നിര്ജിതോഽസി മഹാരാജ ദുരാത്മന്ഗാധിനന്ദന। യദി തേഽസ്തി പരം ശൌര്യം തദ്ദര്ശയ മയി സ്ഥിതേ
നീ തോറ്റു, മഹാരാജാവേ, ദുഷ്ടനായ ഗാധിപുത്രാ; ഇനി നിനക്കൊന്നും ധൈര്യം ശേഷിച്ചാൽ, ഞാൻ ഇവിടെ നിൽക്കുമ്പോൾ അതു കാണിക്കൂ.
വിശ്വാമിത്രസ്തഥാ ചോക്തോ വസിഷ്ഠേന നരാധിപഃ। നോവാച കിംചിദ്വ്രീഡാഢ്യോ വിദ്രാവിതമഹാബലഃ
വസിഷ്ഠൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, മനുഷ്യരിൽ പ്രധാനനായ വിശ്വാമിത്രൻ ലജ്ജയിൽ നിശ്ശബ്ദനായി, തൻറെ വലിയ സൈന്യം തോറ്റുപോയി.
ദൃഷ്ട്വാ തന്മഹദാശ്ചര്യം ബ്രഹ്മതേജോഭവം തദാ। വിശ്വാമിത്രഃ ക്ഷത്രഭാവാന്നിര്വിണ്ണോ വാക്യമബ്രവീത്। ധിഗ്ബലം ക്ഷത്രിയബലം ബ്രഹ്മതേജോബലം ബലമ്
ബ്രഹ്മതേജസ്സിൽ നിന്നുള്ള ആ വലിയ അത്ഭുതം കണ്ട വിശ്വാമിത്രൻ, തൻറെ ക്ഷത്രിയശക്തിയിൽ നിരാശനായി പറഞ്ഞു: 'ക്ഷത്രിയരുടെ ശക്തിക്ക് എന്ത് പ്രയോജനം? ബ്രഹ്മതേജസ്സാണ് യഥാർത്ഥ ശക്തി.'
സ രാജ്യം സ്ഫീതമുത്സൃജ്യ താം ച ദീപ്താം നൃപശ്രിയമ്
അവൻ സമൃദ്ധമായ രാജ്യം, ആ ഭാസുരമായ രാജകീയ മഹിമയും ഉപേക്ഷിച്ചു.
ഭോഗാംശ്ച പൃഷ്ഠതഃ കൃത്വാ തപസ്യേവ മനോ ദധേ। സ ഗത്വാ തപസാ സിദ്ധിം ലോകാന്വിഷ്ടഭ്യ തേജസാ
സുഖങ്ങളെ പിന്നിൽ വിട്ട്, മനസ്സു തപസ്സിൽ ഏകാഗ്രമാക്കി; തപസ്സിലൂടെ പരിപൂർണ്ണത നേടി, തൻറെ തേജസ്സാൽ ലോകങ്ങളെ നിലനിർത്തി.
തതാപ സര്വാന്ദീപ്തൌജാ ബ്രാഹ്മണത്വമവാപ്തവാന്। അപിബച്ച തതഃ സോമമിന്ദ്രേണ സഹ കൌശികഃ
അവൻ തീപോലുള്ള തപസ്സു ചെയ്തു, ബ്രാഹ്മണത്വം നേടി; പിന്നെ കൗശികൻ ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം സോമം പാനമാക്കി.
ഏവംവീര്യസ്തു രാജര്ഷിര്വിപ്രര്ഷിഃ സംബഭൂവ ഹ
അങ്ങനെയുള്ള വീര്യശാലിയായ രാജർഷി, ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ മഹർഷിയായിത്തീർന്നു.
ഋഷ്യോസ്തു യത്കൃതേ വൈരം വിശ്വാമിത്രവസിഷ്ഠയോഃ। ബഭൂവ ഗന്ധര്വപതേ ശംസ തത്സര്വമേവ മേ
ഗന്ധർവരാജാവേ, വിഷ്വാമിത്രനും വസിഷ്ഠനും തമ്മിൽ എങ്ങനെയാണ് വൈരം ഉണ്ടായത് എന്ന് മുഴുവൻ എനിക്കു പറയൂ.
