തതോ വരിഷ്ഠഃ സുരദാനവാനാ- മുദരധീര്വൃഷ്ണികുലപ്രവീരഃ। ജഹര്ഷ രാമേണ സ പീഡ്യ ഹസ്തം ഹസ്തംഗതാം പാണ്ഡുസുതസ്യ മത്വാ
അപ്പോൾ ദേവന്മാരിലും അസുരന്മാരിലും ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനും, വൃഷ്ണികുലത്തിലെ പ്രധാനിയും, ധീരനും, രാമൻ കൈ പിടിച്ചപ്പോൾ പാണ്ഡുവിന്റെ മകൻ ഇനി തനിക്കു ലഭിച്ചുവെന്ന് കരുതി സന്തോഷിച്ചു.
ന ജജ്ഞിരേഽന്യേ നൃപവിപ്രമുഖ്യാഃ സംഛന്നരൂപാനഥ പാണ്ഡുപുത്രാന്। വിനാ ഹി ലോകേ ച യദുപ്രവീരൌ ധൌമ്യം ഹി ധര്മം സഹ സോദരാംശ്ച
പാണ്ഡവന്മാർ രൂപം മറച്ചിരുന്നതുകൊണ്ട്, മറ്റു പ്രധാന രാജാക്കന്മാരും ബ്രാഹ്മണന്മാരും അവരെ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിഞ്ഞില്ല; ലോകത്ത് യദുക്കുലത്തിലെ രണ്ടു ശ്രേഷ്ഠന്മാരെയും, ധൗമ്യനെയും, ധർമ്മനെയും, അവരുടെ സഹോദരന്മാരെയും ഒഴികെ.
യദാ നിവൃത്താ രാജാനോ ധനുഷഃ സജ്യകര്മണഃ। അഥോദതിഷ്ഠദ്വിപ്രാണാം മധ്യാജ്ജിഷ്ണുരുദാരധീഃ
രാജാക്കന്മാർ ധനുസ്സിനെ വലിക്കാൻ ശ്രമം അവസാനിപ്പിച്ചതിനുശേഷം, മഹാത്മാവായ അർജുനൻ ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ നടുവിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റു.
ഉദക്രോശന്വിപ്രമുഖ്യാ വിധുന്വന്തോഽജിനാനി ച। ദൃഷ്ട്വാ സംപ്രസ്ഥിതം പാര്ഥമിന്ദ്രകേതുസമപ്രഭമ്
പാർഥൻ ഇന്ദ്രധ്വജം പോലെ പ്രകാശിച്ചുകൊണ്ട് പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ, പ്രധാന ബ്രാഹ്മണന്മാർ കുരിശ്ശലോടെയും, കുരിശ്ശലോടെയും, അവരുടെ മാൻതോലുകൾ കുലുക്കിക്കൊണ്ടും, അവനെ നോക്കി കരഞ്ഞു.
കേചിദാസന്വിമനസഃ കേചിദാസന്മുദാന്വിതാഃ। ആഹുഃ പരസ്പരം കേചിന്നിപുണാ ബുദ്ധിജീവിനഃ
ചിലര് നിരാശരായി നിന്നു, ചിലര് സന്തോഷത്തോടെ. ചിലര് തമ്മില് സംസാരിച്ചു, അവര് വളരെ പരിചയസമ്പന്നരും ബുദ്ധിമാന്മാരുമായിരുന്നു.
യത്കര്ണശല്യപ്രമുഖൈഃ ക്ഷത്രിയൈര്ലോകവിശ്രുതൈഃ। നാനതം ബലവദ്ഭിര്ഹി ധനുര്വേദപരായണൈഃ
ഈ വില്ല്, മനുഷ്യരില് പ്രശസ്തമായത്, കര്ണ്ണനും ശല്യനും പോലുള്ള ശക്തരായ ക്ഷത്രിയന്മാര് കൈകാര്യം ചെയ്തതാണ്. ഇവര് വില്ലിനുള്ള വിജ്ഞാനത്തില് പ്രാവീണ്യമുള്ളവരാണ്.
തത്കഥം ത്വകൃതാസ്ത്രേണ പ്രാണതോ ദുര്ബലീയസാ। വടുമാത്രേണ ശക്യം ഹി സജ്യം കര്തും ധനുര്ദ്വിജാഃ
അയാളൊരുപക്ഷേ ആയുധങ്ങളില് പരിശീലനം ഇല്ലാത്തവനും, ദുർബലനും, വെറും ബാലനുമാണ്. അങ്ങനെയുള്ളവന് ഈ വില്ല് വലിക്കാൻ എങ്ങനെയാണ് കഴിയുക, ദ്വിജന്മാരേ?
