അന്തര്ഗതസ്തദാ രാജാ ശ്രുത്വാ ബ്രാഹ്മണഭാഷിതമ്। സോഽന്തഃപുരം പ്രവിശ്യാഥ ന സസ്മാര നരാധിപഃ
അപ്പോള് രാജാവ് അകത്തേക്ക് കടന്നു, ബ്രാഹ്മണന്റെ വാക്കുകള് കേട്ടെങ്കിലും, അന്തഃപുരത്തിലേക്ക് കടന്നപ്പോള് അതു മറന്നു.
തതോഽര്ധരാത്ര ഉത്ഥായ സൂദമാനായ്യ സത്വരമ്। ഉവാച രാജാ സംസ്മൃത്യ ബ്രാഹ്മണസ്യ പ്രതിശ്രുതമ്
പിന്നീട്, അര്ദ്ധരാത്രിയില് എഴുന്നേറ്റ്, അടുപ്പക്കാരനെ വേഗം വിളിച്ചു, ബ്രാഹ്മണനോട് നല്കിയ വാഗ്ദാനം ഓര്മ്മിച്ച് രാജാവ് പറഞ്ഞു.
ഗച്ഛാമുഷ്മിന്വനോദ്ദേശേ ബ്രാഹ്മണോ മാം പ്രതീക്ഷതേ। അന്നാര്ഥീ തം ത്വമന്നേന സമാംസേനോപപാദയ
നമുക്ക് ആ കാട്ടിലെ ഒരു ഭാഗത്തേക്ക് പോകാം. അവിടെ ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ എന്നെ കാത്തിരിക്കുന്നു, അവനു ഭക്ഷണം വേണം. അവൻ ചോദിക്കുന്നത്രയും ഭക്ഷണം നീ അവനു കൊടുക്കണം.
ഏവമുക്തസ്തതഃ സൂദഃ സോഽനാസാദ്യാമിഷം ക്വചിത്। നിവേദയാമാസ തദാ തസ്മൈ രാജ്ഞേ വ്യഥാന്വിതഃ
അങ്ങനെ രാജാവിന്റെ ആജ്ഞ കേട്ട ശേഷം, പാചകക്കാരന് എവിടെയും മാംസം കിട്ടിയില്ല. അതുകൊണ്ട് വലിയ വിഷമത്തോടെ അവൻ രാജാവിനോട് ഈ കാര്യം അറിയിച്ചു.
രാജാ തു രക്ഷസാവിഷ്ടഃ സൂദമാഹ ഗതവ്യഥഃ। അപ്യേനം നരമാംസേന ഭോജയേതി പുനഃ പുനഃ
പിന്നീട്, ഭൂതം പിടിച്ച രാജാവ്, ഭയമില്ലാതെ പാചകക്കാരനോട് വീണ്ടും വീണ്ടും പറഞ്ഞു: 'അവനെ മനുഷ്യമാംസംകൊണ്ട് ഭക്ഷിപ്പിക്കൂ.'
തഥേത്യുക്ത്വാ തതഃ സൂദഃ സംസ്ഥാനം വധ്യഘാതിനാമ്। ഗത്വാഽഽജഹാര ത്വരിതോ നരമാംസമപേതഭീഃ
'ശരി' എന്നു പറഞ്ഞ പാചകക്കാരൻ ഭയമില്ലാതെ വധശാലയിലേക്ക് വേഗത്തിൽ പോയി മനുഷ്യമാംസം കൊണ്ടുവന്നു.
ഏതത്സംസ്കൃത്യ വിധിവദന്നോപഹിതമാശു വൈ। തസ്മൈ പ്രാദാദ്ബ്രാഹ്മണായ ക്ഷുധിതായ തപസ്വിനേ
അത് ശരിയായ രീതിയിൽ തയ്യാറാക്കി, ആഹാരം വേഗത്തിൽ ആ വിശന്ന ബ്രാഹ്മണനു സമർപ്പിച്ചു.
