തതസ്തസ്യാം സമുത്പന്നേ ഗര്ഭേ സ മുനിസത്തമഃ। രാജ്ഞാഭിവാദിതസ്തേന ജഗാമ മുനിരാശ്രമമ്
ശേഷം അവൾ ഗർഭിണിയായപ്പോൾ, ആ മഹർഷി രാജാവിന്റെ ആദരം സ്വീകരിച്ച് തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
ദീര്ഘകാലേന സാ ഗര്ഭം സുഷുവേ ന തു തം യദാ। തദാ ദേവ്യശ്മനാ കുക്ഷിം നിര്ബിഭേദ യശസ്വിനീ
ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞിട്ടും അവൾ പ്രസവിച്ചില്ല; അപ്പോൾ പ്രശസ്തയായ രാജ്ഞി ഒരു കല്ലുകൊണ്ട് തന്റെ വയറ് ചിരിഞ്ഞു.
തതോ ദ്വാദശമേ വര്ഷേ സ ജജ്ഞേ പുരഷര്ഷഭഃ। അശ്മകോ നാമ രാജര്ഷിഃ പൌദന്യം യോ ന്യവേശയത്
പന്ത്രണ്ടാം വർഷത്തിൽ, രാജകുമാരന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അശ്മക എന്ന രാജർഷി ജനിച്ചു; അവനാണ് പൗദന്യ നഗരം സ്ഥാപിച്ചത്.
ആശ്രമസ്ഥാ തതഃ പുത്രമദൃശ്യന്തീ വ്യജായത। ശക്തേഃ കുലകരം രാജന് ദ്വിതീയമിവ ശക്തിനമ്
ശേഷം ആശ്രമത്തിൽ താമസിച്ചിരുന്ന അധൃശ്യന്തി, ശക്തിയുടെ വംശത്തെ നിലനിർത്തുന്ന, ശക്തിയെപ്പോലെ രണ്ടാമനായ ഒരു മകനെ പ്രസവിച്ചു.
ജാതകര്മാദികാസ്തസ്യ ക്രിയാഃ സ മുനിസത്തമഃ। പൌത്രസ്യ ഭരതശ്രേഷ്ഠ ചകാര ഭഗവാന്സ്വയമ്
മഹാനായ സന്യാസി തന്റെ മകന്മാരുടെ മകനായ പൗത്രന്റെ ജനന ചടങ്ങ് തുടങ്ങി വേണ്ട എല്ലാ ചടങ്ങുകളും സ്വയം നടത്തി, ഭാരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.
പരാസുഃ സ യതസ്തേന വസിഷ്ഠഃ സ്ഥാപിതോ മുനിഃ। ഗര്ഭസ്ഥേന തതോ ലോകേ പരാശര ഇതി സ്മൃതഃ
അവന്റെ അച്ഛൻ മരിച്ചുപോയതുകൊണ്ട് വസിഷ്ഠൻ അവന്റെ രക്ഷകനായി നിൽക്കുകയായിരുന്നു. അപ്പോൾ അവൻ അമ്മയുടെ ഗർഭത്തിൽ ആയിരുന്നതുകൊണ്ടാണ് ലോകത്ത് അവനെ പരാശരൻ എന്ന് വിളിച്ചത്.
അമന്യത സ ധര്മാത്മാ വസിഷ്ഠം പിതരം മുനിഃ। ജന്മപ്രഭൃതി തസ്മിംസ്തു പിതരീവാന്വവര്തത
ധർമ്മനിഷ്ഠനായ ആ സന്യാസി വസിഷ്ഠനെ സ്വന്തം അച്ഛനായി കരുതി, ജനിച്ച നാൾ മുതൽ തന്നെ അച്ഛനെ കാണുന്നതുപോലെ അവനോട് പെരുമാറി.
സ താത ഇതി വിപ്രര്ഷിം വസിഷ്ഠം പ്രത്യഭാഷത। മാതുഃ സമക്ഷം കൌന്തേയ അദൃശ്യന്ത്യാഃ പരന്തപ
കുന്തിയുടെ മകനേ, അമ്മയായ അദൃശ്യന്തിയുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ അവൻ വസിഷ്ഠനെ 'താതാ' എന്നു വിളിച്ചു.
