അന്യാനശക്താന്നൃപതീന്സമീക്ഷ്യ സ്വയംവരേ കാര്മുകേണോത്തമേന। ധനഞ്ജയസ്തദ്ധനുരേകവീരഃ സജ്യം കരോതീത്യഭിവീക്ഷ്യ കൃഷ്ണഃ
മറ്റു രാജാക്കന്മാർക്ക് ആ ഉത്തമവില്ല് ചൊല്ലാൻ കഴിയാത്തത് കണ്ടു, ധനഞ്ജയൻ ഒറ്റയാൾ ആ വില്ല് ചൊല്ലുമെന്ന് കേശവൻ മനസ്സിലാക്കി.
ഇതി സ്വയം വാസുദേവോ വിചിന്ത്യ പാര്ഥാന്വിവിത്സന്വിവിധൈരുപായൈഃ। ന തദ്ധനുഃ സജ്യമിയേപ കര്തും ബഭൂവുരസ്യേഷ്ടതമാ ഹി പാര്ഥാഃ
വാസുദേവൻ ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച്, പല വഴികളിലൂടെ പാണ്ഡവരെ തിരിച്ചറിയാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, ആ വില്ല് ചൊല്ലാൻ ശ്രമിച്ചില്ല. പാണ്ഡവർ അവനു ഏറ്റവും പ്രിയരായിരുന്നു.
ഭ്രാതുര്വചസ്തത്പ്രസമീക്ഷ്യ സര്വേ ജ്യേഷ്ഠസ്യ പാണ്ഡോസ്തനയാസ്തദാനീമ്। തമേവാര്ഥം ധ്യായമാനാ മനോഭിഃ സര്വേ ച തേ തസ്ഥുരദീനസത്വാഃ
അക്കാലത്ത്, മൂത്ത സഹോദരന്റെ വാക്ക് മനസ്സിലാക്കി, പാണ്ഡുവിന്റെ എല്ലാ മക്കളും ആ ലക്ഷ്യത്തിൽ മനസ്സു ഏകാഗ്രമാക്കി, മനസ്സാക്ഷി ദുർബലമാകാതെ ഉറച്ചുനിന്നു.
വൃഷ്ണിപ്രവീരസ്തു കുരുപ്രവീരാ- നാശംസമാനഃ സഹരൌഹിണേയഃ। ജഗാമ താം ഭാര്ഗവകര്മശാലാം യത്രാസതേ തേ പുരുഷപ്രവീരാഃ
വൃഷ്ണികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവൻ, രോഹിണിയുടെ പുത്രനോടൊപ്പം, കുരുകുലത്തിലെ വീരന്മാരെ മുൻകൂട്ടി കരുതികൊണ്ട്, ഭാർഗവന്റെ ശില്പശാലയിലേക്കു പോയി, അവിടെ ആ മഹാന്മാർ ഇരുന്നുകൊണ്ടിരുന്നു.
തത്രോപവിഷ്ടം പൃഥുദീര്ഘബാഹും ദദര്ശ കൃഷ്ണഃ സഹരൌഹിണേയഃ। അജാതശത്രും പരിവാര്യ താംശ്ചാ- പ്യുപോപവിഷ്ടാഞ്ജ്വലനപ്രകാശാന്
അവിടെ, കേശവനും രോഹിണിയുടെ പുത്രനും, വീതിയും ദൈർഘ്യവും ഉള്ള ഭുജങ്ങൾ 가진 അജാതശത്രുവിനെ, തീപോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന പുരുഷന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്ന് കണ്ടു.
തതോഽബ്രവീദ്വാസുദേവോഽഭിഗമ്യ കുന്തീസുതം ധര്മഭൃതാം വരിഷ്ഠമ്। കൃഷ്ണോഽഹമസ്മീതി നിപീഡ്യ പാദൌ യുധിഷ്ഠിരസ്യാജമീഢസ്യ രാജ്ഞഃ
അപ്പോൾ വാസുദേവൻ, കുന്തിയുടെ മകനായ, ധർമ്മത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ യുദിഷ്ഠിരന്റെ അടികൾ പിടിച്ച്, 'ഞാൻ കൃഷ്ണനാണ്' എന്ന് പറഞ്ഞു.
