ഏതസ്മിന്നേവ കാലേ തു മേനകായാം പ്രജജ്ഞിവാന്। ഗന്ധര്വരാജോ വിപ്രര്ഷേ വിശ്വാവസുരിതി സ്മൃതഃ
അതു തന്നെയായ സമയത്ത്, മേനകയിൽ നിന്ന് വിശ്വാവസു എന്ന ഗന്ധർവരാജാവും ജനിച്ചു.
അപ്സരാ മേനകാ തസ്യ തം ഗര്ഭം ഭൃഗുനന്ദന। ഉത്സസര്ജ യഥാകാലം സ്ഥൂലകേശാശ്രമം പ്രതി
അപ്പോഴാണ്, അപ്പസരസായ മേനക അവളുടെ ഗർഭത്തിൽ ഉണ്ടായ ആ കുഞ്ഞിനെ, ഭൃഗുവിന്റെ വംശജനായവനേ, യോജിച്ച സമയത്ത് സ്ഥൂലകേശന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് വിട്ടത്.
ഉത്സൃജ്യ ചൈവ തം ഗര്ഭം നദ്യാസ്തീരേ ജഗാമ സാ। അപ്സരാ മേനകാ ബ്രഹ്മന്നിര്ദയാ നിരപത്രപാ
അവൾ ആ ഗർഭം നദീതീരത്ത് ഉപേക്ഷിച്ച്, മനസ്സിൽ ദയയോ ലജ്ജയോ ഇല്ലാതെ, അപ്പസരസായ മേനക അവിടെ നിന്ന് പോയി.
കന്യാമമരഗര്ഭാഭാം ജ്വലന്തീമിവ ച ശ്രിയാ। താം ദദര്ശ സമുത്സൃഷ്ടാം നദീതീരേ മഹാനൃഷിഃ
അമരന്മാരുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ചവളെപ്പോലെ ഭംഗിയും തേജസ്സും നിറഞ്ഞ ആ പെൺകുട്ടിയെ, നദീതീരത്ത് ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട നിലയിൽ, ഒരു മഹർഷി കണ്ടു.
സ്ഥൂലകേശഃ സ തേജസ്വീ വിജനേ ബന്ധുവര്ജിതാമ്। സ താം ദൃഷ്ട്വാ തദാ കന്യാം സ്ഥൂലകേശോ മഹാദ്വിജഃ
തേജസ്സുള്ള സ്തൂലകേശൻ എന്ന മഹാനായ ദ്വിജൻ, ബന്ധുക്കളൊന്നുമില്ലാതെ വനാന്തരത്തിൽ ഒറ്റയ്ക്കിരുന്ന ആ പെൺകുട്ടിയെ അവിടെ കണ്ടു.
ജഗ്രാഹ ച മുനിശ്രേഷ്ഠഃ കൃപാവിഷ്ടഃ പുപോഷ ച। വവൃധേ സാ വരാരോഹാ തസ്യാശ്രമപദേ ശുഭേ
കൃപയാൽ നിറഞ്ഞിരുന്ന മഹർഷി അവളെ ഏറ്റെടുത്തു വളർത്തി. മനോഹരമായ രൂപമുള്ള അവൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശുഭമായ ആശ്രമത്തിൽ വളർന്നു.
ജാതകാദ്യാഃ ക്രിയാശ്ചാസ്യാ വിധിപൂര്വം യഥാക്രമമ്। സ്ഥൂലകേശോ മഹാഭാഗശ്ചകാര സുമഹാനൃഷിഃ
ജനനം മുതലുള്ള എല്ലാ ചടങ്ങുകളും, വിധിപ്രകാരം ക്രമത്തിൽ, മഹാഭാഗനായ സ്തൂലകേശൻ ആ പെൺകുട്ടിക്ക് നിർവഹിച്ചു.
പ്രമദാഭ്യോ വരാ സാ തു സത്ത്വരൂപഗുണാന്വിതാ। തതഃ പ്രമദ്വരേത്യസ്യാ നാമ ചക്രേ മഹാനൃഷിഃ
സൗന്ദര്യവും ഗുണവും രൂപവും കൊണ്ട് മറ്റു സ്ത്രീകളെക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠയായിരുന്ന അവളെ, മഹർഷി പ്രമദ്വര എന്ന പേരിൽ വിളിച്ചു.
