൈവ തു രാജപുത്രീ തസ്യാ വചഃ സാധ്വവിശങ്കമാനാ। യഥാവദുക്തം പ്രചകാര സാധ്വീ തേ ചാപി സര്വേ ബുഭുജുസ്തദന്നമ്
രാജകുമാരിയായ അവൾ സന്തോഷത്തോടെ, സംശയമില്ലാതെ, പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെ ചെയ്തു. അവിടെ എല്ലാവരും ആ അന്നം ആസ്വദിച്ചു.
കുശൈസ്തു ഭൂമൌ ശയനം ചകാര മാദ്രീപുത്രഃ സഹദേവസ്തപസ്വീ। അഥാത്മകീയാന്യജിനാനി സര്വേ സംസ്തീര്യ വീരാഃ സുഷുപുര്ധരണ്യാമ്
മാദ്രിയുടെ മകനായ സഹദേവൻ, വ്രതനിഷ്ഠനായവൻ, ഭൂമിയിൽ കുശത്താൽ കിടക്ക ഒരുക്കി. പിന്നെ എല്ലാവരും തങ്ങളുടെ സ്വന്തം മയില്ചർമ്മം വിരിച്ച് ഭൂമിയിൽ കിടന്നു.
അഗസ്ത്യകാന്താമഭിതോ ദിശം തു ശിരാംസി തേഷാം കുരുസത്തമാനാമ്। കുന്തീ പുരസ്താത്തു ബഭൂവ തേഷാം പാദാന്തരേ ചാഥ ബഭൂവ കൃഷ്ണാ
അഗസ്ത്യന് പ്രിയമായ ദിശയിലേക്കാണ് ആ കുരുവീരന്മാരുടെ തലകൾ തിരിഞ്ഞ് കിടന്നത്. അവരുടെ മുന്നിൽ കുന്തിയും, കാലുകൾക്കരികിൽ കൃഷ്ണയും ഉണ്ടായിരുന്നു.
അശേത ഭൂമൌ സഹ പാണ്ഡുപുത്രൈഃ പാദോപധാനീവ കൃതാ കുശേഷു। ന തത്ര ദുഃഖം മനസാപി തസ്യാ ന ചാവമേനേ കുരുപുങ്ഗവാംസ്താന്
കുശത്തപ്പുറത്ത് പാണ്ഡുപുത്രന്മാരോടൊപ്പം കൃഷ്ണ കിടന്നു, അവരുടെ കാലുകൾ തലയണയാക്കി. അവള്ക്ക് മനസ്സിൽ പോലും ദുഃഖമൊന്നുമുണ്ടായില്ല, ആ കുരുവീരന്മാരെ അവൾ അവഹേളിച്ചില്ല.
തേ തത്ര ശൂരാഃ കഥയാംബഭൂവുഃ കഥാ വിചിത്രാഃ പൃതനാധികാരാഃ। അസ്ത്രാണി ദിവ്യാനി രഥാംശ്ച നാഗാന് ഖഡ്ഗാന്ഗദാശ്ചാപി പരശ്വധാംശ്ച
അവിടെ ആ വീരന്മാർ അനേകം അത്ഭുതകഥകൾ പറഞ്ഞു തുടങ്ങി. യുദ്ധങ്ങളുടെയും ദിവ്യായുധങ്ങളുടെയും രഥങ്ങളുടെയും ആനകളുടെയും വാളുകളുടെയും ഗദകളുടെയും പരശുക്കളുടെയും കഥകൾ അവർ പറഞ്ഞു.
തേഷാം കഥാസ്താഃ പരികീര്ത്യമാനാഃ പാഞ്ചാലരാജസ്യ സുതസ്തദാനീമ്। സുശ്രാവ കൃഷ്ണാം ച തദാ നിഷണ്ണാം തേ ചാപി സര്വേ ദദൃശുര്മനുഷ്യാഃ
അവരുടെ ആ കഥകൾ പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ പാഞ്ചാലരാജാവിന്റെ മകനും കൃഷ്ണയും അവിടെ ഇരുന്നവളെയും കണ്ടു. അവിടെയുള്ള എല്ലാവരും അവരെ കണ്ടു.