തഥൈവ തസ്യാപ്യനു രൌഹിണേയ- സ്തൌ ചാപി ഹൃഷ്ടാഃ കുരവോഽഭ്യനന്ദന। പിതൃഷ്വസുശ്ചാപി യദുപ്രവീരാ- വഗൃഹ്ണതാം ഭാരതമുഖ്യ പാദൌ
അതു പോലെ തന്നെ രോഹിണിയുടെ പുത്രനും ചെയ്തു; സന്തോഷത്തോടെ കുരുക്കൾ അവരെ സ്വീകരിച്ചു. യദുക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാരായ സഹോദരന്മാർ ഭാരതവംശത്തിലെ മുൻനിരയവന്റെ അടികൾ ചേർന്നു.
അജാതശത്രുശ്ച കുരുപ്രവീരഃ പപ്രച്ഛ കൃഷ്ണം കുശലം വിലോക്യ। കഥം വയം വാസുദേവ ത്വയേഹ ഗൂഢാ വസന്തോ വിദിതാശ്ച സര്വേ
കുരുക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അജാതശത്രു, കൃഷ്ണനെ സുഖസ്ഥിതിയിൽ കണ്ടു, 'വാസുദേവാ, ഞങ്ങൾ ഇവിടെ ഒളിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നിട്ടും എല്ലാവർക്കും എങ്ങനെ അറിയപ്പെട്ടു?' എന്ന് ചോദിച്ചു.
തമബ്രവീദ്വാസുദേവഃ പ്രഹസ്യ ഗൂഢോഽപ്യഗ്നിര്ജ്ഞായത ഏവ രാജന്। തം വിക്രമം പാണ്ഡവേയാനതീത്യ കോഽന്യഃ കര്താ വിദ്യതേ മാനുഷേഷു
വാസുദേവൻ പുഞ്ചിരിയോടെ പറഞ്ഞു: 'രാജാവേ, തീ ഒളിച്ചാലും അറിയപ്പെടും. പാണ്ഡവരെ മറികടന്ന് ഇങ്ങനെ ചെയ്യാൻ മനുഷ്യരിൽ മറ്റാരും കഴിയില്ല.'
ദിഷ്ട്യാ സര്വേ പാവകാദ്വിപ്രമുക്താ യൂയം ഘോരാത്പാണ്ഡവാഃ ശത്രുസാഹാഃ। ദിഷ്ട്യാ പാപോ ധൃതരാഷ്ട്രസ്യ പുത്രഃ സഹാമാത്യോ ന സകാമോഽഭവിഷ്യത്
ദൈവകൃപയാൽ, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച പാണ്ഡവർ, നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ആ ഭയങ്കരമായ തീയിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെട്ടു. ദൈവകൃപയാൽ, ദുര്യോധനനും അവന്റെ മന്ത്രിമാരും തങ്ങളുടെ മോഹം നേടാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
ഭദ്രം വോഽസ്തു നിഹിതം യദ്ഗുഹായാം വിവര്ധധ്വം ജ്വലനാ ഇവൈധമാനാഃ। മാ വോ വിദ്യുഃ പാര്ഥിവാഃ കേചിദേവ യാസ്യാവഹേ ശിബിരായൈവ താവത്। സോഽനുജ്ഞാതഃ പാണ്ഡവേനാവ്യയശ്രീഃ പ്രായാച്ഛീഘ്രം ബലദേവേന സാര്ധമ്
നന്മ നിങ്ങൾക്കാകട്ടെ; ഗുഹയിൽ ഒളിച്ചിരിക്കുന്നപ്പോൾ ഇന്ധനം കിട്ടിയ തീപോലെ വളരൂ. മറ്റേതെങ്കിലും രാജാക്കന്മാർക്ക് നിങ്ങൾ അറിയപ്പെടരുത്; ഇപ്പോൾ നാം താൽക്കാലം പാളയത്തിലേക്ക് പോകാം. അക്ഷയമായ മഹത്വമുള്ള പാണ്ഡവന്റെ അനുമതിയോടെ, ബാലരാമനോടൊപ്പം വേഗത്തിൽ അവൻ പുറപ്പെട്ടു.
