അഗ്നിനാശാത്ക്രിയാഭ്രാംശാദ്ഭ്രാന്താ ലോകാസ്ത്രയോഽനഘാഃ। വിധധ്വമത്ര യത്കാര്യം ന സ്യാത്കാലാത്യയോ യഥാ
അഗ്നി ഇല്ലാതെയും ചടങ്ങുകൾ തടസ്സപ്പെട്ടതുകൊണ്ടും മൂന്നു ലോകങ്ങളും അലയടിച്ചു; സമയക്രമം തെറ്റാതിരിക്കാൻ വേണ്ടത് ചെയ്യണം.
അഥര്ഷയശ്ച ദേവാശ്ച ബ്രഹ്മാണമുപഗമ്യ തു। അഗ്നേരാവേദയഞ്ശാപം ക്രിയാസംഹാരമേവ ച
അപ്പോൾ ഋഷികളും ദേവന്മാരും ബ്രഹ്മാവിനെ സമീപിച്ച് അഗ്നിയുടെ ശാപവും ചടങ്ങുകളുടെ നിർത്തലും അറിയിച്ചു.
ഭൃഗുണാ വൈ മഹാഭാഗ ശപ്തോഽഗ്നിഃ കാരണാന്തരേ। കഥം ദേവമുഖോ ഭൂത്വാ യജ്ഞഭാഗാഗ്രഭുക് തഥാ
ഭൃഗു മറ്റൊരു കാരണത്താൽ അഗ്നിയെ ശപിച്ചു; ദേവന്മാരുടെ വായായി അഗ്നി വീണ്ടും യാഗഭാഗം എങ്ങനെ സ്വീകരിക്കും?
ശ്രുത്വാ തു തദ്വചസ്തേഷാമഗ്നിമാഹൂയ വിശ്വകൃത്
അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ബ്രഹ്മാവ്, സകലസൃഷ്ടാവായവൻ, അഗ്നിയെ വിളിച്ചു.
ഉവാച വചനം ശ്ലക്ഷ്ണം ഭൂതഭാവനമവ്യയമ്। ലോകാനാമിഹ സര്വേഷാം ത്വം കര്താ ചാന്ത ഏവ ച
അവൻ സ്നേഹപൂർവ്വം, സത്യവും ശാശ്വതവുമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: 'ഈ ലോകങ്ങളിലെ സൃഷ്ടാവും അവസാനവുമാകുന്നത് നീയാണല്ലോ.'
ത്വം ധാരയസി ലോകാംസ്ത്രീന്ക്രിയാണാം ച പ്രവര്തകഃ। സ തഥാ കുരു ലോകേശ നോച്ഛിദ്യേരന്യഥാ ക്രിയാഃ
നീ മൂന്നു ലോകങ്ങളും താങ്ങി നിലനിർത്തുന്നവനും, എല്ലാ കർമങ്ങളുടെയും ആരംഭകനുമാണ്. അതുകൊണ്ട്, ലോകങ്ങളുടെ നാഥാ, നീ ഈ വിധം പ്രവർത്തിക്കണം; അല്ലെങ്കിൽ ഈ കർമ്മങ്ങൾ നിലച്ചു പോകും.
കസ്മാദേവം വിമൂഢസ്ത്വമീശ്വരഃ സന് ഹുതാശേന। ത്വം പവിത്രം സദാ ലോകേ സര്വഭൂതഗതിശ്ച ഹ
എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇങ്ങനെ ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ ആകുന്നത്, നീയോ എല്ലാം നിയന്ത്രിക്കുന്നവൻ, അഗ്നേ? ലോകത്ത് നീ എപ്പോഴും വിശുദ്ധനാണ്, എല്ലാ ജീവികളുടെയും ആശ്രയവും നീയല്ലേ.
ന ത്വം സര്വശരീരേണ സര്വഭക്ഷത്വമേഷ്യസി। അപാനേ ഹ്യര്ചിഷോ യാസ്തേ സര്വം ഭക്ഷ്യന്തി താഃ ശിഖിന്
നിന്റെ മുഴുവൻ ശരീരത്തോടുകൂടി നീ എല്ലാം ദഹിപ്പിക്കുന്നവനാവില്ല; കാരണം, അഗ്നേ, നിന്റെ താഴെയുള്ള ജ്വാലകൾ എല്ലാം ദഹിപ്പിക്കുന്നു.
