ന ഹി തം വാരയാമാസ വസിഷ്ഠോ രക്ഷസാം വധാത്। ദ്വിതീയാമസ്യ മാം ഭാങ്ക്ഷം പ്രതിജ്ഞാമിതി നിശ്ചയാത്
രാക്ഷസന്മാരുടെ വധത്തില് നിന്ന് വസിഷ്ഠന് അവനെ തടഞ്ഞില്ല, കാരണം ആ പ്രതിജ്ഞയുടെ രണ്ടാം ഭാഗം താനാണ് ഏറ്റെടുക്കേണ്ടതെന്ന് ഉറപ്പിച്ചിരുന്നു.
ത്രയാണാം പാവകാനാം ച സത്രേ തസ്മിന്മഹാമുനിഃ। ആസീത്പുരസ്താദ്ദീപ്താനാം ചതുര്ഥ ഇവ പാവകഃ
ആ യാഗത്തില് ജ്വലിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന മൂന്നു അഗ്നികളോടൊപ്പം, ആ മഹാമുനി മുന്നില് നാലാമത്തെ അഗ്നിപോലെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
തേന യജ്ഞേന ശുഭ്രേണ ഹൂയമാനേന ശക്തിതഃ। തദ്വിദീപിതമാകാശം സൂര്യേണേവ ഘനാത്യയേ
ശക്തിയോടെ സമര്പ്പിച്ച ആ വിശുദ്ധമായ യാഗം കൊണ്ട് ആകാശം മേഘങ്ങള് മാറിയ ശേഷം സൂര്യന് പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ തെളിഞ്ഞു.
തം വസിഷ്ഠാദയഃ സര്വേ മുനയസ്തത്ര മേനിരേ। തേജസാ ദീപ്യമാനം വൈ ദ്വിതീയമിവ ഭാസ്കരമ്
അവിടെ വസിഷ്ഠന് അടക്കം എല്ലാ മുനികളും, ശക്തിയോടെ പ്രകാശിക്കുന്ന അവനെ രണ്ടാമത്തെ സൂര്യനെന്നപോലെ കണ്ടു.
തതഃ പരമദുഷ്പ്രാപമന്യൈര്ഋഷിരുധാരധീഃ। സമാപിപയിഷുഃ സത്രം തമത്രിഃ സമുപാഗമത്
മറ്റുള്ളവര്ക്ക് എളുപ്പത്തില് സമീപിക്കാനാകാത്ത, ഉന്നത ചിന്തയുള്ള അത്രി മഹര്ഷി ആ യാഗം പൂര്ത്തിയാക്കാന് അവിടെ എത്തി.
തഥാ പുലസ്ത്യഃ പുലഹഃ ക്രതുശ്ചൈവ മഹാക്രതുഃ। തത്രാജഗ്മുരമിത്രഘ്ന രക്ഷസാം ജീവിതേപ്സയാ
അതുപോലെ, പുലസ്ത്യന്, പുലഹന്, മഹാക്രതുവായ ക്രതു എന്നിവരും ശത്രുനാശകനേ, രാക്ഷസന്മാരുടെ ജീവന് രക്ഷിക്കാനാഗ്രഹിച്ച് അവിടെ എത്തി.
പുലസ്ത്യസ്തു വധാത്തേഷാം രക്ഷസാം ഭരതര്ഷഭ। ഉവാചേദം വചഃ പാര്ഥ പരാശരമരിന്ദമമ്
ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ, രാക്ഷസന്മാരുടെ വധത്തെക്കുറിച്ച് പുലസ്ത്യന് ശത്രുനാശകനായ പരാശരനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
കച്ചിത്താതാപവിഘ്നം തേ കച്ചിന്നന്ദസി പുത്രക। അജാനതാമദോഷാണാം സര്വേഷാം രക്ഷസാം വധാത്
"കുഞ്ഞേ, ഈ നാശം നിന്നെ വേദനിപ്പിക്കുന്നില്ലേ? എന്ത് കുറ്റവും അറിയാതെയും അജ്ഞരായിരുന്ന രാക്ഷസന്മാരെ കൊല്ലുന്നതില് നീ ദുഃഖം അനുഭവിക്കുന്നില്ലേ?"