ധൃഷ്ടദ്യുമനസ്തു പാഞ്ചാല്യഃ പൃഷ്ഠതഃ കുരുനന്ദനൌ। അന്വഗച്ഛത്തദാ യാന്തൌ ഭാര്ഗവസ്യ നിവേശനേ
പാഞ്ചാലരാജാവിന്റെ മകനായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ, അന്ന് കുരുവംശത്തിലെ രണ്ടു സഹോദരന്മാരെ പിന്തുടർന്ന് ഭാർഗവന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് പോയി.
സോജ്ഞായമാനഃ പുരുഷാനവധായ സമന്തതഃ। സ്വയമാരാന്നിലീനോഽഭൂദ്ഭാര്ഗവസ്യ നിവേശനേ
അവരെ തിരിച്ചറിയുകയും, ചുറ്റുമുള്ള പുരുഷന്മാരെ ശ്രദ്ധിക്കുകയും ചെയ്ത ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ, ഭാർഗവന്റെ ഭവനത്തിൽ ഒളിഞ്ഞുനിന്നു.
സായം ച ഭീമസ്തു രിപുപ്രമാഥീ ജിഷ്ണുര്യമൌ ചാപി മഹാനുഭാവൌ। ഭൈക്ഷം ചരിത്വാ തു യുധിഷ്ഠിരായ നിവേദയാംചക്രുരദീനസത്വാഃ
വൈകുന്നേരം, ശത്രുക്കളെ തകർക്കുന്ന ഭീമനും, മഹാത്മാക്കളായ യമജന്മാരും, ഭിക്ഷയെടുത്ത് യുദിഷ്ഠിരനോട് വിവരം അറിയിച്ചു; അവരുടെ മനസ്സിൽ ദുർബലതയില്ലായിരുന്നു.
തതസ്തു കുന്തീ ദ്രുപദാത്മജാം താ- മുവാച കാലേ വചനം വദാന്യാ। തതോഽഗ്രമാദായ കുരുഷ്വ ഭദ്രേ ബലിം ച വിപ്രായ ച ദേഹി ഭിക്ഷാമ്
ശേഷം, കുന്തി സമയോചിതമായി ദ്രുപദന്റെ മകളോട് സ്നേഹപൂർവ്വം പറഞ്ഞു: 'മോളെ, ആദ്യം ഭാഗം എടുത്ത് ബ്രാഹ്മണനു സമർപ്പിക്കൂ; അവനു ഭിക്ഷയും കൊടുക്കൂ.'
യേ ചാന്നമിച്ഛന്തി ദദസ്വ തേഭ്യഃ പരിശ്രിതാ യേ പരിതോ മനുഷ്യാഃ। തതശ്ച ശേഷം പ്രവിഭജ്യ ശീഘ്ര- മര്ധം ചതുര്ണാം മമ ചാത്മനശ്ച
ഭക്ഷണം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്കും, ചുറ്റുമുള്ള എല്ലാവർക്കും കൊടുക്കൂ. ശേഷിക്കുന്നതിൽ, വേഗത്തിൽ പകുതി ഞങ്ങൾ നാലുപേര്ക്കും, പകുതി എനിക്കുമായി വിഭജിക്കൂ.
അര്ധം തു ഭീമായ ച ദേഹി ഭദ്രേ യ ഏഷ നാഗര്ഷഭതുല്യരൂപഃ। ഗൌരോ യുവാ സംഹനനോപപന്ന ഏഷോ ഹി വീരോ ബഹുഭുക് സദൈവ
ഭദ്രേ, ഈ പുരുഷസിംഹനായ ഭീമന് നീ അരികെ പാതി അന്നം കൊടുക്കണം. അവൻ ഉജ്ജ്വലവണ്ണനും യുവാവും ദൃഢശരീരിയുമാണ്. ഈ വീരന് എപ്പോഴും വലിയ വിശപ്പാണ്.
സാ ഹൃഷ്ടരൂപൈവ തു രാജപുത്രീ തസ്യാ വചഃ സാധ്വവിശങ്കമാനാ। യഥാവദുക്തം പ്രചകാര സാധ്വീ തേ ചാപി സര്വേ ബുഭുജുസ്തദന്നമ്
രാജകുമാരിയായ അവൾ സന്തോഷത്തോടെ, സംശയമില്ലാതെ, പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെ ചെയ്തു. അവിടെ എല്ലാവരും ആ അന്നം ആസ്വദിച്ചു.