മാഹാത്മ്യം ച വസിഷ്ഠസ്യ ബ്രാഹ്മണ്യം ബ്രഹ്മതേജസഃ। വിശ്വാമിത്രസ്യ ച തഥാ ക്ഷത്രസ്യ ച മഹാത്മനഃ
വസിഷ്ഠന്റെ മഹത്വവും, അവന്റെ ബ്രാഹ്മണത്വവും തപസ്സിന്റെ ശക്തിയും, അതുപോലെ വിഷ്വാമിത്രന്റെയും അവന്റെ രാജസമഹത്വവും എനിക്കു പറയൂ.
ന ശൃണ്വാനസ്ത്വഹം തൃപ്തിമുപഗച്ഛാമി ഖേചര। ആഖ്യാഹി ഗന്ധര്വപതേ ശംസ തത്സര്വമേവ മേ
ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവനേ, ഞാൻ ഇതു കേൾക്കാതെ തൃപ്തി അനുഭവിക്കുന്നില്ല; ഗന്ധർവരാജാവേ, എല്ലാം എനിക്കു വിശദമായി പറയൂ.
മാഹാത്മ്യം ച വസിഷ്ഠസ്യ വിശ്വാമിത്രസ്യ ഭാഷതേ
വസിഷ്ഠന്റെയും വിഷ്വാമിത്രന്റെയും മഹത്വം അവൻ പറയുന്നു.
ഇദം വാസിഷ്ഠമാഖ്യാനം പുരാണം പുണ്യമുത്തമമ്। പാര്ഥ സര്വേഷു ലോകേഷു വിശ്രുതം തന്നിബോധ മേ
പാർഥാ, ഈ പുരാതനവും പുണ്യവും ഉത്തമവുമായ വസിഷ്ഠന്റെ കഥ ലോകങ്ങളിൽ എല്ലായിടത്തും പ്രശസ്തമാണ്; അതു നീ എനിൽ നിന്ന് കേൾക്കൂ.
കല്മാഷപാദ ഇത്യേവം ലോകേ രാജാ ബഭൂവ ഹ। ഇക്ഷ്വാകുവംശജഃ പാര്ഥ തേജസാഽസദൃശോ ഭുവി
പാർഥാ, ലോകത്ത് ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിൽ ജനിച്ച കല്മാഷപാദ എന്ന രാജാവുണ്ടായിരുന്നു; ഭൂമിയിൽ അവന്റെ തേജസ്സിന് തുല്യൻ ആരുമില്ലായിരുന്നു.
സ കദാചിദ്വനം രാജാ മൃഗയാം നിര്യയൌ പുരാത്। മൃഗാന്വിധ്യന്വരാഹാംശ്ച ചചാര രിപുമര്ദനഃ
ഒരു ദിവസം ആ രാജാവ് നഗരത്തിൽ നിന്ന് കാടിലേക്ക് വേട്ടയ്ക്കായി പുറപ്പെട്ടു; ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്നവൻ മാൻമരങ്ങളും പന്നികളും വേട്ടയാടി നടന്നു.
തസ്മിന്വനേ മഹാഘോരേ ഖങ്ഗാംശ്ച ബഹുശോഽഹനത്। ഹത്വാ ച സുചിരം ശ്രാന്തോ രാജാ നിവവൃതേ തതഃ
ആ ഭയാനകമായ കാട്ടിൽ അവൻ അനേകം കടുവകളെ കൊല്ലുകയും, ദീർഘകാലം വേട്ടയാടി ക്ഷീണിച്ച രാജാവ് പിന്നെ തിരിച്ചു പോവുകയും ചെയ്തു.
