തേ തു ദൃഷ്ട്വാ പുരം തച്ച സ്കന്ധാവാരം ച പാണ്ഡവാഃ। കുമ്ഭകാരസ്യ ശാലായാം നിവാസം ചക്രിരേ തദാ
ആ നഗരംയും സൈന്യവാസവും കണ്ട ശേഷം, പാണ്ഡവർ അന്ന് ഒരു കുഭാരന്റെ വീട്ടിൽ താമസമാക്കി.
തത്ര ഭൈക്ഷം സമാജഹ്രുര്ബ്രാഹ്മണീം വൃത്തിമാശ്രിതാഃ। താന്സംപ്രാപ്താംസ്തഥാ വീരാഞ്ജജ്ഞിരേ ന നരാഃ ക്വചിത്
അവിടെ ബ്രാഹ്മണരുടെ ജീവിതം സ്വീകരിച്ച്, ഭിക്ഷയെടുത്ത് ജീവിച്ചു; എന്നാൽ ആ വീരന്മാരെ ആരും എവിടെയും തിരിച്ചറിയില്ലായിരുന്നു.
യജ്ഞസേനസ്തു പാഞ്ചാലോ ഭീഷ്മദ്രോമകൃതാഗസമ്। ജ്ഞാത്വാഽഽത്മാനം തദാരേഭേ ത്രാണായാത്മക്രിയാം ക്ഷമാം
ഭീഷ്മനും ദ്രോണമുനിയും കൃപനും ഭീഷണിയാകുന്നുവെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, പാഞ്ചാലരാജാവ് യജ്ഞസേനൻ തന്റെ രക്ഷയ്ക്ക് വേണ്ട നടപടികൾ സ്വീകരിച്ചു.
അവാപ്യ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നം ഹി ന സ ദ്രോണമചിന്തയത്। സ തു വൈരപ്രസങ്ഗാച്ച ഭീഷ്മാദ്ഭയമചിന്തയത്
ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനെ ലഭിച്ചതിനാൽ ദ്രോണനെ കുറിച്ച് ഭയമില്ലാതായി; പക്ഷേ വൈരത്തിന്റെ കാരണമായി ഭീഷ്മനെ ഭയപ്പെട്ടു.
കന്യാദാനാത്തു ശരണം സോഽമന്യത മഹീപതിഃ।' യജ്ഞസേനസ്യ കാമസ്തു പാണ്ഡവായ കിരീടിനേ
കന്യാദാനം ചെയ്യുന്നത് രക്ഷയാകുമെന്ന് രാജാവ് കരുതിയിരുന്നു; യജ്ഞസേനന്റെ ആഗ്രഹം തന്റെ മകളെ അർജ്ജുനനു നൽകാനായിരുന്നു.
ദാസ്യാമി കൃഷ്മാമിതി വൈ ന ചൈനം വിവൃണോതി സഃ। `ജാമാതൃബലസംയോഗം മേനേ ഹി ബലവത്തരമ്
"ഞാൻ മകളെ നൽകും" എന്നുറച്ചു, എന്നാൽ അത് തുറന്നു പറയില്ലായിരുന്നു; ശക്തനായ മകനുമാർക്കുള്ള ബന്ധം ഏറ്റവും നല്ലതാണെന്ന് അവൻ വിചാരിച്ചു.
സോഽന്വേഷമാണഃ കൌന്തേയാന്പാഞ്ചാലോ ജനമേജയ। ദൃഢം ധനുരഥാനമ്യം കാരയാമാസ ഭാരത
കുന്തിയുടെ മക്കളെ അന്വേഷിച്ചുകൊണ്ട്, പാഞ്ചാലരാജാവ് ഒരു തകർക്കാനാവാത്ത ശക്തമായ വില്ല് ഉണ്ടാക്കിച്ചു.
വൈയാഘ്രപദ്യസ്യോഗ്രം വൈ സൃഞ്ജയസ്യ മഹീപതിഃ। തദ്ധനുഃ കിന്ധുരം നാമ ദേവദത്തമുപാനയത്
വൈയാഘ്രപാദ്യന്റെ അതികഠിനമായ, ദേവന്മാർ നൽകിയ കിന്ദുരം എന്ന വില്ല് ശ്രീഞ്ജയരാജാവ് അവിടെ കൊണ്ടുവന്നു.