താതേതി പരിപൂര്ണാര്ഥം തസ്യ തന്മധുരം വചഃ। അദൃശ്യന്ത്യശ്രുപൂര്ണാക്ഷീ ശൃണ്വതീ തമുവാച ഹ
അവൻ പൂർണ്ണഹൃദയത്തോടെ 'താതാ' എന്നു വിളിച്ചപ്പോൾ, കണ്ണുനിറയെ കണ്ണീരോടെ അദൃശ്യന്തി ആ മധുരവാക്കുകൾ കേട്ട് അവനോട് പറഞ്ഞു.
മാ താത താതതാതേതി ബ്രൂഹ്യേനം പിതരം പിതുഃ। രക്ഷസാ ഭക്ഷിതസ്താത തവ താതോ വനാന്തരേ
എൻ മകനേ, നീ അവനെ അച്ഛൻ എന്നു വിളിക്കരുത്. നിന്റെ അച്ഛൻ കാടിൽ ഒരു റാക്ഷസൻ തിന്നുകളഞ്ഞു.
മന്യസേ യം തു താതേതി നൈഷ താതസ്തവാനഘ। ആര്യ ഏഷ പിതാ തസ്യ പിതുസ്തവ യശസ്വിനഃ
നീ അച്ഛൻ എന്നു വിളിക്കുന്നവൻ നിന്റെ അച്ഛനല്ല, പാപരഹിതനായവനേ. അവൻ മഹാനായ നിന്റെ അച്ഛന്റെ അച്ഛനാണ്.
സ ഏവമുക്തോ ദുഃഖാര്തഃ സത്യവാഗൃഷിസത്തമഃ। സര്വലോകവിനാശായ മതിം ചക്രേ മഹാമനാഃ
ഇങ്ങനെ അമ്മ പറഞ്ഞപ്പോൾ, സത്യവാനായ ആ മഹർഷി ദു:ഖത്തിൽ മുങ്ങി, ലോകം മുഴുവൻ നശിപ്പിക്കണമെന്ന് മനസ്സിൽ ഉറച്ചു.
തം തഥാ നിശ്ചിതാത്മാനം സ മഹാത്മാ മഹാതപാഃ। ഋഷിര്ബ്രഹ്മവിദാം ശ്രഷ്ഠോ മൈത്രാവരുണിരന്ത്യധീഃ
അവൻ ഇങ്ങനെ ഉറച്ച മനസ്സോടെ ഇരിക്കുമ്പോൾ, മഹാത്മാവും മഹാതപസ്വിയും ബ്രഹ്മജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനുമായ മൈത്രാവരുണി ഇടപെട്ടു.
വസിഷ്ഠോ വാരയാമാസ ഹേതുനാ യേന തച്ഛൃണു
വസിഷ്ഠൻ അവനെ കാരണങ്ങൾ പറഞ്ഞ് തടഞ്ഞു; അതെങ്ങനെ എന്നു കേൾക്കു.
യാജ്യോ വേദവിദാം ലോകേ ഭൃഗൂണാം പാര്ഥിവര്ഷഭഃ। സ താനഗ്രഭുജസ്താത ധാന്യേന ച ധനേന ച
രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, വേദജ്ഞന്മാരിൽ ഭൃഗുകുലം ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമാണ്, യാഗങ്ങൾക്ക് അർഹരാണ്; അവർക്ക് ധാന്യവും ധനവും നൽകി ആദരിച്ചു.
സോമാന്തേ തര്പയാമാസ വിപുലേന വിശാംപതിഃ। തസ്മിന്നൃപതിശാര്ദൂലേ സ്വര്യാതേഽഥ കഥംചന
സോമയാഗം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ജനങ്ങളുടെ അധിപൻ ഭൃഗുക്കളെ ധാരാളം സമ്മാനങ്ങൾ നൽകി തൃപ്തിപ്പെടുത്തി. പിന്നെ ആ രാജാവ് സ്വർഗത്തിൽ എത്തി.