താമാശ്രമപദേ തസ്യ രുരുര്ദൃഷ്ട്വാ പ്രമദ്വരാമ്। ബഭൂവ കില ധര്മാത്മാ മദനോപഹതസ്തദാ
ആശ്രമത്തിൽ പ്രമദ്വരയെ കണ്ടപ്പോൾ, ധാർമ്മികനായ രുരു അവളിൽ ആകർഷിതനായി.
പിതരം സഖിഭിഃ സോഽഥ ശ്രാവയാമാസ ഭാര്ഗവമ്। പ്രമതിശ്ചാഭ്യയാചത്താം സ്ഥൂലകേശം യശസ്വിനമ്
ശേഷം രുരു തന്റെ പിതാവിനെയും സുഹൃത്തുക്കളെയും അറിയിച്ചു. പ്രമതി എന്ന പിതാവ് പ്രശസ്തനായ സ്തൂലകേശനോട് അവളെ വിവാഹം കഴിക്കാൻ അപേക്ഷിച്ചു.
തതഃ പ്രാദാത്പിതാ കന്യാം രുരവേ താം പ്രമദ്വരാമ്। വിവാഹം സ്ഥാപയിത്വാഗ്രേ നക്ഷത്രേ ഭഗദൈവതേ
ശേഷം അവളുടെ പിതാവ് പ്രമദ്വരയെ രുരുവിന് നൽകി, ദൈവങ്ങൾ അനുഗ്രഹിച്ച നക്ഷത്രത്തിൽ വിവാഹം നടത്താൻ തീരുമാനിച്ചു.
തതഃ കതിപയാഹസ്യ വിവാഹേ സമുപസ്ഥിതേ। സഖീഭിഃ ക്രീഡതീ സാര്ധം സാ കന്യാവരവര്ണിനീ
അൽപദിവസങ്ങൾക്കുശേഷം വിവാഹം അടുത്തപ്പോൾ, മനോഹരവർണ്ണമുള്ള ആ പെൺകുട്ടി സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം കളിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു.
നാപശ്യത്സംപ്രസുപ്തം വൈ ഭുജംഗം തിര്യഗായതമ്। പദാ ചൈനം സമാക്രാമന്മുമൂര്ഷുഃ കാലചോദിതാ
അവൾ കിടന്നുറങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്ന ഒരു പാമ്പിനെ വഴിയിൽ കാണാതെ, വിധിയുടെ പ്രേരണയാൽ അതിന്റെ മേൽ കാലിട്ട് കയറി, മരണത്തെ ആഗ്രഹിച്ചു.
സ തസ്യാഃ സംപ്രമത്തായാശ്ചോദിതഃ കാലധര്മണാ। വിഷോപലിപ്താന്ദശനാന്ഭൃശമങ്ഗേ ന്യപാതയത്
അവൾ ശ്രദ്ധയില്ലാതെ നടന്നപ്പോൾ, കാലത്തിന്റെ നിയമം പ്രകാരം ഉണർന്ന പാമ്പ് വിഷം നിറഞ്ഞ പല്ലുകൾ കൊണ്ട് അവളുടെ ശരീരത്തിൽ കടിച്ചു.
സാ ദഷ്ടാ തേന സര്പേണ പപാത സഹസാ ഭുവി। വിവര്ണാ വിഗതശ്രീകാ ഭ്രഷ്ടാഭരണചേതനാ
ആ പാമ്പ് കടിച്ചതോടെ അവൾ പെട്ടെന്ന് നിലത്തേക്ക് വീണു, നിറം പോയി, ഭംഗിയും അലങ്കാരങ്ങളും ബോധവും നഷ്ടമായി.
നിരാനന്ദകരീ തേഷാം ബന്ധൂനാം മുക്തമൂര്ധജാ। വ്യസുരപ്രേക്ഷണീയാ സാ പ്രേക്ഷണീയതമാഽഭവത്
മുടി അഴിച്ച അവൾ, ജീവൻ വിട്ട്, ഇനി കാണാൻ കഴിയാത്തവളായി, ബന്ധുക്കൾക്ക് ദുഃഖം സൃഷ്ടിച്ചു; ഒരിക്കൽ കാണാൻ ഏറ്റവും മനോഹരമായവളായിരുന്നു അവൾ.