ക്രവ്യാദാ ച തനുര്യാ തേ സാ സര്വം ഭക്ഷയിഷ്യതി। യഥാ സൂര്യാംശുഭിഃ സ്പൃഷ്ടം സര്വം ശുചി വിഭാവ്യതേ
നിന്റെ മാംസം ദഹിപ്പിക്കുന്ന രൂപം എല്ലാം ദഹിപ്പിക്കും; സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ സ്പർശിക്കുന്നതെല്ലാം ശുദ്ധമാകുന്നതുപോലെ.
തഥാ ത്വദര്ചിര്നിര്ദഗ്ധം സര്വം ശുചി ഭവിഷ്യതി। ത്വമഗ്നേ പരമം തേജഃ സ്വപ്രഭാവാദ്വിനിര്ഗതമ്
അങ്ങനെ, നിന്റെ ജ്വാലയിൽ ദഹിച്ചതെല്ലാം ശുദ്ധമാകും; അഗ്നേ, നീ സ്വയം ഉദിച്ച പരമമായ പ്രകാശമാണ്.
സ്വതേജസൈവ തം ശാപം കുരു സത്യമൃഷേര്വിഭോ। ദേവാനാം ചാത്മനോ ഭാഗം ഗൃഹാണ ത്വം മുഖേ ഹുതമ്
നിന്റെ സ്വന്തം പ്രകാശത്താൽ, മഹാശക്തനേ, ആ ഋഷിയുടെ ശാപം സത്യമാക്കുക; ദേവന്മാരുടെയും നിന്റെതായും ഭാഗം നിന്റെ വായിൽ അർപ്പിതമായത് സ്വീകരിക്കൂ.
ഏവമസ്ത്വിതി തം വഹ്നിഃ പ്രത്യുവാച പിതാമഹമ്। ജഗാമ ശാസനം കര്തും ദേവസ്യ പരമേഷ്ഠിനഃ
അപ്പോൾ അഗ്നി പിതാമഹനോടു പറഞ്ഞു: 'അങ്ങനെയാകട്ടെ.' പിന്നെ പരമേശ്വരന്റെ ആജ്ഞ പാലിക്കാൻ പോയി.
ദേവര്ഷയശ്ച മുദിതാസ്തതോ ജഗ്മുര്യഥാഗതമ്। ഋഷയശ്ച യഥാ പൂര്വം ക്രിയാഃ സര്വാഃ പ്രചക്രിരേ
ദേവർഷിമാർ സന്തോഷത്തോടെ വന്നതുപോലെ തിരിച്ചു പോയി; ഋഷിമാർ മുമ്പുപോലെ എല്ലാ കർമ്മങ്ങളും നിർവഹിച്ചു.
ദിവി ദേവാ മുമുദിരേ ഭൂതസങ്ഘാശ്ച ലൌകികാഃ। അഗ്നിശ്ച പരമാം പ്രീതിമവാപ ഹതകല്മഷഃ
സ്വർഗ്ഗത്തിലെ ദേവന്മാർക്കും ഭൂമിയിലെ ജീവജാലങ്ങൾക്കും സന്തോഷം നിറഞ്ഞു; അഗ്നിയും പാപമുക്തനായി പരമാനന്ദം അനുഭവിച്ചു.
ഏവം സ ഭഗവാഞ്ഛാപം ലേഭേഽഗ്നിര്ഭൃഗുതഃ പുരാ। ഏവമേഷ പുരാ വൃത്ത ഹതിഹാസോഽഗ്നിശാപജഃ। പുലോമ്നശ്ച വിനാശോഽയം ച്യവനസ്യ ച സംഭവഃ
ഇങ്ങനെ, പുരാതനകാലത്ത് ഭഗവാൻ അഗ്നി ഭൃഗുവിൽ നിന്നുള്ള ശാപം ഏറ്റുവാങ്ങി; അങ്ങനെ ഹതിയുടെ ചിരിയും അഗ്നിയുടെ ശാപവും പുലോമന്റെ നാശവും ച്യവനന്റെ ജനനവും അന്നത്തെ സംഭവങ്ങൾ ആയിരുന്നു.
