സ ഏവം ച്യവനോ ജജ്ഞേ ഭൃഗോഃ പുത്രഃ പ്രതാപവാന്। തം ദദര്ശ പിതാ തത്ര ച്യവനം താം ച ഭാമിനീമ്। സ പുലോമാം തതോ ഭാര്യാം പപ്രച്ഛ കുപിതോ ഭൃഗുഃ
ഇങ്ങനെ ഭൃഗുവിന്റെ ശക്തനായ പുത്രനായ ച്യവനൻ ജനിച്ചു; അവിടെയെത്തി ഭൃഗു തന്റെ പുത്രനെയും ഭാസുരയായ ഭാര്യയെയും കണ്ടു. ഭൃഗു കോപത്തോടെ ഭാര്യയായ പുലോമയോട് ചോദിച്ചു.
കേനാസി രക്ഷസേ തസ്മൈ കഥിതാ ത്വം ജിഹീര്ഷവേ। ന ഹി ത്വാ വേദ തദ്രക്ഷോ മദ്ഭാര്യാം ചാരുഹാസിനീമ്
നിന്നെ പിടിക്കാനാഗ്രഹിച്ച ആ രാക്ഷസന് ആരാണ് നിന്നെ കാണിച്ചു തന്നത്? ആ രാക്ഷസന് നീ എന്റെ ഭാര്യയാണെന്ന് അറിയില്ലായിരുന്നു, മനോഹരമായ പുഞ്ചിരിയുള്ളവളേ.
തത്ത്വമാഖ്യാഹി തം ഹ്യദ്യ ശപ്തുമിച്ഛാമ്യഹം രുഷാ। ബിഭേതി കോ ന ശാപാന്മേ കസ്യ ചായം വ്യതിക്രമഃ
സത്യം പറയൂ, കാരണം ഇന്ന് ഞാൻ കോപത്തിൽ അവനെ ശപിക്കാനാഗ്രഹിക്കുന്നു; എന്റെ ശാപത്തെ ഭയപ്പെടാത്തവൻ ആരാണ്? ഈ അക്രമം ആരുടേതാണ്?
അഗ്നിനാ ഭഗവംസ്തസ്മൈ രക്ഷസേഽഹം നിവേദിതാ। തതോ മാമനയദ്രക്ഷഃ ക്രോശന്തീം കുരരീമിവ
ഭാഗവാനേ, അഗ്നിയാണ് എന്നെ ആ രാക്ഷസന് കാണിച്ചു തന്നത്; അതിനുശേഷം ഞാൻ കരയിക്കൊണ്ട് കുരരിപക്ഷിയെപ്പോലെ ആ രാക്ഷസൻ എന്നെ കൊണ്ടുപോയി.
സാഽഹം തവ സുതസ്യാസ്യ തേജസാ പരിമോക്ഷിതാ। ഭസ്മീഭൂതം ച തദ്രക്ഷോ മാമുത്സൃജ്യ പപാത വൈ
നിന്റെ പുത്രന്റെ തേജസ്സുകൊണ്ട് ഞാൻ മോചിതയായി; ആ രാക്ഷസൻ ചിതയിലായപോലെ കത്തിപ്പോയി എന്നെ വിട്ടുവിട്ടു.
ഇതി ശ്രുത്വാ പുലോമായാ ഭൃഗുഃ പരമമന്യുമാന്। ശശാപാഗ്നിമതിക്രുദ്ധഃ സര്വഭക്ഷോ ഭവിഷ്യസി
പുലോമയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ ഭൃഗു അത്യന്തം കോപത്തോടെ അഗ്നിയെ ശപിച്ചു: 'നീ എല്ലാം ദഹിക്കുന്നവനാകും.'
ശപ്തസ്തു ഭൃഗുണാ വഹ്നിഃ ക്രുദ്ധോ വാക്യമഥാബ്രവീത്। കിമിദം സാഹസം ബ്രഹ്മന്കൃതവാനസി മാം പ്രതി
ഭൃഗു ശാപം നൽകിയതോടെ, അഗ്നി കോപത്തോടെ പറഞ്ഞു: 'ബ്രഹ്മൻ, നീ എനിക്ക് എന്താണ് ഈ അവിവേകപൂർവ്വമായ പ്രവൃത്തി ചെയ്തത്?'