ധൃഷ്ടദ്യുമ്നോ രാജപുത്രസ്തു സര്വം വൃത്തം തേഷാം കഥിതം ചൈവ രാത്രൌ। സര്വം രാജ്ഞേ ദ്രുപദായാഖിലേന നിവേദയിഷ്യംസ്ത്വരിതോ ജഗാമ
ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ, രാജകുമാരൻ, ആ രാത്രി അവർക്കുണ്ടായതെല്ലാം കേട്ടു, ഉടൻ രാജാവ് ദ്രുപദനോടു എല്ലാം വിശദമായി അറിയിക്കാൻ പുറപ്പെട്ടു.
പാഞ്ചാലരാജസ്തു വിഷണ്ണരൂപ- സ്താന്പാണ്ഡവാനപ്രതിവിന്ദമാനഃ। ധൃഷ്ടദ്യുമ്നം പര്യപൃച്ഛന്മഹാത്മാ ക്വ സാ ഗതാ കേന നീതാ ച കൃഷ്ണാ
പാഞ്ചാലരാജാവ് വിഷാദഭാവത്തോടെ, പാണ്ഡവരെ തിരിച്ചറിയാനാവാതെ, മഹാത്മാവായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനോടു ചോദിച്ചു: 'എവിടേക്ക് കൃഷ്ണ പോയി? ആരാണ് അവളെ കൊണ്ടുപോയത്?'
കച്ചിന്ന ശൂദ്രേണ ന ഹീനജേന വൈശ്യേന വാ കരദേനോപപന്നാ। കച്ചിത്പദം മൂര്ധ്നി ന പങ്കദിഗ്ധം കച്ചിന്ന മാലാ പതിതാ ശ്മശാനേ
'കൃഷ്ണയെ ശൂദ്രനോ, താഴ്ന്നവനോ, അല്ലെങ്കിൽ കരം കൊടുക്കുന്ന വൈശ്യനോ കൊണ്ടുപോയിട്ടില്ലല്ലോ? അവളുടെ കാൽ ചളിയിൽ കയറിയിട്ടില്ലല്ലോ? അവളുടെ മാല ശ്മശാനത്തിൽ വീണിട്ടില്ലല്ലോ?'
കച്ചിത്സ വര്ണപ്രവരോ മനുഷ്യ ഉദ്രിക്തവര്ണോഽപ്യുത ഏവ കച്ചിത്। കച്ചിന്ന വാമോ മമ മൂര്ധ്നി പാദഃ കൃഷ്ണാഭിമര്ശേന കൃതോഽദ്യ പുത്ര
'അവൻ ഉന്നതവർണ്ണക്കാരനാണ്, ഭിന്നമായ രൂപം ഉണ്ടായിരുന്നാലും. എന്റെ മകളുടെ കാൽ എന്റെ തലയിൽ സ്പർശിച്ചിട്ടില്ലല്ലോ, കൃഷ്ണയുടെ സ്നേഹത്തിൽ നിന്നു, മകനേ?'
കച്ചിന്ന തപ്സ്യേ പരമപ്രതീതഃ സംയുജ്യ പാര്ഥേന നരര്ഷഭേണ। വദസ്വ തത്ത്വേന മഹാനുഭാവ കോഽസൌ വിജേതാ ദുഹിതുര്മമാദ്യ
'പാർഥനെന്ന പുരുഷസിംഹനുമായി എന്റെ മകളെ ചേർത്തതുകൊണ്ട് ഞാൻ കഠിന വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കേണ്ടി വരുമോ? മഹാനുഭാവാ, സത്യം പറയൂ, ഇന്നവളെ ജയിച്ചവൻ ആരാണ്?'