അകാമയത്തം യാജ്യാര്ഥേ വിശ്വാമിത്രഃ പ്രതാപവാന്। സ തു രാജാ മഹാത്മാനം വാസിഷ്ഠമൃഷിസത്തമമ്
അപ്പോൾ മഹാത്മാവായ വിഷ്വാമിത്രൻ യാഗത്തിനായി മനസ്സിലുണ്ടായിരുന്നില്ല; എന്നാൽ രാജാവ് മഹാശക്തനായ വസിഷ്ഠമഹർഷിയെ കണ്ടു.
തൃഷാര്തശ്ച ക്ഷുധാര്തശ്ച ഏകായനഗതഃ പഥി। അപശ്യദജിതഃ സങ്ഖ്യേ മുനിം പ്രതിമുഖാഗതമ്
ദാഹവും വിശപ്പുംകൊണ്ട് വലഞ്ഞ്, ഒറ്റയ്ക്ക് വഴിയിലൂടെ പോകുന്ന അജിതൻ ആ രാജാവ് നേരെ മുന്നിൽ വരുന്ന മുനിയെ കണ്ടു.
ശക്തിം നാമ മഹാഭാഗം വസിഷ്ഠകുലവര്ധനമ്। ജ്യേഷ്ഠം പുത്രം പുത്രശതാദ്വസിഷ്ഠസ്യ മഹാത്മനഃ
വസിഷ്ഠകുലത്തെ വളർത്തുന്ന, മഹാഭാഗ്യശാലിയായ ശക്തി എന്ന വസിഷ്ഠന്റെ നൂറു പുത്രന്മാരിൽ മൂത്തവനെയും അവൻ കണ്ടു.
അപഗച്ഛ പഥോഽസ്മാകമിത്യേവം പാര്ഥിവോഽബ്രവീത്। തഥാ ഋഷിരുവാചൈനം സാന്ത്വയഞ്ശ്ലക്ഷ്ണയാ ഗിരാ
'നമ്മുടെ വഴിയിൽ നിന്ന് മാറി നിൽക്കൂ' എന്നു രാജാവ് പറഞ്ഞു; അതിനുത്തരമായി മুনি സാന്ത്വനപൂർവ്വം മൃദുവായ വാക്കുകളിൽ പറഞ്ഞു.
മമ പന്ഥാ മഹാരാജ ധര്മ ഏഷ സനാതനഃ। `വൃദ്ധഭീരുനൃപസ്നാതസ്ത്രീരോഗിവരചക്രിണാമ്
'മഹാരാജാവേ, ഈ വഴി എന്റെതാണ്; ഇതാണ് സനാതനധർമ്മം: വൃദ്ധന്മാർക്കും ഭീതരായവർക്കും രാജാവിനും സ്നാനശുദ്ധനായവർക്കും സ്ത്രീകൾക്കും രോഗികൾക്കും ഭാരവാഹികൾക്കും
പന്ഥാ ദേയോ നൃപൈസ്തേഷാമന്യൈസ്തൈസ്തസ്യ ഭൂപതേഃ।' രാജ്ഞാ സര്വേഷാ ധര്മേഷു ദേയഃ പന്ഥാ ദ്വിജാതയേ
മറ്റുള്ളവരാൽ വഴിയൊഴിയണം, രാജാവേ; എല്ലായ്പ്പോഴും രാജാക്കന്മാർ ദ്വിജന്മാർക്ക് വഴിയൊഴിയേണ്ടതാണെന്ന് ധർമ്മം പറയുന്നു.'
ഏവം പരസ്പരം തൌ തു പഥോഽര്ഥം വാക്യമൂചതുഃ। അപസര്പാപസര്പേതി വാഗുത്തരമകുര്വതാമ്
അങ്ങനെ ഇരുവരും വഴിയൊഴിയേണ്ടതിനെക്കുറിച്ച് തമ്മിൽ വാദിച്ചു; 'വഴി ഒഴിയൂ, വഴിയൊഴിയൂ' എന്നു പറഞ്ഞ് ഒരാളും വഴിയൊഴിയാതെ നിന്നു.