ബഭൂവ തത്കുലേയാനാം ദ്രവ്യകാര്യമുപസ്ഥിതമ്। ഭൃഗൂണാം തു ധനം ജ്ഞാത്വാ രാജാനഃ സര്വ ഏവ തേ
അതിനുശേഷം ആ വംശത്തിൽ ധനത്തിനാവശ്യമായ ഒരു സാഹചര്യം ഉണ്ടായി; ഭൃഗുക്കളുടെ സമ്പത്ത് അറിയാമായിരുന്ന എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും—
യാചിഷ്ണവോഽഭിജഗ്മുസ്താംസ്തതോ ഭാര്ഗവസത്തമാന്। ഭൂമൌ തു നിദദുഃ കേചിദ്ഭൃഗവോ ധനമക്ഷയമ്
—അവർ ഭൃഗുകുലത്തിലെ മഹാന്മാരുടെ അടുക്കൽ വന്നു അപേക്ഷിച്ചു; ചില ഭൃഗുക്കൾ ഭൂമിയിൽ തങ്ങളുടെ അക്ഷയമായ ധനം മറച്ചു വെച്ചു.
ദദുഃ കേചിദ്ദ്വിജാതിഭ്യോ ജ്ഞാത്വാ ക്ഷത്രിയതോ ഭയമ്। ഭൃഹവസ്തു ദദുഃ കേചിത്തേഷാം വിത്തം യഥേപ്സിതമ്
ചിലർ ക്ഷത്രിയന്മാരിൽ നിന്ന് ഭയംകൊണ്ട് മറ്റുള്ള ദ്വിജന്മാർക്ക് ആ ധനം നൽകി; ചില ഭൃഗുക്കൾ തങ്ങൾ ഇഷ്ടപ്പെട്ടവരെ ആ സമ്പത്ത് നൽകി.
ക്ഷത്രിയാണാം തദാ താത കാരണാന്തരദര്ശനാത്। തതോ മഹീതലം താത ക്ഷത്രിയേണ യദൃച്ഛയാ
ക്ഷത്രിയന്മാരുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മറ്റൊരു കാരണത്താൽ, ഭൂമിയിൽ മറച്ചുവെച്ചിരുന്ന ആ ധനം—
ഖനതാഽധിഗതം വിത്തം കേനച്ചിദ്ധൃഗുവേശ്മനി। തദ്വിത്തം ദദൃശുഃ സര്വേ സമേതാഃ ക്ഷത്രിയര്ഷഭാഃ
—ഒരാൾ ഭൃഗുവിന്റെ വീട്ടിൽ കുഴിച്ചപ്പോൾ കണ്ടെത്തി; ഒത്തുകൂടിയിരുന്ന എല്ലാ ക്ഷത്രിയന്മാരും ആ ധനം കണ്ടു.
അവമന്യ തതഃ ക്രോധാദ്ഭൃഗൂംസ്താഞ്ഛരണഗതാന്। നിജഘ്നുഃ പരമേഷ്വാസാഃ സര്വാംസ്താന്നിശിതൈഃ ശരൈഃ
പിന്നീട്, അഭയം തേടി വന്നിരുന്ന ഭൃഗുക്കളെ അവഹേളിച്ച്, അതിക്രൂരമായ അമ്പുകൾകൊണ്ട് ശക്തരായ അമ്പയാളികൾ അവരെ എല്ലാം കൊല്ലുകയും ചെയ്തു.
ആഗര്ഭാദവകൃന്തന്തശ്ചേരുഃ സര്വാം വസുന്ധരാമ്। തത ഉച്ഛിദ്യമാനേഷു ഭൃഗുഷ്വേവം ഭയാത്തദാ
ഭൃഗുവംശജരെ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് തന്നെ വെട്ടിമാറ്റി, അവർ ഭൂമിയിൽ മുഴുവൻ തിരിഞ്ഞു നടന്നു. ഭയംകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ ഭൃഗുക്കളെ നശിപ്പിച്ചപ്പോൾ—
ഭൃഗുപത്ന്യോ ഗിരിം ദുര്ഗം ഹിമവന്തം പ്രപേദിരേ। താസാമന്യതമാ ഗര്ഭം ഭയാദ്ദധ്രേ മഹൌജസമ്
ഭൃഗുവിന്റെ ഭാര്യമാർ ഹിമവാൻപർവതത്തിലെ ദുർഗമമായ പ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു. അവരിൽ ഒരുത്തി, ഭയത്താൽ, അതിയായ ശക്തിയുള്ള ഒരു ഗർഭം ധരിച്ചു.