കുശൈസ്തു ഭൂമൌ ശയനം ചകാര മാദ്രീപുത്രഃ സഹദേവസ്തപസ്വീ। അഥാത്മകീയാന്യജിനാനി സര്വേ സംസ്തീര്യ വീരാഃ സുഷുപുര്ധരണ്യാമ്
മാദ്രിയുടെ മകനായ സഹദേവൻ, വ്രതനിഷ്ഠനായവൻ, ഭൂമിയിൽ കുശത്താൽ കിടക്ക ഒരുക്കി. പിന്നെ എല്ലാവരും തങ്ങളുടെ സ്വന്തം മയില്ചർമ്മം വിരിച്ച് ഭൂമിയിൽ കിടന്നു.
അഗസ്ത്യകാന്താമഭിതോ ദിശം തു ശിരാംസി തേഷാം കുരുസത്തമാനാമ്। കുന്തീ പുരസ്താത്തു ബഭൂവ തേഷാം പാദാന്തരേ ചാഥ ബഭൂവ കൃഷ്ണാ
അഗസ്ത്യന് പ്രിയമായ ദിശയിലേക്കാണ് ആ കുരുവീരന്മാരുടെ തലകൾ തിരിഞ്ഞ് കിടന്നത്. അവരുടെ മുന്നിൽ കുന്തിയും, കാലുകൾക്കരികിൽ കൃഷ്ണയും ഉണ്ടായിരുന്നു.
അശേത ഭൂമൌ സഹ പാണ്ഡുപുത്രൈഃ പാദോപധാനീവ കൃതാ കുശേഷു। ന തത്ര ദുഃഖം മനസാപി തസ്യാ ന ചാവമേനേ കുരുപുങ്ഗവാംസ്താന്
കുശത്തപ്പുറത്ത് പാണ്ഡുപുത്രന്മാരോടൊപ്പം കൃഷ്ണ കിടന്നു, അവരുടെ കാലുകൾ തലയണയാക്കി. അവള്ക്ക് മനസ്സിൽ പോലും ദുഃഖമൊന്നുമുണ്ടായില്ല, ആ കുരുവീരന്മാരെ അവൾ അവഹേളിച്ചില്ല.
തേ തത്ര ശൂരാഃ കഥയാംബഭൂവുഃ കഥാ വിചിത്രാഃ പൃതനാധികാരാഃ। അസ്ത്രാണി ദിവ്യാനി രഥാംശ്ച നാഗാന് ഖഡ്ഗാന്ഗദാശ്ചാപി പരശ്വധാംശ്ച
അവിടെ ആ വീരന്മാർ അനേകം അത്ഭുതകഥകൾ പറഞ്ഞു തുടങ്ങി. യുദ്ധങ്ങളുടെയും ദിവ്യായുധങ്ങളുടെയും രഥങ്ങളുടെയും ആനകളുടെയും വാളുകളുടെയും ഗദകളുടെയും പരശുക്കളുടെയും കഥകൾ അവർ പറഞ്ഞു.
തേഷാം കഥാസ്താഃ പരികീര്ത്യമാനാഃ പാഞ്ചാലരാജസ്യ സുതസ്തദാനീമ്। സുശ്രാവ കൃഷ്ണാം ച തദാ നിഷണ്ണാം തേ ചാപി സര്വേ ദദൃശുര്മനുഷ്യാഃ
അവരുടെ ആ കഥകൾ പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ പാഞ്ചാലരാജാവിന്റെ മകനും കൃഷ്ണയും അവിടെ ഇരുന്നവളെയും കണ്ടു. അവിടെയുള്ള എല്ലാവരും അവരെ കണ്ടു.
ധൃഷ്ടദ്യുമ്നോ രാജപുത്രസ്തു സര്വം വൃത്തം തേഷാം കഥിതം ചൈവ രാത്രൌ। സര്വം രാജ്ഞേ ദ്രുപദായാഖിലേന നിവേദയിഷ്യംസ്ത്വരിതോ ജഗാമ
ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ, രാജകുമാരൻ, ആ രാത്രി അവർക്കുണ്ടായതെല്ലാം കേട്ടു, ഉടൻ രാജാവ് ദ്രുപദനോടു എല്ലാം വിശദമായി അറിയിക്കാൻ പുറപ്പെട്ടു.