പ്രജോച്ഛേദമിമം മഹ്യം ന ഹി കര്തു ത്വമര്ഹസി। നൈഷ താത ദ്വിജാതീനാം ധര്മോ ദൃഷ്ടസ്തപസ്വിനാമ്
"എന്റെ സന്തതിയെ നീ നശിപ്പിക്കരുത്; ഈ പ്രവൃത്തി ദ്വിജന്മാരുടെയും തപസ്സുകാരുടെയും കര്ത്തവ്യമല്ല, മകനേ."
ശമ ഏവ പരോ ധര്മസ്തമാചര പരാശര। അധര്മിഷ്ഠം വരിഷ്ഠഃ സന്കുരുഷേ ത്വം പരാശര
"ക്ഷമയാണു പരമധര്മ്മം — അതാണ് നീ പാലിക്കേണ്ടത്, പരാശരാ. നീയിപ്പോള് ഏറ്റവും അധര്മ്മമായ പ്രവൃത്തി ചെയ്യുകയാണ്, മഹാനായവനേ."
ശക്തിം ചാപി ഹി ധര്മജ്ഞം നാതിക്രാന്തുമിഹാര്ഹസി। പ്രജായാശ്ച മമോച്ഛേദം ന ചൈവം കര്തുമര്ഹസി
"ധര്മ്മജ്ഞനായ ശക്തിയെ നീ മറികടക്കരുത്; എന്റെ സന്തതിയെ ഇങ്ങനെ നശിപ്പിക്കാനും നീ അര്ഹനല്ല."
ശാപാദ്ധി ശക്തേര്വാസിഷ്ഠ തദാ തദുപപാദിതമ്। ആത്മജേന സ ദോഷേണ ശക്തിര്നീത ഇതോ ദിവമ്
"ശക്തിയുടെ ശാപം കൊണ്ടാണ് ഇതെല്ലാം സംഭവിച്ചത്, വസിഷ്ഠാ; അവന്റെ സ്വന്തം തെറ്റുകൊണ്ടുതന്നെ നിന്റെ മകന് ശക്തി സ്വര്ഗത്തിലേക്ക് എത്തി."
ന ഹി തം രാക്ഷസഃ കശ്ചിച്ഛക്തോ ഭക്ഷയിതും മുനേ। `വാസിഷ്ഠോ ഭക്ഷിതശ്ചാസീത്കൌശികോത്സൃഷ്ടരക്ഷസാ। ശാപം ന കുര്വന്തി തദാ ന ച ത്രാണപരായണാഃ
"ഏതെങ്കിലും രാക്ഷസന് അവനെ തിന്നാന് കഴിയില്ലായിരുന്നു, മുനിവരേ; വസിഷ്ഠന്റെ മകന് കൗശികന് വിടുതല് നല്കിയ രാക്ഷസന്മാരാല് തിന്നപ്പെട്ടു. അന്നത്തെ അവസ്ഥയില് അവര് ശാപം ഉച്ചരിച്ചില്ല, രക്ഷയ്ക്കായി ശ്രമിച്ചുമില്ല."
ക്ഷമാവന്തോഽദഹന്ദേഹം ദേഹമന്യദ്ഭവത്വിതി।' ആത്മനൈവാത്മനസ്തേന ദൃഷ്ടോ മൃത്യുസ്തദാഽഭവത്
"ക്ഷമയുള്ള ആ മഹാത്മാക്കള് 'ഇവിടെ ശരീരം ദഹിക്കട്ടെ, മറ്റൊരു ശരീരം ഉണ്ടാകട്ടെ' എന്ന് പറഞ്ഞു, സ്വയം തന്നെ ദഹിപ്പിച്ചു. അങ്ങനെ, തങ്ങളുടെ തന്നെ പ്രവൃത്തിയില് മരണത്തെ അവിടെ കണ്ടു."