അവഹാസ്യാ ഭവിഷ്യന്തി ബ്രാഹ്മണാഃ സര്വരാജസു। കര്മണ്യസ്മിന്നസംസിദ്ധേ ചാപലാദപരീക്ഷിതേ
ഈ പ്രവൃത്തിയില് വിജയിക്കാതെ, ആലോചനയില്ലാതെ പരീക്ഷിച്ചാല് എല്ലാ രാജാക്കന്മാരുടെയും മുമ്പില് ബ്രാഹ്മണന്മാര് പരിഹാസ്യരാവും.
യദ്യേഷ ദര്പാദ്ധര്ഷാദ്വാപ്യഥ ബ്രാഹ്മണചാപലാത്। പ്രസ്ഥിതോ ധനുരായന്തും വാര്യതാം സാധു മാ ഗമത്
അയാള് അഹങ്കാരത്താലോ, ധൈര്യത്താലോ, അല്ലെങ്കില് ബ്രാഹ്മണന്റെ ആവേശത്താലോ ഈ വില്ല് വലിക്കാൻ മുന്നോട്ട് വന്നിട്ടുണ്ടെങ്കില്, അവനെ തടയണം—അവന് പോകേണ്ടതില്ല.
നാവഹാസ്യാ ഭവിഷ്യാമോ ന ച ലാഘവമാസ്ഥിതാഃ। ന ച വിദ്വിഷ്ടതാം ലോകേ ഗമിഷ്യാമോ മഹീക്ഷിതാമ്
നമ്മള് പരിഹാസ്യരാകുകയോ, അവഗണിക്കപ്പെടുകയോ, ഭൂമിയിലെ രാജാക്കന്മാരുടെ വൈരാഗ്യം നേടുകയോ ചെയ്യില്ല.
കേചിദാഹുര്യുവാ ശ്രീമാന്നാഗരാജകരോപമഃ। പീനസ്കന്ധോരുബാഹുശ്ച ധൈര്യേണ ഹിമവാനിവ
ചിലര് പറഞ്ഞു: 'അയാള് യുവാവാണ്, തേജസ്സുള്ളവന്, പീഠവും ഭുജങ്ങളും പാമ്പുകളുടെ രാജാവിനോടു സമം, ധൈര്യത്തില് ഹിമാലയപർവതംപോലെയും.'
സിംഹഖേലഗതിഃ ശ്രീമാന്മത്തനാഗേന്ദ്രവിക്രമഃ। സംഭാവ്യമസ്മിന്കര്മേദമുത്സാഹാച്ചാനുമീയതേ
അയാള് സിംഹത്തിന്റെ നടപ്പും, തേജസ്സും, മദമുള്ള ആനയുടെ വീര്യവും കാണിക്കുന്നു. അവന്റെ ഉത്സാഹം നോക്കുമ്പോള് ഈ പ്രവൃത്തി ചെയ്യാന് കഴിയുമെന്ന് തോന്നുന്നു.
ശക്തിരസ്യ മഹോത്സാഹാ ന ഹ്യശക്തഃ സ്വയം വ്രജേത്। ന ച തദ്വിദ്യതേ കിംചിത്കര്മ ലോകേഷു യദ്ഭവേത്
അവനില് വലിയ ശക്തിയും ഉത്സാഹവും ഉണ്ട്; ശക്തിയില്ലാത്തവന് സ്വയം മുന്നോട്ട് വരില്ല. ലോകത്ത് ചെയ്യാനാകാത്ത പ്രവൃത്തി ഒന്നുമില്ല.
ബ്രാഹ്മണാനാമസാധ്യം ച നൃഷു സംസ്ഥാനചാരിഷു। അബ്ഭക്ഷാ വായുഭക്ഷാശ്ച ഫലാഹാരാ ദൃഢവ്രതാഃ
മനുഷ്യരില് ജീവിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണന്മാര്ക്ക് അസാധ്യമായത് ഒന്നുമില്ല; ചിലര് വെള്ളം മാത്രം കുടിച്ച്, ചിലര് വായു മാത്രം ശ്വസിച്ച്, ചിലര് പഴം മാത്രം കഴിച്ച്, വ്രതത്തില് ഉറച്ചവരാണ്.