സ സിദ്ധചക്ഷുഷാ ദൃഷ്ട്വാ തദന്നം ദ്വിജസത്തമഃ। അഭോജ്യമിദമിത്യാഹ ക്രോധപര്യാകുലേക്ഷണഃ
അവൻ അതു ദിവ്യദൃഷ്ടിയോടെ നോക്കി, കോപത്തോടെ കണ്ണുകൾ ചുവപ്പിച്ച് പറഞ്ഞു: 'ഇത് ഭക്ഷിക്കാൻ യോജ്യമല്ല.'
യസ്മാദഭോജ്യമന്നം മേ ദദാതി സ നൃപാധമഃ
അവൻ എന്നെ ഭക്ഷിക്കാൻ യോജ്യമല്ലാത്ത ആഹാരം കൊടുത്തതുകൊണ്ട്, ആ ഏറ്റവും താഴ്ചയിലുള്ള രാജാവിന്—
സക്തോ മാനുഷമാംസേഷു യഥോക്തഃ ശക്തിനാ പുരാ। ഉദ്വേജനീയോ ഭൂതാനാം ചരിഷ്യതി മഹീമിമാമ്
മനുഷ്യമാംസത്തിൽ ആസ്വാദനമുണ്ടായതിനാൽ, മുമ്പ് ശക്തി പറഞ്ഞതുപോലെ, അവൻ എല്ലാ ജീവികൾക്കും ഭയമായി ഭൂമിയിൽ അലയും.
ദ്വിരനുവ്യാഹൃതേ രാജ്ഞഃ സ ശാപോ ബലവാനഭൂത്। രക്ഷോബലസമാവിഷ്ടോ വിസംജ്ഞശ്ചാഭവന്നൃപഃ
രാജാവിനെ രണ്ടുതവണ ശപിച്ചപ്പോൾ ആ ശാപം ശക്തിയായി. ഭൂതശക്തി പിടിച്ച രാജാവ് ബോധംകെട്ടുപോയി.
തതഃ സ നൃപതിശ്രേഷ്ഠോ രക്ഷസാപഹൃതേന്ദ്രിയഃ। ഉവാച ശഖ്തിം തം ദൃഷ്ട്വാ ന ചിരാദിവ ഭാരത
പിന്നീട്, ഭൂതം പിടിച്ച senses നഷ്ടപ്പെട്ട രാജാവ്, ശക്തിയെ കണ്ടു, ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞതുപോലെ പറഞ്ഞു.
യസ്മാദസദൃശഃ ശാപഃ പ്രയുക്തോഽയം മയി ത്വയാ। തസ്മാത്ത്വത്തഃ പ്രവര്തിഷ്യേ ഖാദിതും പുരുഷാനഹമ്
നീ എന്നെ അയോഗ്യമായ ശാപം നൽകിയതുകൊണ്ട്, ഞാൻ മനുഷ്യരെ തിന്നാൻ തുടങ്ങും, ആദ്യം നിന്നെ തന്നെയാണ്.
ഏവമുക്ത്വാ തതഃ സദ്യസ്തം പ്രാണൈര്വിപ്രയോജ്യ ച। ശക്തിം തം ഭക്ഷയാമാസ വ്യാഘ്രഃ പശുമിവേപ്സിതമ്
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ ഉടൻ തന്നെ, അവൻ ശക്തിയുടെ ജീവൻ എടുത്തു, കടുവ ഇഷ്ടപ്പെട്ട ഇരയെ തിന്നുന്നതുപോലെ അവനെ തിന്നു.
ശക്തിനം തു മൃതം ദൃഷ്ട്വാ വിശ്വാമിത്രഃ പുനഃപുനഃ। വസിഷ്ഠസ്യൈവ പുത്രേഷു തദ്രക്ഷഃ സംദിദേശ ഹ
ശക്തി മരിച്ചതു കണ്ട വിഷ്വാമിത്രൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ആ ഭൂതത്തെ വസിഷ്ഠന്റെ മക്കളിലേക്ക് അയച്ചു.