ഊരുണൈകേന വാഭോരൂര്ഭര്തുഃ കുലവിവൃദ്ധയേ। തം ഗര്ഭമുപലഭ്യാശു ബ്രാഹ്മണ്യേകാ ഭയാര്ദിതാ
ഭർത്താവിന്റെ വംശം നിലനിൽക്കാൻ അവൾ ആ ഗർഭത്തെ തനിക്കു ഊരിൽ ഒളിപ്പിച്ചു. ആ ഗർഭം കണ്ടു മനസ്സിലാക്കിയ ഒരു ബ്രാഹ്മണിസ്ത്രി, ഭയത്തോടെ, ഉടൻ—
ഗത്വാ വൈ കഥയാമാസ ക്ഷത്രിയാണാമുപഹ്വരേ। തതസ്തേ ക്ഷത്രിയാ ജഗ്മുസ്തം ഗര്ഭം ഹന്തുമുദ്യതാഃ
ഒരു ഒറ്റപ്പെട്ട സ്ഥലത്ത് ക്ഷത്രിയന്മാരെ സമീപിച്ച് അവൾ ഈ വിവരം പറഞ്ഞു. അപ്പോൾ ആ ഗർഭത്തെ കൊല്ലാൻ ക്ഷത്രിയന്മാർ പുറപ്പെട്ടു.
ദദൃശുര്ബ്രാഹ്മണീം തേഽഥ ദീപ്യമാനാം സ്വതേജസാ। അഥ ഗര്ഭഃ സ ഭിത്ത്വോരും ബ്രാഹ്മണ്യാ നിര്ജഗാമ ഹ
അവർ സ്വതന്ത്രമായ തേജസ്സിൽ പ്രകാശിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണിസ്ത്രിയെ കണ്ടു. പിന്നെ ആ ഗർഭം അവളുടെ ഊരിൽ നിന്നു പൊട്ടി പുറത്തുവന്നു.
മുഷ്ണന്ദൃഷ്ടീഃ ക്ഷത്രിയാണാം മധ്യാഹ്ന ഇവ ഭാസ്കരഃ। തതശ്ചക്ഷുര്വിഹീനാസ്തേ ഗിരിദുര്ഗേഷു ബഭ്രമുഃ
അവൻ ഉച്ചവെയിലിലെ സൂര്യനെപ്പോലെ ക്ഷത്രിയന്മാരുടെ കാഴ്ച കവർന്നു. കാഴ്ച നഷ്ടപ്പെട്ട അവർ പർവതത്തിലെ ദുർഗങ്ങളിൽ അലയിച്ചു.
തതസ്തേ മോഘസങ്കല്പാ ഭയാര്താഃ ക്ഷത്രിയാഃ പുനഃ। ബ്രാഹ്മണീം ശരമം ജഗ്മുര്ദൃഷ്ട്യര്ഥം താമനിന്ദിതാമ്
അവരുടെ ശ്രമങ്ങൾ ഫലമില്ലാതെ, ഭയത്തിൽ ആക്ഷത്രിയന്മാർ വീണ്ടും ആ പാപരഹിതയായ ബ്രാഹ്മണിസ്ത്രിയെ സമീപിച്ചു, കാഴ്ച തിരികെ ലഭിക്കണമെന്നാഗ്രഹിച്ച്.
ഊചുശ്ചൈനാം മഹാഭാഗാം ക്ഷത്രിയാസ്തേ വിചേതസഃ। ജ്യോതിഃപ്രഹീണാ ദുഃഖാര്താഃ ശാന്താര്ചിഷ ഇവാഗ്നയഃ
പ്രകാശം നഷ്ടപ്പെട്ട, മനസ്സു കുഴഞ്ഞ ക്ഷത്രിയന്മാർ ആ മഹാഭാഗ്യവതിയോടു പറഞ്ഞു; അഗ്നിയുടെ ജ്വാല കെട്ടിയതുപോലെ, അവർ ദു:ഖത്തിൽ പറഞ്ഞു.