പ്രസുപ്തേവാഭവച്ചാപി ഭുവി സര്പവിഷാര്ദിതാ। ഭൂയോ മനോഹരതരാ ബഭൂവ തനുമധ്യമാ
പാമ്പിന്റെ വിഷം ബാധിച്ച അവൾ നിലത്ത് ഉറങ്ങുന്നതുപോലെ കിടന്നു; അവളുടെ സുന്ദരമായ ശരീരം അതിനേക്കാൾ ആകർഷകമായി തോന്നി.
ദദര്ശ താം പിതാ ചൈവ യേ ചൈവാന്യേ തപസ്വിനഃ। വിചേഷ്ടമാനാം പതിതാം ഭൂതലേ പദ്മവര്ചസമ്
അവളുടെ പിതാവും മറ്റ് തപസ്സുകാരും അവളെ നിലത്ത് വീണു വലിച്ചുപിടിച്ചുകൊണ്ടിരിയ്ക്കുന്ന നിലയിൽ, താമരപോലെയുള്ള തേജസ്സോടെ കണ്ടു.
തതഃ സര്വേ ദ്വിജതരാഃ സമാജഗ്മുഃ കൃപാന്വിതാഃ। സ്വസ്ത്യാത്രേയോ മഹാജാനുഃ കുശികഃ ശങ്ഖമേഖലഃ
ശേഷം കൃപയോടെ എല്ലാ പ്രശസ്ത ബ്രാഹ്മണരും അവിടെ എത്തി: സ്വസ്ത്യാത്രേയൻ, മഹാജാനു, കുശിക, ശംഖമേഖല.
ഉദ്ദാലകഃ കഠശ്ചൈവ ശ്വേതശ്ചൈവ മഹായശാഃ। ഭരദ്വാജഃ കൌണകൃത്സ്യ ആര്ഷ്ടിഷേണോഽഥ ഗൌതമഃ
ഉദ്ദാലക, കഠ, മഹാപ്രശസ്തനായ ശ്വേത, ഭരദ്വാജ, കൗണകൃത്സ്യ, ഋഷ്ടിശേന, ഗൗതമൻ എന്നിവരും അവിടെ എത്തിയിരുന്നു.
പ്രമതിഃ സഹ പുത്രേണ തഥാന്യേ വനവാസിനഃ। താം തേ കന്യാം വ്യസും ദൃഷ്ട്വാ ഭുജംഗസ്യ വിഷാര്ദിതാമ്
പ്രമതി തന്റെ മകനോടൊപ്പം മറ്റു വനവാസികളുമൊത്ത് ആ പെൺകുട്ടിയെ പാമ്പിന്റെ വിഷം ബാധിച്ച് ജീവൻ വിട്ട നിലയിൽ കണ്ടു.
രുരുദുഃ കൃപയാഽവിഷ്ടാ രുരുസ്ത്വാര്തോ ബഹിര്യയൌ। തേ ച സര്വേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാസ്തത്രൈവോപാവിശംസ്തദാ
കരുണയാൽ അവരെല്ലാവരും കരഞ്ഞു; രുരു ദു:ഖത്തിൽ ആകുലനായി പുറത്തേക്ക് പോയപ്പോൾ, അവിടെ ഇരുന്നിരുന്ന എല്ലാ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരും അപ്പോൾ അവിടെയേയ്ക്ക് ഇരുന്നു.
തേഷു തത്രോപവിഷ്ടേഷു ബ്രാഹ്മണേഷു മഹാത്മസു। രുരുശ്ചുക്രോശ ഗഹനം വനം ഗത്വാഽതിദുഃഖിതഃ
അവ മഹാത്മാക്കളായ ബ്രാഹ്മണന്മാർ അവിടെ ഇരിക്കുമ്പോൾ, രുരു അതിയായി ദു:ഖിതനായി കാട്ടിനകത്തേക്ക് പോയി ഉച്ചത്തിൽ കരഞ്ഞു.