സ ചാപി ച്യവനോ ബ്രഹ്മന്ഭാര്ഗവോഽജനയത്സുതമ്। സുകന്യായാം മഹാത്മാനം പ്രമതിം ദീപ്തതേജസമ്
ആ ച്യവനൻ, ഭൃഗുവിന്റെ വംശജൻ, സുകന്യയിൽ നിന്ന് മഹാത്മാവും ദീപ്തമായ തേജസ്സുള്ള പ്രമതി എന്ന പുത്രനെ ജനിപ്പിച്ചു.
പ്രമതിസ്തു രുരും നാമ ഘൃതാച്യാം സമജീജനത്। രുരുഃ പ്രമദ്വരായാം തു ശുനകം സമജീജനമ്
പ്രമതി ഘൃതാചിയിൽ നിന്ന് രുരു എന്ന പുത്രനെ ജനിപ്പിച്ചു; രുരു പ്രമദ്വരയിൽ നിന്ന് ശുനകനെ ജനിപ്പിച്ചു.
ശുനകസ്തു മഹാസത്വഃ സര്വഭാര്ഗവനന്ദനഃ। ജാതസ്തപസി തീവ്രേ ച സ്ഥിതഃ സ്ഥിരയശാസ്തതഃ
ശുനകൻ മഹാശക്തിയുള്ളവനും എല്ലാ ഭൃഗുവൻമാർക്കും ആനന്ദം നൽകുന്നവനുമായിരുന്നു; അവൻ കഠിനമായ തപസ്സിൽ നിലനിന്നു, അങ്ങനെ സ്ഥിരമായ പ്രശസ്തി നേടി.
തസ്യ ബ്രഹ്മന്രുരോഃ സര്വം ചരിതം ഭൂരിതേജസഃ। വിസ്തരേണ പ്രവക്ഷ്യാമി തച്ഛൃണു ത്വമശേഷതഃ
ബ്രാഹ്മണനേ, ഭൂരിതേജസ്സുള്ള രുരുവിന്റെ മുഴുവൻ കഥയും ഞാൻ വിശദമായി പറയാം; നീ അതു മുഴുവനായി കേൾക്കൂ.
ഋഷിരാസീന്മഹാന്പൂര്വം തപോവിദ്യാസമന്വിതഃ। സ്ഥൂലകേശ ഇതി ഖ്യാതഃ സര്വഭൂതഹിതേ രതഃ
പണ്ടു, വലിയ തപസ്സും ജ്ഞാനവും ഉള്ള, എല്ലാ ജീവികളുടെ ക്ഷേമത്തിൽ ആസ്വാദനമുണ്ടാക്കിയ, സ്ഥൂലകേശൻ എന്ന മഹർഷി ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഏതസ്മിന്നേവ കാലേ തു മേനകായാം പ്രജജ്ഞിവാന്। ഗന്ധര്വരാജോ വിപ്രര്ഷേ വിശ്വാവസുരിതി സ്മൃതഃ
അതു തന്നെയായ സമയത്ത്, മേനകയിൽ നിന്ന് വിശ്വാവസു എന്ന ഗന്ധർവരാജാവും ജനിച്ചു.
അപ്സരാ മേനകാ തസ്യ തം ഗര്ഭം ഭൃഗുനന്ദന। ഉത്സസര്ജ യഥാകാലം സ്ഥൂലകേശാശ്രമം പ്രതി
അപ്പോഴാണ്, അപ്പസരസായ മേനക അവളുടെ ഗർഭത്തിൽ ഉണ്ടായ ആ കുഞ്ഞിനെ, ഭൃഗുവിന്റെ വംശജനായവനേ, യോജിച്ച സമയത്ത് സ്ഥൂലകേശന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് വിട്ടത്.