നിമിത്തഭൂതസ്തത്രാസീദ്വിശ്വാമിത്രഃ പരാശര। രാജാ കല്മാഷപാദശ്ച ദിവമാരുഹ്യ മോദതേ
അവിടെ, വിശ്വാമിത്രൻ കാരണമാകുകയും, രാജാവ് കല്മാഷപാദൻ സ്വർഗത്തിൽ എത്തി സന്തോഷത്തോടെ ആനന്ദിക്കുകയും ചെയ്തു, പരാശരാ.
യേ ച ശക്ത്യവരാഃ പുത്രാ വസിഷ്ഠസ്യ മഹാമുനേ। തേ ച സര്വേ മുദാ യുക്താ മോദന്തേ സഹിതാഃ സുരൈഃ
ശക്തിയേക്കാൾ ദുർബലമായ വസിഷ്ഠന്റെ മക്കളും, ദേവന്മാരോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ ആനന്ദിച്ചു.
സര്വമേതദ്വസിഷ്ഠസ്യ വിദിതം വൈ മഹാമുനേ। രക്ഷസാം ച സമുച്ഛേദ ഏഷ താത തപസ്വിനാമ്
ഇതെല്ലാം മഹർഷിയായ വസിഷ്ഠന് അറിയാമായിരുന്നു. തപസ്സുകാരാൽ രാക്ഷസന്മാരുടെ നാശം ഇതാണ്, പ്രിയനായവാ.
നിമിത്തഭൂതസ്ത്വം ചാത്ര ക്രതൌ വാസിഷ്ഠനന്ദന। തത്സത്രം മുഞ്ച ഭദ്രം തേ സമാപ്തമിദമസ്തു തേ
വസിഷ്ഠന്റെ പുത്രനേ, ഈ യാഗത്തിൽ നീയും കാരണമാകുന്നു. അതിനാൽ ഈ യാഗം അവസാനിപ്പിക്കൂ. നിനക്ക് എല്ലാ ഭദ്രതയും ഉണ്ടാകട്ടെ, ഇത് പൂർത്തിയായിരിക്കട്ടെ.
ഏവമുക്തഃ പുലസ്ത്യേന വസിഷ്ഠേന ച ധീമതാ। തദാ സമാപയാമാസ സത്രം ശാക്തോ മഹാമുനിഃ
പുലസ്ത്യനും ധീരനായ വസിഷ്ഠനും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ശക്തിയുടെ പുത്രനായ മഹർഷി ആ യാഗം അവിടെ തന്നെ പൂർത്തിയാക്കി.
സര്വരാക്ഷസസത്രായ സംഭൃതം പാവകം തദാ। ഉത്തരേ ഹിമവത്പാര്ശ്വേ ഉത്സസര്ജ മഹാവനേ
എല്ലാ രാക്ഷസന്മാരെയും നശിപ്പിക്കാൻ ഒരുക്കിയ ആ അഗ്നിയെ, ഹിമവാന്റെ വടക്കുഭാഗത്തുള്ള വലിയ കാടിൽ അവൻ വിട്ടുവിട്ടു.
സ തത്രാദ്യാപി രക്ഷാംസി വൃക്ഷാനശ്മന ഏവ ച। ഭക്ഷയന്ദൃശ്യതേ വഹ്നിഃ സദാ പര്വണി പര്വണി
അവിടെ ഇന്നും ആ അഗ്നി, എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളിലും, രാക്ഷസന്മാരെയും മരങ്ങളെയും കല്ലുകളെയും ദഹിപ്പിക്കുകയാണ് കാണപ്പെടുന്നത്.
പുനശ്ചൈവ മഹാതേജാ വിശ്വാമിത്രജിഘാംസയാ। അഗ്നിം സംഭൃതവാന്ഘോരം ശാക്തേയഃ സുമഹാതപാഃ
വലിയ തപസ്സോടെ ശക്തിയുടെ പുത്രൻ, വിശ്വാമിത്രനെ നശിപ്പിക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് വീണ്ടും ഭയങ്കരമായ അഗ്നി കൂട്ടി.
