തതഃ പ്രാദാത്പിതാ കന്യാം രുരവേ താം പ്രമദ്വരാമ്। വിവാഹം സ്ഥാപയിത്വാഗ്രേ നക്ഷത്രേ ഭഗദൈവതേ
ശേഷം അവളുടെ പിതാവ് പ്രമദ്വരയെ രുരുവിന് നൽകി, ദൈവങ്ങൾ അനുഗ്രഹിച്ച നക്ഷത്രത്തിൽ വിവാഹം നടത്താൻ തീരുമാനിച്ചു.
തതഃ കതിപയാഹസ്യ വിവാഹേ സമുപസ്ഥിതേ। സഖീഭിഃ ക്രീഡതീ സാര്ധം സാ കന്യാവരവര്ണിനീ
അൽപദിവസങ്ങൾക്കുശേഷം വിവാഹം അടുത്തപ്പോൾ, മനോഹരവർണ്ണമുള്ള ആ പെൺകുട്ടി സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം കളിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു.
നാപശ്യത്സംപ്രസുപ്തം വൈ ഭുജംഗം തിര്യഗായതമ്। പദാ ചൈനം സമാക്രാമന്മുമൂര്ഷുഃ കാലചോദിതാ
അവൾ കിടന്നുറങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്ന ഒരു പാമ്പിനെ വഴിയിൽ കാണാതെ, വിധിയുടെ പ്രേരണയാൽ അതിന്റെ മേൽ കാലിട്ട് കയറി, മരണത്തെ ആഗ്രഹിച്ചു.
സ തസ്യാഃ സംപ്രമത്തായാശ്ചോദിതഃ കാലധര്മണാ। വിഷോപലിപ്താന്ദശനാന്ഭൃശമങ്ഗേ ന്യപാതയത്
അവൾ ശ്രദ്ധയില്ലാതെ നടന്നപ്പോൾ, കാലത്തിന്റെ നിയമം പ്രകാരം ഉണർന്ന പാമ്പ് വിഷം നിറഞ്ഞ പല്ലുകൾ കൊണ്ട് അവളുടെ ശരീരത്തിൽ കടിച്ചു.
സാ ദഷ്ടാ തേന സര്പേണ പപാത സഹസാ ഭുവി। വിവര്ണാ വിഗതശ്രീകാ ഭ്രഷ്ടാഭരണചേതനാ
ആ പാമ്പ് കടിച്ചതോടെ അവൾ പെട്ടെന്ന് നിലത്തേക്ക് വീണു, നിറം പോയി, ഭംഗിയും അലങ്കാരങ്ങളും ബോധവും നഷ്ടമായി.
നിരാനന്ദകരീ തേഷാം ബന്ധൂനാം മുക്തമൂര്ധജാ। വ്യസുരപ്രേക്ഷണീയാ സാ പ്രേക്ഷണീയതമാഽഭവത്
മുടി അഴിച്ച അവൾ, ജീവൻ വിട്ട്, ഇനി കാണാൻ കഴിയാത്തവളായി, ബന്ധുക്കൾക്ക് ദുഃഖം സൃഷ്ടിച്ചു; ഒരിക്കൽ കാണാൻ ഏറ്റവും മനോഹരമായവളായിരുന്നു അവൾ.
പ്രസുപ്തേവാഭവച്ചാപി ഭുവി സര്പവിഷാര്ദിതാ। ഭൂയോ മനോഹരതരാ ബഭൂവ തനുമധ്യമാ
പാമ്പിന്റെ വിഷം ബാധിച്ച അവൾ നിലത്ത് ഉറങ്ങുന്നതുപോലെ കിടന്നു; അവളുടെ സുന്ദരമായ ശരീരം അതിനേക്കാൾ ആകർഷകമായി തോന്നി.
ദദര്ശ താം പിതാ ചൈവ യേ ചൈവാന്യേ തപസ്വിനഃ। വിചേഷ്ടമാനാം പതിതാം ഭൂതലേ പദ്മവര്ചസമ്
അവളുടെ പിതാവും മറ്റ് തപസ്സുകാരും അവളെ നിലത്ത് വീണു വലിച്ചുപിടിച്ചുകൊണ്ടിരിയ്ക്കുന്ന നിലയിൽ, താമരപോലെയുള്ള തേജസ്സോടെ കണ്ടു.