വിചിത്രവീര്യസ്യ സുതസ്യ കച്ചി- ത്കുരുപ്രവീരസ്യ ധ്രിയന്തി പുത്രാഃ। കച്ചിത്തു പാര്ഥേന യവീയസാഽധ്യ ധനുര്ഗൃഹീതം നിഹതം ച ലക്ഷ്യമ്
'വിചിത്രവീര്യന്റെ പുത്രന്മാരായ കുരുവീരന്മാർ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നു തന്നെയോ? ഇന്നലെ ധനുസ് എടുത്ത് ലക്ഷ്യം തകർത്തത് ഇളയ പാർഥനാണോ?'
തതസ്തഥോക്തഃ പരിഹൃഷ്ടരൂപഃ പിത്രേ ശശംസാഥ സ രാജപുത്രഃ। ധൃഷ്ടദ്യുമ്നഃ സോമകാനാം പ്രബര്ഹോ വൃത്തം യഥാ യേന ഹൃതാ ച കൃഷ്ണാ
അപ്പോൾ സന്തോഷഭരിതനായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ, സോമകന്മാരുടെ നേതാവ്, അച്ഛനോടു സംഭവിച്ചതെല്ലാം, കൃഷ്ണയെ എങ്ങനെ കൊണ്ടുപോയെന്നതും പറഞ്ഞു.
യോഽസൌ യുവാ വ്യായതലോഹിതാക്ഷഃ കൃഷ്ണാജിനീ ദേവസമാനരൂപഃ। യഃ കാര്മുകാഗ്ര്യം കൃതവാനധിജ്യം ലക്ഷം ച യഃ പാതിതവാന്പൃഥിവ്യാമ്
'കറുത്ത മയില്ചർമ്മം ധരിച്ച, വിശാലവും ചുവപ്പും കണ്ണുകളുള്ള, ദൈവസദൃശമായ ആ യുവാവ്, വലിയ ധനുസ് വലിച്ച് ഭൂമിയിൽ ലക്ഷ്യം തകർത്തവൻ—'
അസജ്ജമാനശ്ച തതസ്തരസ്വീ വൃതോ ദ്വിജാഗ്ര്യൈരഭിപൂജ്യമാനഃ। ചക്രാമ വജ്രീവ ദിതേഃ സുതേഷു സര്വൈശ്ച ദേവൈര്ഋഷിഭിശ്ച ജുഷ്ടഃ
'തടസ്സമില്ലാതെ വേഗത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ച, പ്രധാന ബ്രാഹ്മണന്മാർ തിരഞ്ഞെടുത്ത് ആദരിച്ച, ദിതിയുടെ മക്കളിൽ ഇന്ദ്രൻപോലെ, ദേവന്മാരും ഋഷികളും ചുറ്റിയവൻ.'
കൃഷ്മാ പ്രഗൃഹ്യാജിനമന്വയാത്തം നാഗം യഥാ നാഗവധൂഃ പ്രഹൃഷ്ടാ। `ശ്യാമോ യുവാ വാരണമത്തഗാമീ കൃത്വാ മഹത്കര്മ സുദുഷ്കരം തത്
'കൃഷ്ണ കറുത്ത മയില്ചർമ്മം എടുത്ത് സന്തോഷത്തോടെ അവനെ പിന്തുടർന്നു, ആനയെയും പോലെ ആനകണ്ണിക്കുട്ടി. അവൻ കറുത്തവനും യുവാവും ആനപോലെയുള്ള നടയുമുള്ളവനും ആ മഹത്തായ ദുഷ്കരമായ പ്രവൃത്തി ചെയ്തു.'
യഃ സൂതപുത്രേണ ചകാര യുദ്ധം ശങ്കേഽര്ജുനം തം ത്രിദശേശവീര്യമ്।' അമൃഷ്യമാണേഷു നരാധിപേഷു ക്രുദ്ധേഷു വൈ തത്ര സമാപതത്സു
'സൂതപുത്രനോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്തവൻ—അവൻ ദേവേന്ദ്രനു തുല്യശക്തിയുള്ള അർജുനനാണെന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു. രാജാക്കന്മാർ അതു സഹിക്കാനാവാതെ കോപത്തോടെ അവിടെയെത്തി.'