സ താഞ്ശക്ത്യവരാന്പുത്രാന്വസിഷ്ഠസ്യ മഹാത്മനഃ। ഭക്ഷയാമാസ സംക്രുദ്ധഃ സിംഹഃ ക്ഷുദ്രമൃഗാനിവ
കോപംകൊണ്ട ആ സിംഹംപോലെയുള്ള ഭൂതം, മഹാത്മാവായ വസിഷ്ഠന്റെ ശേഷിച്ച മക്കളെ ചെറുവനരികളെപോലെ തിന്നു.
വസിഷ്ഠോ ഘാതിതാഞ്ശ്രുത്വാ വിശ്വാമിത്രേണ താന്സുതാന്। ധാരയാമാസ തം ശോകം മഹാദ്രിരിവ മേദിനീമ്
വസിഷ്ഠൻ തന്റെ മക്കളെ വിഷ്വാമിത്രൻ കൊല്ലിച്ചതായി കേട്ടപ്പോൾ, ആ ദുഃഖം മഹാപർവ്വതം ഭൂമിയെ ചുമക്കുന്നതുപോലെ സഹിച്ചു.
ചക്രേ ചാത്മവിനാശായ ബുദ്ധിം സ മുനിസത്തമഃ। ന ത്വേവ കൌശികോച്ഛേദം മേനേ മതിമതാം വരഃ
ആ മഹർഷി ആത്മഹത്യ ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. എന്നാൽ, ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അവൻ കൗശികനെ നശിപ്പിക്കണമെന്ന് വിചാരിച്ചില്ല.
സ മേരുകൂടാദാത്മാനം മുമോച ഭഗവാനൃഷിഃ। ഗിരേസ്തസ്യ ശിലായാം തു തൂലരാശാവിവാപതത്
അവൻ മെരുവിന്റെ മുകളിലிருந்து ചാടി. പക്ഷേ, പർവ്വതത്തിലെ പാറയിൽ തൂവാലക്കൂമ്പാരമെന്നപോലെ പതിച്ചു.
ന മമാര ച പാതേന സ യദാ തേന പാണ്ഡവ। തദാഗ്നിമിദ്ധം ഭഗവാന്സംവിവേശ മഹാവനേ
പതനത്തിൽ വസിഷ്ഠൻ മരിച്ചില്ല. അതിനുശേഷം, മഹാവനത്തിൽ കത്തുന്ന അഗ്നിയിൽ കയറി.
തം തദാ സുസമിദ്ധോഽപി ന ദദാഹ ഹുതാശനഃ। ദീപ്യമാനോഽപ്യമിത്രഘ്ന ശീതോഽഗ്നിരഭവത്തതഃ
അപ്പോൾ ആ അഗ്നി എത്ര ശക്തിയായി ജ്വലിച്ചാലും, അവനെ പൊള്ളിച്ചില്ല; ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കുന്നവനേ, അഗ്നി തെളിഞ്ഞിരുന്നെങ്കിലും തണുത്തതായി മാറി.
സ സമുദ്രമഭിപ്രേക്ഷ്യ ശോകാവിഷ്ടോ മഹാമുനിഃ। ബദ്ധ്വാ കണ്ഠേ ശിലാം ഗുര്വീം നിപപാത തദാമ്ഭസി
ആ മഹാമുനി ദു:ഖത്തിൽ മുങ്ങി സമുദ്രത്തേക്കു നോക്കി, കഠിനമായ ഒരു കല്ല് കഴുത്തിൽ കെട്ടി ആ ജലത്തിൽ ചാടിപ്പോയി.