തതഃ സര്വേ ദ്വിജതരാഃ സമാജഗ്മുഃ കൃപാന്വിതാഃ। സ്വസ്ത്യാത്രേയോ മഹാജാനുഃ കുശികഃ ശങ്ഖമേഖലഃ
ശേഷം കൃപയോടെ എല്ലാ പ്രശസ്ത ബ്രാഹ്മണരും അവിടെ എത്തി: സ്വസ്ത്യാത്രേയൻ, മഹാജാനു, കുശിക, ശംഖമേഖല.
ഉദ്ദാലകഃ കഠശ്ചൈവ ശ്വേതശ്ചൈവ മഹായശാഃ। ഭരദ്വാജഃ കൌണകൃത്സ്യ ആര്ഷ്ടിഷേണോഽഥ ഗൌതമഃ
ഉദ്ദാലക, കഠ, മഹാപ്രശസ്തനായ ശ്വേത, ഭരദ്വാജ, കൗണകൃത്സ്യ, ഋഷ്ടിശേന, ഗൗതമൻ എന്നിവരും അവിടെ എത്തിയിരുന്നു.
പ്രമതിഃ സഹ പുത്രേണ തഥാന്യേ വനവാസിനഃ। താം തേ കന്യാം വ്യസും ദൃഷ്ട്വാ ഭുജംഗസ്യ വിഷാര്ദിതാമ്
പ്രമതി തന്റെ മകനോടൊപ്പം മറ്റു വനവാസികളുമൊത്ത് ആ പെൺകുട്ടിയെ പാമ്പിന്റെ വിഷം ബാധിച്ച് ജീവൻ വിട്ട നിലയിൽ കണ്ടു.
രുരുദുഃ കൃപയാഽവിഷ്ടാ രുരുസ്ത്വാര്തോ ബഹിര്യയൌ। തേ ച സര്വേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാസ്തത്രൈവോപാവിശംസ്തദാ
കരുണയാൽ അവരെല്ലാവരും കരഞ്ഞു; രുരു ദു:ഖത്തിൽ ആകുലനായി പുറത്തേക്ക് പോയപ്പോൾ, അവിടെ ഇരുന്നിരുന്ന എല്ലാ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരും അപ്പോൾ അവിടെയേയ്ക്ക് ഇരുന്നു.
തേഷു തത്രോപവിഷ്ടേഷു ബ്രാഹ്മണേഷു മഹാത്മസു। രുരുശ്ചുക്രോശ ഗഹനം വനം ഗത്വാഽതിദുഃഖിതഃ
അവ മഹാത്മാക്കളായ ബ്രാഹ്മണന്മാർ അവിടെ ഇരിക്കുമ്പോൾ, രുരു അതിയായി ദു:ഖിതനായി കാട്ടിനകത്തേക്ക് പോയി ഉച്ചത്തിൽ കരഞ്ഞു.
ശോകേനാഭിഹതഃ സോഽഥ വിലപന്കരുണം ബഹു। അബ്രവീദ്വചനം ശോചന്പ്രിയാം സ്മൃത്വാ പ്രമദ്വരാമ്
ശോകത്തിൽ തകർന്ന രുരു, പ്രിയപ്പെട്ട പ്രമദ്വരയെ ഓർത്ത് ദു:ഖഭരിതമായി പലതും കരയുകയും ദു:ഖം നിറഞ്ഞ വാക്കുകൾ പറയുകയും ചെയ്തു.
ശേതേ സാ ഭുവി തന്വങ്ഗീ മമ ശോകവിവര്ധിനീ। `പ്രാണാനപഹരന്തീവ പൂര്ണചന്ദ്രനിഭാനനാ
നാരീ സുലഭമായ അവളുടെ ദേഹത്തോടു കൂടി, ഭൂമിയിൽ കിടക്കുന്നു; എന്റെ ദു:ഖം വർദ്ധിപ്പിച്ചു, പൂർണ്ണചന്ദ്രനുപോലെയുള്ള മുഖം കൊണ്ട്, എന്റെ ജീവൻ തന്നെ കവർന്നുപോകുന്നപോലെയാണ്.