ദുര്ബലാ അപി വിപ്രാ ഹി ബലീയാംസഃ സ്വേതജസാ। ബ്രാഹ്മണോ നാവമന്തവ്യഃ സദസദ്വാ സമാചരന്
ദുർബലരായിരുന്നാലും ബ്രാഹ്മണന്മാര്ക്ക് ഉള്ളിലെ തേജസ്സുകൊണ്ട് വലിയ ശക്തിയുണ്ട്; ബ്രാഹ്മണനെ, നല്ലതോ ചീത്തയോ ചെയ്യുമ്പോഴും, അവഹേളിക്കരുത്.
സുഖം ദുഃഖം മഹദ്ധ്രസ്വം കര്മ യത്സമുപാഗതമ്। ജാമദഗ്ന്യേന രാമേണ നിര്ജിതാഃ ക്ഷത്രിയാ യുധി
സുഖം, ദുഃഖം, വലിയതോ ചെറുതോ ആയ പ്രവൃത്തികള് നേരിട്ടപ്പോഴും, ജാമദഗ്ന്യനായ രാമന് യുദ്ധത്തില് ക്ഷത്രിയന്മാരെ ജയിച്ചു.
പീതഃ സമുദ്രോഽഗസ്ത്യേന അഗാധോ ബ്രഹ്മതേജസാ। തസ്മാദ്ബ്രുവന്തു സര്വേഽത്ര വടുരേഷ ധനുര്മഹാന്
അഗസ്ത്യന് ബ്രാഹ്മണതേജസ്സുകൊണ്ട് ആഴമുള്ള സമുദ്രം കുടിച്ചു തീര്ത്തു. അതുകൊണ്ട് എല്ലാവരും പറയട്ടെ—ഈ ബാലനും വില്ലും മഹത്തായവയാണ്.
ആരോപയതു ശീഘ്രം വൈ തഥേത്യൂചുര്ദ്വിജര്ഷഭാഃ
അവന് വില്ല് വേഗത്തില് വലിക്കട്ടെ,' എന്ന് ദ്വിജര്ഷഭന്മാര് പറഞ്ഞു.
അര്ജുനോ ധനുഷോഽഭ്യാശേ തസ്ഥൌ ഗിരിരിവാചലഃ। `അര്ജുനഃ പാണ്ഡവശ്രേഷ്ഠോ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നമഥാബ്രവീത്
അര്ജുനന് വില്ലിനരികില് അചഞ്ചലമായ ഒരു പർവതംപോലെ നിന്നു. പിന്നെ പാണ്ഡവന്മാരില് ശ്രേഷ്ഠനായ അര്ജുനന് ദൃപദപുത്രനോടു പറഞ്ഞു.
തസ്യ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നോഽബ്രവീദ്വചഃ
അര്ജുനന്റെ ആ വാക്കുകള് കേട്ട ദൃപദപുത്രന് ദൃഷ്ടദ്യുമ്നന് മറുപടി പറഞ്ഞു.
ബ്രാഹ്മണോ വാഥ രാജന്യോ വൈശ്യോ വാ ശൂദ്ര ഏവ വാ। ഏതേഷാം യോ ധനുഃശ്രേഷ്ഠം സജ്യം കുര്യാദ്ദ്വിജോത്തമ
ബ്രാഹ്മണനോ, ക്ഷത്രിയനോ, വൈശ്യനോ, അല്ലെങ്കില് ശൂദ്രനോ ആയാലും, ഇവരില് ആര് ഈ ഉത്തമമായ വില്ല് വലിക്കുമോ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ,
തസ്മൈ പ്രദേയാ ഭഗിനീ സത്യമുക്തം മയാ വചഃ
അവനാണ് എന്റെ സഹോദരിയെ നല്കേണ്ടത്; ഞാന് സത്യമായാണ് പറയുന്നത്.
തതഃ പശ്ചാന്മഹാതേജാഃ പാണ്ഡവോ രണദുര്ജയഃ।' സ തദ്ധനുഃ പരിക്രമ്യ പ്രദക്ഷിണമഥാകരോത്
അതിനുശേഷം മഹാശക്തിയുള്ള, യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കാൻ കഴിയാത്ത പാണ്ഡവൻ ആ വില്ലിനോട് ചുറ്റി, വലതുവശം ചുറ്റി നടന്നു.