സ സമുദ്രോര്മിവേഗേന സ്ഥലേ ന്യസ്തോ മഹാമുനിഃ। ന മമാര യദാ വിപ്രഃ കഥംചിത്സംശിതവ്രതഃ। ജഗാമ സ തതഃ ഖിന്നഃ പുനരേവാശ്രമം പ്രതി
സമുദ്രതരംഗങ്ങളുടെ ബലത്തിൽ ആ മഹാമുനി കരയിൽ എറിഞ്ഞു വീണു; വ്രതത്തിൽ ഉറച്ചിരുന്ന ആ ബ്രാഹ്മണൻ മരിച്ചില്ല, അതിനാൽ ദു:ഖിതനായി വീണ്ടും ആശ്രമത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു പോയി.
വസിഷ്ഠ ഉവാച
വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു:
തതോ ദൃഷ്ട്വാശ്രമപദം രഹിതം തൈഃ സുതൈര്മുനിഃ। നിര്ജഗാമ സുദുഃഖാര്തഃ പുനരപ്യാശ്രമാത്തതഃ
പിന്നീട്, തന്റെ മക്കളില്ലാതെ ആശ്രമം ശൂന്യമാണെന്ന് കണ്ട മുനി, അതീവ ദു:ഖത്തിൽ ആ ആശ്രമം വീണ്ടും വിട്ടു പുറപ്പെട്ടു.
സോഽപശ്യത്സരിതം പൂര്ണാം പ്രാവൃട്കാലേ നവാമ്ഭസാ। വൃക്ഷാന്ബഹുവിധാന്പാര്ഥ ഹരന്തീം തീരജാന്ബഹൂന്
അവൻ മഴക്കാലത്ത് പുതുതായി നിറഞ്ഞ വെള്ളമുള്ള ഒരു നദി കണ്ടു; ആ നദി പലവിധ വൃക്ഷങ്ങളും തീരത്തുള്ള ഒട്ടേറെ ചെടികളും ഒഴുക്കി കൊണ്ടുപോകുന്നുണ്ടായിരുന്നു.
അഥ ചിന്താം സമാപേദേ പുനഃ കൌരവനന്ദന। അമ്ഭസ്യസ്യാ നിമജ്ജേയമിതി ദുഃഖസമന്വിതഃ
അപ്പോൾ, കുരുവംശത്തിലെ സന്തോഷമേ, ദു:ഖത്തിൽ മുങ്ങി, 'ഈ വെള്ളത്തിൽ ഞാൻ മുങ്ങി മരിക്കണം' എന്ന് അവൻ വീണ്ടും ചിന്തിച്ചു.
തതഃ പാശൈസ്തദാത്മാനം ഗാഢം ബദ്ധ്വാ മഹാമുനിഃ। തസ്യാ ജലേ മഹാനദ്യാ നിമമജ്ജ സുദുഃഖിതഃ
അപ്പോൾ ആ മഹാമുനി, അതീവ ദു:ഖത്തിൽ, കയറുകൊണ്ട് തന്റെ ശരീരം കെട്ടി, ആ വലിയ നദിയുടെ വെള്ളത്തിൽ ചാടിപ്പോയി.
അഥ ച്ഛിത്ത്വാ നദീ പാശാംസ്തസ്യാരിബലസൂദന। സ്ഥലസ്ഥം തമൃഷിം കൃത്വാ വിപാശം സമവാസൃജത്
പക്ഷേ, ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്നവനേ, ആ നദി ആ കയറുകൾ പൊട്ടിച്ചു, മുനിയെ കരയിൽ എത്തിച്ചിട്ട് ഒഴുകി പോയി; അതിനാലാണ് അതിന് 'വിപാശാ' എന്ന പേര് വന്നത്.
ഉത്തതാര തതഃ പാശൈര്വിമുക്തഃ സ മഹാനൃഷിഃ। വിപാശേതി ച നാമാസ്യാ നദ്യാശ്ചക്രേ മഹാനൃഷിഃ
കയറുകളിൽ നിന്ന് മോചിതനായ മഹാമുനി വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് കയറി; ആ നദിക്ക് 'വിപാശാ' എന്ന് മഹാമുനി തന്നെ പേര് നൽകി.