ആയസീ തസ്യ ച ജ്യാഽഽസീത്പ്രതിബദ്ധാ മഹാബലാ। ന തു ജ്യാം പ്രസഹേദന്യസ്തദ്ധനുഃപ്രവരം മഹത്
അതിന്റേത് ഇരുമ്പ് കൊണ്ടുള്ള ശക്തമായ ജ്യയായിരുന്നു; എന്നാൽ ആ വലിയ ഉത്തമവില്ല് മറ്റാരും വലിക്കാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു.
ശങ്കരേണ വരം ദത്തം പ്രീതേന ച മഹാത്മനാ। തന്നിഷ്ഫലം സ്യാന്ന തു മേ ഇതി പ്രാമാണ്യമാഗതഃ
പ്രസന്നനായ മഹാത്മാവായ ശിവൻ അനുഗ്രഹമായി നൽകിയ ആ വില്ല് ഫലമില്ലാതാകരുതെന്ന് രാജാവ് ഉറപ്പിച്ചു.
മയാ കര്തവ്യമധുനാ ദുഷ്കരം ലക്ഷ്യവേധനമ്। ഇതി നിശ്ചിത്യ മനസാ കാരിതം ലക്ഷ്യമുത്തമമ്
ഇപ്പോൾ ഞാൻ ദുഷ്കരമായ ലക്ഷ്യം വയ്ക്കണം എന്ന് മനസ്സിൽ തീരുമാനിച്ച്, ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ലക്ഷ്യം ഒരുക്കിച്ചു.
യന്ത്രം വൈഹായസം ചാപി കാരയാമാസ കൃത്രിമമ്। തേന യന്ത്രേണ സഹിതം രാജഁല്ലക്ഷ്യം ച കാഞ്ചനമ്
കൃത്രിമമായി നിർമ്മിച്ച ഒരു യന്ത്രവും അതിനൊപ്പം സ്വർണ്ണലക്ഷ്യവും രാജാവ് അവിടെ ഒരുക്കിച്ചു.
ഇദം സജ്യം ധനുഃ കൃത്വാ സജ്ജൈരേഭിശ്ച സായകൈഃ। അതീത്യ ലക്ഷ്യ യോ വേദ്ധാ സ ലബ്ധാ മത്സുതാമിതി
"ഈ വില്ല് വലിച്ച്, ഈ അമ്പുകൾ ഉപയോഗിച്ച് ആരെങ്കിലും ലക്ഷ്യം തുരന്നാൽ, അവനാണ് എന്റെ മകളെ നേടാൻ അവകാശം" എന്നു അദ്ദേഹം പ്രഖ്യാപിച്ചു.
ഇതി സ ദ്രുപദോ രാജാ സ്വയംവരമഘോഷയത്। തച്ഛ്രുത്വാ പാര്ഥിവാഃ സര്വേ സമീയുസ്തത്ര ഭാരത
അങ്ങനെ ദ്രുപദൻ രാജാവ് സ്വയംവരം പ്രഖ്യാപിച്ചു; അതു കേട്ട രാജാക്കന്മാർ എല്ലാവരും അവിടെ കൂടി.
ഋഷയശ്ച മഹാത്മാനഃ സ്വയംവരദിദൃക്ഷവഃ। ദുര്യോധനപുരോഗാശ്ച സകര്ണാഃ കുരവോ നൃപ
മഹാത്മാക്കളായ ഋഷികളും, സ്വയംവരം കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ചവർ, ദുര്യോധനനെ മുന്നിൽ നിർത്തി കർണ്ണനോടൊപ്പം കുരുക്കൾ രാജാവേ, അവിടെയും എത്തി.