പ്രണമ്യ ശിരസാ ദേവമീനം വരദം പ്രഭുമ്। കൃഷ്ണം ച മനസാ കൃത്വാ ജഗൃഹേ ചാര്ജുനോ ധനുഃ
ശിരസു കുനിച്ച്, അനുഗ്രഹം നൽകുന്ന ദൈവമായ മീനസ്വരൂപനെയും, മനസ്സിൽ കൃഷ്ണനെയും സ്മരിച്ച്, അർജ്ജുനൻ ആ വില്ല് എടുത്തു.
യത്പാര്ഥിവൈ രുക്മസുനീഥവക്രൈ രാധേയദുര്യോധനശല്യസാല്വൈഃ। തദാ ധനുര്വേദപരൈര്നൃസിംഹൈഃ കൃതം ന സജ്യം മഹതോഽപി യത്നാത്
പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള പതാകകളും വളഞ്ഞ വില്ലുകളും ഉള്ള രാജാക്കന്മാർ—കർണ്ണൻ, ദുര്യോധനൻ, ശല്യൻ, സാൽവ രാജാവ്—അത്തരം ധനുര്വേദത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള വീരന്മാർ വലിയ ശ്രമം ചെയ്തിട്ടും ആ വില്ല് വലിക്കാൻ കഴിയാതെ പോയിരുന്നു.
തദര്ജുനോ വീര്യവതാം സദര്പ- സ്തദൈന്ദ്രിരിന്ദ്രാവരജപ്രഭാവഃ। സജ്യം ച ചക്രേ നിമിഷാന്തരേണ ശരാംശ്ച ജഗ്രാഹ ദശാര്ദസങ്ഖ്യാന്
അർജ്ജുനൻ, ധൈര്യശാലികളിൽ അഭിമാനിയുമായ, ഇന്ദ്രന്റെ ശക്തിയും ഇന്ദ്രന്റെ സഹോദരന്റെ തേജസ്സും ഉള്ളവൻ, ആ വില്ല് ഒരു നിമിഷം കൊണ്ട് വലിച്ചു, പത്തു അമ്പുകളും എടുത്തു.
വിവ്യാധ ലക്ഷ്യം നിപപാത തച്ച ഛിദ്രേണ ഭൂമൌ സഹസാതിവിദ്ധമ്। തതോഽന്തരിക്ഷേ ച ബഭൂവ നാദഃ സമാജമധ്യേ ച മഹാന്നിനാദഃ
അവൻ ലക്ഷ്യം കൃത്യമായി വെടിവച്ചു; അത് ദ്വാരംകൂടെ തുളച്ച് ഉടനെ നിലത്തുവീണു. പിന്നെ ആകാശത്ത് ഒരു വലിയ ശബ്ദവും, സമാജത്തിന്റെ നടുവിൽ വലിയ ഉproarവും ഉയർന്നു.
പുഷ്പാണി ദിവ്യാനി വവര്ഷ ദേവഃ പാര്ഥസ്യ മൂര്ധ്നി ദ്വിഷതാം നിഹന്തുഃ
ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്ന പാർത്ഥന്റെ തലയിൽ ദേവൻ ദിവ്യപുഷ്പങ്ങൾ മഴപോലെ ചൊരിഞ്ഞു.
ചേലാനി വിവ്യധുസ്തത്ര ബ്രാഹ്മണാശ്ച സഹസ്രശഃ। വിലക്ഷിതാസ്തതശ്ചക്രുര്ഹാഹാകാരാംശ്ച സര്വശഃ। ന്യപതംശ്ചാത്ര നഭസഃ സമന്താത്പുഷ്പവൃഷ്ടയഃ
അവിടെ ആയിരക്കണക്കിന് ബ്രാഹ്മണന്മാർ വസ്ത്രങ്ങൾ വീശി, അത്ഭുതത്തോടെ ചുറ്റും ഹാഹാകാരം വിളിച്ചു; ആകാശത്തിൽ നിന്ന് എല്ലാടും പുഷ്പവൃഷ്ടി പെയ്തു.
ശതാങ്ഗാനി ച തൂര്യാണി വാദകാഃ സമവാദയന്। സൂതമാഗധസങ്ഘാശ്ചാപ്യസ്തുവംസ്തത്ര സുസ്വരാഃ
നൂറ്റാണ്ടുകണക്കിന് വാദ്യങ്ങൾ സംഗീതജ്ഞർ വായിച്ചു; സുതന്മാരും മാഗധന്മാരും മനോഹരമായ സ്വരത്തിൽ അവിടെ പ്രശംസിച്ചു.