ഋഷിസ്തു നാപചക്രാമ തസ്മിന്ധര്മപഥേ സ്ഥിതഃ। `അപി രാജാ മുനേര്മാര്ഗാത്ക്രോധാന്നാപജഗാമ ഹ
മുനി ധർമ്മപഥത്തിൽ ഉറച്ചുനിന്നു വഴിയൊഴിയാതെ നിന്നു; രാജാവും കോപത്തിൽ നിന്ന് മുനിയുടെ വഴിയിൽ നിന്ന് മാറിയില്ല.
അമുഞ്ചന്തം തു പന്ഥാനം തമൃഷിം നൃപസത്തമഃ। ജഗാമ കശയാ മോഹാത്തദാ രാക്ഷസന്മുനിമ്
മുനി വഴിയൊഴിയാതെ നിന്നപ്പോൾ, രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവൻ, അപ്പോൾ രാക്ഷസൻ പിടിച്ചെടുത്തതുകൊണ്ട്, അവനെ ചവിട്ടുകൊണ്ടിരുന്ന ചവിട്ടുകൊണ്ടു.
കശാപ്രഹാരാഭിഹതസ്തതഃ സ മുനിസത്തമഃ। തം ശശാപ നൃപശ്രേഷ്ഠം വാസിഷ്ഠഃ ക്രോധമൂര്ച്ഛിതഃ
അപ്പോള് ആ മഹാനായ മുനി വശിഷ്ഠന് ചുട്ടകോപത്തോടെ ആ രാജാവിനെ ശപിച്ചു, കാരണം അവന് ചവിട്ടു കൊണ്ടു അടിക്കപ്പെട്ടു.
ഹംസി രാക്ഷസവദ്യസ്മാദ്രാജാപശദ താപസമ്। തസ്മാത്ത്വമദ്യപ്രഭൃതി പുരുഷാദോ ഭവിഷ്യസി
നീ ഒരു രാക്ഷസനെ കൊല്ലുന്നതുപോലെ ഒരു തപസ്സുകാരനെ കൊന്നതുകൊണ്ട്, ഇന്നുമുതല് നീ മനുഷ്യഭക്ഷകനാകും.
മനുഷ്യപിശിതേ സക്തശ്ചരിഷ്യസി മഹീമിമാമ്। ഗച്ഛ രാജാധമേത്യുക്തഃ ശക്തിനാ വീര്യശക്തിനാ
നീ മനുഷ്യമാംസം ആസ്വദിച്ച് ഈ ഭൂമിയില് അലയും; ദുഷ്ടരാജാവേ, ശക്തിയുടെ വാക്ക് കേട്ടു നീ അങ്ങനെ ആകും.
തതോ യാജ്യനിമിത്തം തു വിശ്വാമിത്രവസിഷ്ഠയോഃ। വൈരമാസീത്തദാ തം തു വിശ്വാമിത്രോഽന്വപദ്യത
അതിനുശേഷം യാഗവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് വിശ്വാമിത്രനും വശിഷ്ഠനും തമ്മില് വൈരമുണ്ടായി; വിശ്വാമിത്രന് അവനെ പിന്തുടര്ന്നു.
തയോര്വിവദതോരേവം സമീപമുപചക്രമേ। ഋഷിരുഗ്രതപാഃ പാര്ഥ വിശ്വാമിത്രഃ പ്രതാപവാന്
അവരിരുവരും ഇങ്ങനെ വാദിക്കുമ്പോള്, മഹത്തായ തപസ്സുള്ള വിശ്വാമിത്രന് അവരോടടുത്തു, പാര്ഥാ.
തതഃ സ ബുബുധേ പശ്ചാത്തമൃഷിം നൃപസത്തമഃ। ഋഷേഃ പുത്രം വസിഷ്ഠസ്യ വസിഷ്ഠമിവ തേജസാ
അതിനുശേഷം ആ മഹാരാജാവ് മനസ്സിലാക്കി, അവിടുത്തെ മുനി വശിഷ്ഠന്റെ മകനാണ്, വശിഷ്ഠനെപ്പോലെ പ്രകാശമുള്ളവന്.