യാദവാ വാസുദേവേന സാര്ധമന്ധകവൃഷ്ണയഃ।' തതോഽര്ചിതാ രാജഗുണാ ദ്രുപദേന മഹാത്മനാ
വാസുദേവനോടൊപ്പം യാദവരും, അന്ധകവൃഷ്ണികളും, രാജസത്തയുള്ളവർ എന്നതുകൊണ്ട് മഹാത്മാവായ ദ്രുപദൻ അവരെ ആദരിച്ചു.
ഉപോപവിഷ്ടാ മഞ്ചേഷു ദ്രഷ്ടുകാമാഃ സ്വയംവരമ്। `ബ്രാഹ്മണാശ്ച മഹാഭാഗാ ദേശേഭ്യഃ സമുപാഗമന്
നാനാ ദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള മഹാനുഭാവിയായ ബ്രാഹ്മണന്മാർ സ്വയംവര ദർശിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച് മനോഹരമായ കിടക്കകളിൽ ഇരുന്നു.
ബ്രാഹ്മണൈരേവ സഹിതാഃ പാണ്ഡവാഃ സമുപാവിശന്। ത്രയസ്ത്രിംശത്സുരാഃ സര്വേ വിമാനൈര്വ്യോമ്ന്യവസ്ഥിതാഃ
അവിടത്തെ ബ്രാഹ്മണന്മാരോടൊപ്പം പാണ്ഡവന്മാരും ഇരുന്നു; മുപ്പത്തിമൂന്ന് ദേവന്മാർ ആകാശത്തിൽ ദിവ്യരഥങ്ങളിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
തതഃ പൌരജനാഃ സര്വേ സാഗരോദ്ധൂതനിഃസ്വനാഃ। ശിംശുമാരശിരഃ പ്രാപ്യ ന്യവിശംസ്തേ സ്മ പാര്ഥിവാഃ
പിന്നീട് നഗരവാസികളും, സമുദ്രംപോലെ ഗംഭീരമായ ശബ്ദത്തോടെ, രാജാക്കന്മാരും, ശിംശുമാരശിരസ്സെന്ന സ്ഥലത്ത് എത്തി, അവരവരുടെ ഇരിപ്പിടങ്ങളിൽ ഇരുന്നു.
പ്രാഗുത്തരേണ നഗരാദ്ഭൂമിഭാഗേ സമേ ശുഭേ। സമാജവാടഃ ശുശുഭേ ഭവനൈഃ സര്വതോ വൃതഃ
നഗരത്തിന്റെ വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്ത് സമതലവും ശുഭമായതുമായ സ്ഥലത്ത്, ചുറ്റും ഭവനങ്ങൾകൊണ്ട് ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്ന സമാജവാടം അതിമനോഹരമായി തിളങ്ങി.
പ്രാകാരപരിഖോപേതോ ദ്വാരതോരണമണ്ഡിതഃ। വിതാനേന വിചിത്രേണ സര്വതഃ സമലങ്കൃതഃ
പ്രാകാരവും കിണറും വാതിലുകളും തൊരണങ്ങളും കൊണ്ടു അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട്, എല്ലാടവും മനോഹരമായ തൂക്കുകടലാസുകൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചിരുന്നു.
തൂര്യൌഘശതസങ്കീര്ണഃ പരാര്ധ്യാഗുരുധൂപിതഃ। ചന്ദനോദകസിക്തശ്ച മാല്യദാമോപശോഭിതഃ
നൂറുകണക്കിന് വാദ്യങ്ങളുടെ ശബ്ദം നിറഞ്ഞു, ഉത്തമമായ അഗുരുദൂപം പരത്തിയിരുന്നു, ചന്ദനജലം തളിച്ചു, പുഷ്പമാലകളാൽ അലങ്കരിച്ചിരുന്നു.
കൈലാസശിഖരപ്രഖ്യൈര്നഭസ്തലവിലേഖിഭിഃ। സര്വതഃ സംവൃതഃ ശുഭ്രൈഃ പ്രാസാദൈഃ സുകൃതോച്ഛ്രയൈ
കൈലാസശിഖരങ്ങളെപ്പോലും ആകാശം തൊടുന്ന, മനോഹരമായി പണിതുയർത്തിയ വടക്കുമുറ്റങ്ങളാൽ എല്ലാടവും ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു.