വാസിഷ്ഠസംഭൃതശ്ചാഗ്നിര്വിശ്വാമിത്രഹിതൈഷിണാ। തേജസാ വഹ്നിതുല്യേന ഗ്രസ്തഃ സ്കന്ദേന ധീമതാ
വിശ്വാമിത്രന്റെ ക്ഷേമത്തിനായി വസിഷ്ഠൻ കൂട്ടിയ അഗ്നി, അഗ്നിയെപ്പോലെ തേജസ്സുള്ള ധീരനായ സ്കന്ദൻ ദഹിപ്പിച്ചു.
രാജ്ഞാ കല്മാഷപാദേന ഗുരൌ ബ്രഹ്മവിദാം വരേ। കാരണം കിം പുരസ്കൃത്യ ഭാര്യാ വൈ സന്നിയോജിതാ
ബ്രഹ്മവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ഗുരുവിന് തന്റെ ഭാര്യയെ ഏൽപ്പിക്കാൻ രാജാവ് കല്മാഷപാദൻ എന്ത് കാരണമാണ് മുൻനിർത്തിയത്?
ജാനതാ വൈ പരം ധര്മം വസിഷ്ഠേന മഹാത്മനാ। അഗമ്യാഗമനം കസ്മാത്കൃതം തേന മഹര്ഷിണാ
പരമധർമ്മം അറിയുന്ന മഹാത്മാവായ വസിഷ്ഠൻ, അർഹിക്കാത്തയാളുടെ സമീപനം എന്തുകൊണ്ട് സ്വീകരിച്ചു?
അധര്മിഷ്ഠം വസിഷ്ഠേന കൃതം ചാപി പുരാ സഖേ। ഏതന്മേ സംശയം സര്വം ഛേത്തുമര്ഹസി പൃച്ഛതഃ
വസിഷ്ഠൻ ഒരിക്കൽ അധർമ്മമായ ഒരു പ്രവൃത്തി ചെയ്തു, സഖാവേ. ഞാൻ ചോദിക്കുന്ന ഈ സംശയം നീ മുഴുവനും നീക്കം ചെയ്യണം.
ധനഞ്ജയ നിബോധേയം യന്മാം ത്വം പരിപൃച്ഛസി। വസിഷ്ഠം പ്രതി ദുര്ധര്ഷ തഥാ മിത്രസഹം നൃപമ്
ധനഞ്ജയ, നീ എന്നോട് ചോദിച്ച വസിഷ്ഠനും ജയിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള മിത്രസഹരാജാവിനെയും കുറിച്ച് ഞാൻ പറയാം.
കഥിതം തേ മയാ സര്വം യഥാ ശപ്തഃ സ പാര്ഥിവഃ। ശക്തിനാ ഭരതശ്രേഷ്ഠ വാസിഷ്ഠേന മഹാത്മനാ
പാര്ഥവൻ ശക്തി, മഹാത്മാവായ വസിഷ്ഠന്റെ പുത്രൻ, എങ്ങനെ ശപിച്ചു എന്നതെല്ലാം ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, ഭാരതശ്രേഷ്ഠ.
സ തു ശാപവശം പ്രാപ്തഃ ക്രോധപര്യാകുലേക്ഷണഃ। നിര്ജഗാമ പുരാദ്രാജാ സഹദാരഃ പരന്തപഃ
ശാപത്തിന്റെ ശക്തിക്ക് അടിമയായ രാജാവ്, കോപത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവപ്പിച്ച്, ഭാര്യയോടൊപ്പം നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു, ശത്രുനാശക.
അരണ്യം നിര്ജനം ഗത്വാ സദാരഃ പരിചക്രമേ। നാനാമൃഗഗണാകീര്ണം നാനാസത്വസമാകുലമ്
ഭാര്യയോടൊപ്പം ആളില്ലാ കാട്ടിലേക്ക് പോയ രാജാവ്, പലവിധ മൃഗങ്ങൾ നിറഞ്ഞ, വിവിധ ജീവികൾ കൂമ്പാരമായ കാടിൽ ചുറ്റി നടന്നു.