പാഞ്ചാലരാജസ്തു വിഷണ്ണരൂപ- സ്താന്പാണ്ഡവാനപ്രതിവിന്ദമാനഃ। ധൃഷ്ടദ്യുമ്നം പര്യപൃച്ഛന്മഹാത്മാ ക്വ സാ ഗതാ കേന നീതാ ച കൃഷ്ണാ
പാഞ്ചാലരാജാവ് വിഷാദഭാവത്തോടെ, പാണ്ഡവരെ തിരിച്ചറിയാനാവാതെ, മഹാത്മാവായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനോടു ചോദിച്ചു: 'എവിടേക്ക് കൃഷ്ണ പോയി? ആരാണ് അവളെ കൊണ്ടുപോയത്?'
കച്ചിന്ന ശൂദ്രേണ ന ഹീനജേന വൈശ്യേന വാ കരദേനോപപന്നാ। കച്ചിത്പദം മൂര്ധ്നി ന പങ്കദിഗ്ധം കച്ചിന്ന മാലാ പതിതാ ശ്മശാനേ
'കൃഷ്ണയെ ശൂദ്രനോ, താഴ്ന്നവനോ, അല്ലെങ്കിൽ കരം കൊടുക്കുന്ന വൈശ്യനോ കൊണ്ടുപോയിട്ടില്ലല്ലോ? അവളുടെ കാൽ ചളിയിൽ കയറിയിട്ടില്ലല്ലോ? അവളുടെ മാല ശ്മശാനത്തിൽ വീണിട്ടില്ലല്ലോ?'
കച്ചിത്സ വര്ണപ്രവരോ മനുഷ്യ ഉദ്രിക്തവര്ണോഽപ്യുത ഏവ കച്ചിത്। കച്ചിന്ന വാമോ മമ മൂര്ധ്നി പാദഃ കൃഷ്ണാഭിമര്ശേന കൃതോഽദ്യ പുത്ര
'അവൻ ഉന്നതവർണ്ണക്കാരനാണ്, ഭിന്നമായ രൂപം ഉണ്ടായിരുന്നാലും. എന്റെ മകളുടെ കാൽ എന്റെ തലയിൽ സ്പർശിച്ചിട്ടില്ലല്ലോ, കൃഷ്ണയുടെ സ്നേഹത്തിൽ നിന്നു, മകനേ?'
കച്ചിന്ന തപ്സ്യേ പരമപ്രതീതഃ സംയുജ്യ പാര്ഥേന നരര്ഷഭേണ। വദസ്വ തത്ത്വേന മഹാനുഭാവ കോഽസൌ വിജേതാ ദുഹിതുര്മമാദ്യ
'പാർഥനെന്ന പുരുഷസിംഹനുമായി എന്റെ മകളെ ചേർത്തതുകൊണ്ട് ഞാൻ കഠിന വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കേണ്ടി വരുമോ? മഹാനുഭാവാ, സത്യം പറയൂ, ഇന്നവളെ ജയിച്ചവൻ ആരാണ്?'
വിചിത്രവീര്യസ്യ സുതസ്യ കച്ചി- ത്കുരുപ്രവീരസ്യ ധ്രിയന്തി പുത്രാഃ। കച്ചിത്തു പാര്ഥേന യവീയസാഽധ്യ ധനുര്ഗൃഹീതം നിഹതം ച ലക്ഷ്യമ്
'വിചിത്രവീര്യന്റെ പുത്രന്മാരായ കുരുവീരന്മാർ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നു തന്നെയോ? ഇന്നലെ ധനുസ് എടുത്ത് ലക്ഷ്യം തകർത്തത് ഇളയ പാർഥനാണോ?'
തതസ്തഥോക്തഃ പരിഹൃഷ്ടരൂപഃ പിത്രേ ശശംസാഥ സ രാജപുത്രഃ। ധൃഷ്ടദ്യുമ്നഃ സോമകാനാം പ്രബര്ഹോ വൃത്തം യഥാ യേന ഹൃതാ ച കൃഷ്ണാ
അപ്പോൾ സന്തോഷഭരിതനായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ, സോമകന്മാരുടെ നേതാവ്, അച്ഛനോടു സംഭവിച്ചതെല്ലാം, കൃഷ്ണയെ എങ്ങനെ കൊണ്ടുപോയെന്നതും പറഞ്ഞു.