സുവര്ണജാലസംവീതൈര്മണികുട്ടിമഭൂഷണൈഃ। സുഖാരോഹണസോപാനൈര്മഹാസനപരിച്ഛദൈഃ
സ്വർണ്ണജാലങ്ങളാൽ മൂടി, മണിമണികൾകൊണ്ടുള്ള നിലം അലങ്കരിച്ച്, സുഖമായി കയറിയിറങ്ങാൻ പടികൾ, വലിയ ഇരിപ്പിടങ്ങൾ എന്നിവ ഒരുക്കിയിരുന്നു.
സ്രഗ്ദാമസമവച്ഛന്നൈരഗുരൂത്തമവാസിതൈഃ। ഹംസാംശുവര്ണൈര്ബഹുഭിരായോജനസുഗന്ധിഭിഃ
പുഷ്പമാലകളും ഉത്തമമായ അഗുരുവാസനയും നിറഞ്ഞു, അനേകം പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള ഹംസങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച്, ദൂരത്തേക്കു പരക്കുന്ന സുഗന്ധം നിറഞ്ഞിരുന്നു.
അസംബാധശതദ്വാരൈഃ ശയനാസനശോഭിതൈഃ। ബഹുധാതുപിനദ്ധാങ്ഗൈര്ഹിമവച്ഛിഖരൈരിവ
നൂറുകണക്കിന് വിശാലമായ വാതിലുകൾ, വിശ്രമിക്കാൻ കിടക്കകളും ഇരിപ്പിടങ്ങളും, പലതരം ലോഹങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച ഭാഗങ്ങൾ, ഹിമാലയശിഖരങ്ങളെപ്പോലെ തിളങ്ങി.
തത്ര നാനാപ്രകാരേഷു വിമാനേഷു സ്വലങ്കൃതാഃ। സ്പര്ധമാനാസ്തദാഽന്യോന്യം നിഷേദുഃ സര്വപാര്ഥിവാഃ
അവിടെ വിവിധ രീതിയിൽ അലങ്കരിച്ച വിചിത്രവാടങ്ങളിൽ, എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും ഭംഗിയായി അണിഞ്ഞ്, പരസ്പരം മത്സരിച്ച് ഇരുന്നു.
തത്രോപവിഷ്ടാന്ദദൃശുര്മഹാസത്വാന്പൃഥഗ്ജനാഃ। രാജസിംഹാന്മഹാഭാഗാന്കൃഷ്ണാഗുരുവിഭൂഷിതാന്
അവിടെ പൊതുജനങ്ങൾ ആ മഹാത്മാക്കളായ സിംഹസദൃശനായ രാജാക്കന്മാരെയും കൃഷ്ണാഗുരുവാസനയാൽ അലങ്കരിച്ചവരെയും കണ്ടു.
മഹാപ്രസാദാന്ബ്രാഹ്മണ്യാന്സ്വരാഷ്ട്രപരിരക്ഷിണഃ। പ്രിയാന്സര്വസ്യ ലോകസ്യ സുകൃതൈഃ കര്മഭിഃ ശുഭൈഃ
അവർ മഹാപ്രസാദമുള്ള ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും, സ്വന്തം ദേശം സംരക്ഷിക്കുന്നവരെയും, എല്ലാവർക്കും പ്രിയപ്പെട്ടവരെയും, നല്ല പ്രവൃത്തികളുടെ ഫലത്തിൽ പ്രകാശിക്കുന്നവരെയും കണ്ടു.
മഞ്ചേഷു ച പരാര്ദ്ധ്യേഷു പൌരജാനപദാ ജനാഃ। കൃഷ്ണാദര്ശനസിദ്ധ്യര്ഥം സര്വതഃ സമുപാവിശന്
അത്യുഗ്രമായ കിടക്കകളിൽ നഗരവാസികളും ഗ്രാമവാസികളും എല്ലാടവും നിന്ന് കൃഷ്ണയെ കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ഇരുന്നു.