ഉത്സൃജ്യ ചൈവ തം ഗര്ഭം നദ്യാസ്തീരേ ജഗാമ സാ। അപ്സരാ മേനകാ ബ്രഹ്മന്നിര്ദയാ നിരപത്രപാ
അവൾ ആ ഗർഭം നദീതീരത്ത് ഉപേക്ഷിച്ച്, മനസ്സിൽ ദയയോ ലജ്ജയോ ഇല്ലാതെ, അപ്പസരസായ മേനക അവിടെ നിന്ന് പോയി.
കന്യാമമരഗര്ഭാഭാം ജ്വലന്തീമിവ ച ശ്രിയാ। താം ദദര്ശ സമുത്സൃഷ്ടാം നദീതീരേ മഹാനൃഷിഃ
അമരന്മാരുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ചവളെപ്പോലെ ഭംഗിയും തേജസ്സും നിറഞ്ഞ ആ പെൺകുട്ടിയെ, നദീതീരത്ത് ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട നിലയിൽ, ഒരു മഹർഷി കണ്ടു.
സ്ഥൂലകേശഃ സ തേജസ്വീ വിജനേ ബന്ധുവര്ജിതാമ്। സ താം ദൃഷ്ട്വാ തദാ കന്യാം സ്ഥൂലകേശോ മഹാദ്വിജഃ
തേജസ്സുള്ള സ്തൂലകേശൻ എന്ന മഹാനായ ദ്വിജൻ, ബന്ധുക്കളൊന്നുമില്ലാതെ വനാന്തരത്തിൽ ഒറ്റയ്ക്കിരുന്ന ആ പെൺകുട്ടിയെ അവിടെ കണ്ടു.
ജഗ്രാഹ ച മുനിശ്രേഷ്ഠഃ കൃപാവിഷ്ടഃ പുപോഷ ച। വവൃധേ സാ വരാരോഹാ തസ്യാശ്രമപദേ ശുഭേ
കൃപയാൽ നിറഞ്ഞിരുന്ന മഹർഷി അവളെ ഏറ്റെടുത്തു വളർത്തി. മനോഹരമായ രൂപമുള്ള അവൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശുഭമായ ആശ്രമത്തിൽ വളർന്നു.
ജാതകാദ്യാഃ ക്രിയാശ്ചാസ്യാ വിധിപൂര്വം യഥാക്രമമ്। സ്ഥൂലകേശോ മഹാഭാഗശ്ചകാര സുമഹാനൃഷിഃ
ജനനം മുതലുള്ള എല്ലാ ചടങ്ങുകളും, വിധിപ്രകാരം ക്രമത്തിൽ, മഹാഭാഗനായ സ്തൂലകേശൻ ആ പെൺകുട്ടിക്ക് നിർവഹിച്ചു.
പ്രമദാഭ്യോ വരാ സാ തു സത്ത്വരൂപഗുണാന്വിതാ। തതഃ പ്രമദ്വരേത്യസ്യാ നാമ ചക്രേ മഹാനൃഷിഃ
സൗന്ദര്യവും ഗുണവും രൂപവും കൊണ്ട് മറ്റു സ്ത്രീകളെക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠയായിരുന്ന അവളെ, മഹർഷി പ്രമദ്വര എന്ന പേരിൽ വിളിച്ചു.
താമാശ്രമപദേ തസ്യ രുരുര്ദൃഷ്ട്വാ പ്രമദ്വരാമ്। ബഭൂവ കില ധര്മാത്മാ മദനോപഹതസ്തദാ
ആശ്രമത്തിൽ പ്രമദ്വരയെ കണ്ടപ്പോൾ, ധാർമ്മികനായ രുരു അവളിൽ ആകർഷിതനായി.
പിതരം സഖിഭിഃ സോഽഥ ശ്രാവയാമാസ ഭാര്ഗവമ്। പ്രമതിശ്ചാഭ്യയാചത്താം സ്ഥൂലകേശം യശസ്വിനമ്
ശേഷം രുരു തന്റെ പിതാവിനെയും സുഹൃത്തുക്കളെയും അറിയിച്ചു. പ്രമതി എന്ന പിതാവ് പ്രശസ്തനായ സ്തൂലകേശനോട് അവളെ വിവാഹം കഴിക്കാൻ അപേക്ഷിച്ചു.