യദി പീനായതശ്രോണീ പദ്മപത്രനിഭേക്ഷണാ। മുമൂര്ഷുരപി മേ പ്രാണാനാദായാശു ഗമിഷ്യതി
പുഷ്പപത്രംപോലെയുള്ള കണ്ണുകളും, നിറഞ്ഞ വടിവുള്ള കമരും ഉള്ള അവൾ മരിക്കാനിരിക്കുമ്പോൾ, എന്റെ ജീവൻ എടുത്തുകൊണ്ടു തന്നെ വേഗത്തിൽ പോകുമോ?
പിതൃമാതൃസഖീനാം ച ലുപ്തപിണ്ഡസ്യ തസ്യ മേ।' ബാന്ധവാനാം ച സര്വേഷാം കിം നു ദുഃഖമതഃപരമ്
എന്റെ അച്ഛനും അമ്മയും സുഹൃത്തുക്കളും ബന്ധുക്കളും എല്ലാവർക്കും, ഇങ്ങനെ പ്രിയപ്പെട്ടവളെ നഷ്ടപ്പെട്ടതിൽക്കാൾ വലിയ ദു:ഖം വേറെ ഉണ്ടാകുമോ?
യദി ദത്തം തപസ്തപ്തം ഗുരവോ വാ മയാ യദി। സമ്യഗാരാധിതാസ്തേന സംജീവതു മമ പ്രിയാ
ഞാൻ ദാനം നൽകിയതോ, തപസ്സ് ആചരിച്ചതോ, ഗുരുക്കന്മാരെ യഥാവിധി ആദരിച്ചു സേവിച്ചതോ ഉണ്ടെങ്കിൽ, അതിന്റെ ഫലത്തിൽ എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവൾക്ക് വീണ്ടും ജീവൻ ലഭിക്കട്ടെ.
യഥാ ച ജന്മപ്രഭൃതി യതാത്മാഽഹം ധൃതവ്രതഃ। പ്രമദ്വരാ തഥാദ്യൈഷാ സമുത്തിഷ്ഠതു ഭാമിനീ
ജനനത്തുതുടങ്ങി ഞാൻ ആത്മസംയമനത്തോടെയും വ്രതനിഷ്ഠയോടെയും ജീവിച്ചിരിക്കുന്നു; അതുപോലെ ഈ ഭാസുരയായ പ്രമദ്വരയും ഇന്നെവിടെ എഴുന്നേറ്റു വരിക.
[ഏവം ലാലപ്യതസ്തസ്യ ഭാര്യാര്ഥേ ദുഃഖിതസ്യ ച। ദേവദൂതസ്തദാഽഭ്യേത്യ വാക്യമാഹ രുരും വനേ।।]
ഇങ്ങനെ ഭാര്യയെക്കുറിച്ച് ദു:ഖത്തോടെ രുരു വിലപിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, ഒരു ദൈവദൂതൻ കാട്ടിൽ അവന്റെ അടുത്ത് വന്ന് വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
കൃഷ്ണേ വിഷ്ണൌ ഹൃഷീകേശേ ലോകേശേഽസുരവിദ്വിഷി। യദി മേ നിശ്ചലാ ഭക്തിര്മമ ജീവതു സാ പ്രിയാ
കൃഷ്ണനിലും വിഷ്ണുവിലും ഹൃഷീകേശനിലും ലോകനാഥനിലും അസുരശത്രുവിലും എന്റെ ഭക്തി അചഞ്ചലമായിരിക്കുകയാണെങ്കിൽ, എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവൾക്ക് ജീവൻ ലഭിക്കട്ടെ.
വിലപ്യമാനേ തു രുരൌ സര്വേ ദേവാഃ കൃപാന്വിതാഃ। ദൂതം പ്രസ്ഥാപയാമാസുഃ സംദിശ്യാസ്യ ഹിതം വചഃ
രുരു വിലപിക്കുമ്പോൾ, ദയയിൽ നിറഞ്ഞ എല്ലാ ദേവതകളും ഒരു ദൂതനെ അയച്ചു, അവന്റെ ക്ഷേമത്തിനായി വാക്കുകൾ പറയാൻ നിർദ്ദേശിച്ചു.