ശോകേനാഭിഹതഃ സോഽഥ വിലപന്കരുണം ബഹു। അബ്രവീദ്വചനം ശോചന്പ്രിയാം സ്മൃത്വാ പ്രമദ്വരാമ്
ശോകത്തിൽ തകർന്ന രുരു, പ്രിയപ്പെട്ട പ്രമദ്വരയെ ഓർത്ത് ദു:ഖഭരിതമായി പലതും കരയുകയും ദു:ഖം നിറഞ്ഞ വാക്കുകൾ പറയുകയും ചെയ്തു.
ശേതേ സാ ഭുവി തന്വങ്ഗീ മമ ശോകവിവര്ധിനീ। `പ്രാണാനപഹരന്തീവ പൂര്ണചന്ദ്രനിഭാനനാ
നാരീ സുലഭമായ അവളുടെ ദേഹത്തോടു കൂടി, ഭൂമിയിൽ കിടക്കുന്നു; എന്റെ ദു:ഖം വർദ്ധിപ്പിച്ചു, പൂർണ്ണചന്ദ്രനുപോലെയുള്ള മുഖം കൊണ്ട്, എന്റെ ജീവൻ തന്നെ കവർന്നുപോകുന്നപോലെയാണ്.
യദി പീനായതശ്രോണീ പദ്മപത്രനിഭേക്ഷണാ। മുമൂര്ഷുരപി മേ പ്രാണാനാദായാശു ഗമിഷ്യതി
പുഷ്പപത്രംപോലെയുള്ള കണ്ണുകളും, നിറഞ്ഞ വടിവുള്ള കമരും ഉള്ള അവൾ മരിക്കാനിരിക്കുമ്പോൾ, എന്റെ ജീവൻ എടുത്തുകൊണ്ടു തന്നെ വേഗത്തിൽ പോകുമോ?
പിതൃമാതൃസഖീനാം ച ലുപ്തപിണ്ഡസ്യ തസ്യ മേ।' ബാന്ധവാനാം ച സര്വേഷാം കിം നു ദുഃഖമതഃപരമ്
എന്റെ അച്ഛനും അമ്മയും സുഹൃത്തുക്കളും ബന്ധുക്കളും എല്ലാവർക്കും, ഇങ്ങനെ പ്രിയപ്പെട്ടവളെ നഷ്ടപ്പെട്ടതിൽക്കാൾ വലിയ ദു:ഖം വേറെ ഉണ്ടാകുമോ?
യദി ദത്തം തപസ്തപ്തം ഗുരവോ വാ മയാ യദി। സമ്യഗാരാധിതാസ്തേന സംജീവതു മമ പ്രിയാ
ഞാൻ ദാനം നൽകിയതോ, തപസ്സ് ആചരിച്ചതോ, ഗുരുക്കന്മാരെ യഥാവിധി ആദരിച്ചു സേവിച്ചതോ ഉണ്ടെങ്കിൽ, അതിന്റെ ഫലത്തിൽ എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവൾക്ക് വീണ്ടും ജീവൻ ലഭിക്കട്ടെ.
യഥാ ച ജന്മപ്രഭൃതി യതാത്മാഽഹം ധൃതവ്രതഃ। പ്രമദ്വരാ തഥാദ്യൈഷാ സമുത്തിഷ്ഠതു ഭാമിനീ
ജനനത്തുതുടങ്ങി ഞാൻ ആത്മസംയമനത്തോടെയും വ്രതനിഷ്ഠയോടെയും ജീവിച്ചിരിക്കുന്നു; അതുപോലെ ഈ ഭാസുരയായ പ്രമദ്വരയും ഇന്നെവിടെ എഴുന്നേറ്റു വരിക.
[ഏവം ലാലപ്യതസ്തസ്യ ഭാര്യാര്ഥേ ദുഃഖിതസ്യ ച। ദേവദൂതസ്തദാഽഭ്യേത്യ വാക്യമാഹ രുരും വനേ।।]
ഇങ്ങനെ ഭാര്യയെക്കുറിച്ച് ദു:ഖത്തോടെ രുരു വിലപിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, ഒരു ദൈവദൂതൻ കാട്ടിൽ അവന്റെ അടുത്ത് വന്ന് വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.