തതോഽപരഃ പാര്ഥിവസങ്ഘമധ്യേ പ്രവൃദ്ധമാരുജ്യ മഹീപ്രരോഹമ്। പ്രാകാലയത്തേന സ പാര്ഥിവൌഘാന് ഭീമോഽന്തകഃ പ്രാണഭൃതോ യഥൈവ
അതിനുശേഷം രാജാക്കന്മാരുടെ കൂട്ടത്തിനിടയിൽ ഭീമൻ ഒരു വലിയ പച്ചമരത്തിലേറി, അതുപിടിച്ച്, ജീവികൾക്കിടയിൽ യമൻപോലെ, മുന്നിലുള്ള രാജാക്കന്മാരെ തകർത്തു.
ബാഹ്യാം പുരാദ്ഭാര്ഗവകര്മശാലാമ്
നഗരത്തിന് പുറത്തു ഭാർഗവന്റെ ശില്പശാല ഉണ്ടായിരുന്നു.
തത്രോപവിഷ്ടാര്ചിരിവാനലസ്യ തേഷാം ജനിത്രീതി മമ പ്രതര്കഃ। തഥാവിധൈരേവ നരപ്രവീരൈ- രുപോപവിഷ്ടൈസ്ത്രിബിരഗ്നികല്പൈഃ
അവിടെ, അഗ്നിയുടെ ജ്വാലപോലെ ഇരുന്ന ഒരു സ്ത്രീയെ ഞാൻ കണ്ടു; അവളാണ് ഇവരുടെ അമ്മയെന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു. അവളോടൊപ്പം മൂന്നു മഹാപുരുഷന്മാർ കൂടി ഇരുന്നു, അഗ്നിപോലെ പ്രകാശം ഉള്ളവർ.
തസ്യാസ്തതസ്താവഭിവാദ്യ പാദാ- വുക്ത്വാ ച കൃഷ്ണാമഭിവാദയേതി। സ്ഥിതൌ ച തത്രൈവ നിവേദ്യ കൃഷ്ണാം ഭിക്ഷാപ്രചാരായ ഗതാ നരാഗ്ര്യാഃ
അവളുടെ കാലുകൾ കുമ്പിടി, 'കൃഷ്ണയെ വന്ദനം ചെയ്യണം' എന്നു പറഞ്ഞു, കൃഷ്ണയുടെ സാന്നിധ്യം അറിയിച്ചശേഷം, ആ മഹാപുരുഷന്മാർ അവിടെ നിന്നു ഭിക്ഷയ്ക്കായി പുറപ്പെട്ടു.
തേഷാം തു ഭൈക്ഷം പ്രതിഗൃഹ്യ കൃഷ്ണാ ദത്വാ ബലിം ബ്രാഹ്മണസാച്ച കൃത്വാ। താം ചൈവ വൃദ്ധാം പരിവേഷ്യ താംശ്ച നരപ്രവീരാന്സ്വയമപ്യഭുങ്ക്ത
അവർ കൊണ്ടുവന്ന ഭിക്ഷ കൃഷ്ണ സ്വീകരിച്ചു, ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ഭാഗം നൽകി, വൃദ്ധസ്ത്രീയെ സേവിച്ചു, പിന്നെ ആ മഹാപുരുഷന്മാരോടൊപ്പം അവളും ഭക്ഷിച്ചു.
സുപ്താസ്തു തേ പാര്ഥിവ സര്വ ഏവ കൃഷ്ണാ ച തേഷാം ചരണോപധാനേ। ആസീത്പൃഥിവ്യാം ശയനം ച തേഷാം ദര്ഭാജിനാഗ്രാസ്തരണോപപന്നമ്
അവരൊക്കെയും ഉറങ്ങി, കൃഷ്ണ അവർക്കു കാലത്തണയായി കിടന്നു; അവരുടെ കിടക്ക നിലത്തായിരുന്നു, ദർഭയും മൃഗചർമ്മവും വിരിഞ്ഞിരുന്നതായിരുന്നു.