സ ദൂതസ്ത്വരിതോഽഭ്യേത്യ ദേവാനാം പ്രിയകൃച്ഛുചിഃ। ഉവാച ദേവവചനം രുരുമാഭാഷ്യ ദുഃഖിതമ്
ആ ശുദ്ധനും ദേവപ്രിയനും ആയ ദൂതൻ വേഗത്തിൽ എത്തി, ദേവതകളുടെ വാക്കുകൾ ദു:ഖിതനായ രുരുവിനോട് പറഞ്ഞു.
ദേവൈഃ സര്വൈരഹം ബ്രഹ്മന്പ്രേഷിതോഽസ്മി തവാന്തികമ്। ത്വദ്ധിതം ത്വദ്ധിതൈരുക്തം ശൃണു വാക്യം ദ്വിജോത്തമ
ബ്രാഹ്മണാ, എല്ലാ ദേവതകളും എന്നെ നിന്റെ അടുത്തേക്ക് അയച്ചിരിക്കുന്നു; നിന്റെ ക്ഷേമത്തിനായുള്ള വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ.
അഭിധത്സേ ഹ യദ്വാചാ രുരോ ദുഃഖാന്ന തന്മൃഷാ। ന തു മര്ത്യസ്യ ധര്മാത്മന്നായുരസ്തി ഗതായുഷഃ
രുരു, നീ ദു:ഖത്തിൽ പറഞ്ഞത് വ്യർത്ഥമല്ല; പക്ഷേ, ധാർമ്മികനായ മനുഷ്യനു ജീവൻ പോയാൽ, അത് തിരികെ വരില്ല.
ഗതായുരേഷാ കൃപണാ ഗന്ധര്വാപ്സരസോഃ സുതാ। തസ്മാച്ഛോകേ മനസ്താത മാ കൃഥാസ്ത്വം കഥംചന
ഈ ദുർഭാഗ്യവതിയായ ഗന്ധർവ്വനും അപ്സരസ്സും മകളുടെ ജീവൻ പോയിരിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട്, പ്രിയനേ, മനസ്സിനെ ദു:ഖത്തിൽ ആഴ്ത്തരുത്.
ഉപായശ്ചാത്ര വിഹിതഃ പൂര്വം ദേവൈര്മഹാത്മഭിഃ। തം യദീച്ഛസി കര്തും ത്വം പ്രാപ്സ്യസീഹ പ്രമദ്വരാമ്
പൂർവ്വം മഹാദേവന്മാർ ഇവിടെ ഒരു മാർഗം നിർദ്ദേശിച്ചിട്ടുണ്ട്; നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അതു ചെയ്താൽ പ്രമദ്വരയെ വീണ്ടും ലഭിക്കും.
ക ഉപായഃ കൃതോ ദേവൈര്ബൂഹി തത്ത്വേന ഖേചര। കരിഷ്യേഽഹം തഥാ ശ്രുത്വാ ത്രാതുമര്ഹതി മാം ഭവാന്
ദേവന്മാർ നിർദ്ദേശിച്ച മാർഗം എന്താണെന്ന് സത്യമായി പറഞ്ഞുതരൂ, ആകാശവാസി; ഞാൻ അതു കേട്ടു ചെയ്യാം, ദയവായി എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ.
ആയുഷോഽര്ധം പ്രയച്ഛ ത്വം കന്യായൈ ഭൃഗുനന്ദന। ഏവമുത്ഥാസ്യതി രുരോ തവ ഭാര്യാ പ്രയദ്വരാ
ഭൃഗുവംശജനായോ, നീ നിന്റെ ആയുസ്സിന്റെ പാതി ഈ പെൺകുട്ടിക്ക് കൊടുക്കണം. അങ്ങനെ ചെയ്താൽ, നിന്റെ ഭാര്യ പ്രമദ്വര വീണ്ടും ഉയർന്ന് വരും.
ആയുഷോഽര്ധം പ്രയച്ഛാമി കന്യായൈ ഖേചരോത്തമ। ശൃങ്ഗാരരൂപാഭരണാ സമുത്തിഷ്ഠതു മേ പ്രിയാ
ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായോ, ഞാൻ എന്റെ ആയുസ്സിന്റെ പാതി ഈ പെൺകുട്ടിക്ക് സമർപ്പിക്കുന്നു. എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവൾ, അലങ്കാരങ്ങളാലും സൗന്ദര്യത്താലും ഭംഗിയായി, വീണ്ടും ഉയർന്ന് വരട്ടെ.