ധര്മേ പ്രയതമാനസ്യ സത്യം ച വദതഃ സമമ്। പൃഷ്ടോ യദബ്രവം സത്യം വ്യഭിചാരോഽത്ര കോ മമ
ന്യായത്തിൽ നിലകൊണ്ടു സത്യം പറയാൻ ഞാൻ എപ്പോഴും ശ്രമിക്കുന്നു; ചോദിച്ചപ്പോൾ ഞാൻ സത്യം തന്നെ പറഞ്ഞു—ഇവിടെ എനിക്ക് എന്താണ് കുറ്റം?
പൃഷ്ടോ ഹിസാക്ഷീയഃ സാക്ഷ്യം ജാനാനോഽപ്യന്യഥാ വദേത്। സ പൂര്വാനാത്മനഃ സപ്ത കുലേ ഹന്യാത്തഥാഽപരാന്
ഒരു സാക്ഷി സത്യം അറിയുമ്പോഴും തെറ്റായി പറഞ്ഞാൽ, അവൻ തന്റെ മുൻപുള്ള ഏഴു തലമുറയെയും പിന്നെയുള്ളവരെയും നശിപ്പിക്കുന്നു.
യശ്ച കാര്യാര്ഥതത്ത്വജ്ഞോ ജാനാനോഽപി ന ഭാഷതേ। സോഽപി തേനൈവ പാപേന ലിപ്യതേ നാത്ര സംശയഃ
കാര്യത്തിന്റെ സത്യം അറിയുന്നവൻ നീതിക്കായി പറയാതെ ഇരുന്നാലും, അതേ പാപത്തിൽ അവനും അകപ്പെടുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല.
ശക്തോഽഹമപി ശപ്തും ത്വാം മാന്യാസ്തു ബ്രാഹ്മണാ മമ। ജാനതോഽപി ച തേ ബ്രഹ്മന്കഥയിഷ്യേ നിബോധ തത്
ഞാനും നിന്നെ ശപിക്കാൻ കഴിവുള്ളവനാണ്, പക്ഷേ ബ്രാഹ്മണരെ ഞാൻ ആദരിക്കുന്നു; എന്നിരുന്നാലും, ബ്രഹ്മൻ, ഞാൻ അറിയുന്നതെല്ലാം ഞാൻ പറയുന്നു—കേൾക്കൂ.
യോഗേന ബഹുധാഽഽത്മാനം കൃത്വാ തിഷ്ഠാമി മൂര്തിഷു। അഗ്നിഹോത്രേഷു സത്രേഷു ക്രിയാസു ച മഖേഷു ച
യോഗശക്തിയാൽ ഞാൻ പല രൂപങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; അഗ്നിഹോത്രം, യാഗങ്ങൾ, ചടങ്ങുകൾ, ഹോമങ്ങൾ—എല്ലായിടത്തും ഞാൻ നിലകൊള്ളുന്നു.
വേദോക്തേന വിധാനേന മയി യദ്ധൂയതേ ഹവിഃ। ദേവതാഃ പിതരശ്ചൈവ തേന തൃപ്താ ഭവന്തി വൈ
വേദങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന വിധത്തിൽ എനിക്ക് അർപ്പിക്കുന്ന ഹോമം ദേവന്മാരെയും പിതൃകളെയും സത്യത്തിൽ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നു.
ആപോ ദേവഗണാഃ സര്വേ ആപഃ പിതൃഗണാസ്തഥാ। ദര്ശശ്ച പൌര്ണമാസശ്ച ദേവാനാം പിതൃഭിഃ സഹ
ജലങ്ങൾ ദേവഗണങ്ങളാണ്, ജലങ്ങൾ തന്നെയാണ് പിതൃഗണങ്ങളും; ദർശയാഗവും പൗർണമാസയാഗവും ദേവന്മാർക്കും പിതൃകൾക്കുമൊത്ത് നടത്തപ്പെടുന്നു.
ദേവതാഃ പിതരസ്തസ്മാത്പിതരശ്ചാപി ദേവതാഃ। ഏകീഭൂതാശ്ച ദൃശ്യന്തേ പൃഥക്ത്വേന ച പര്വസു
അതിനാൽ ദേവന്മാരും പിതൃകളും, പിതൃകളും ദേവന്മാരും, ഒരുമിച്ചും വേറെയും വിശുദ്ധ സമയങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്നു.
ദേവതാഃ പിതരശ്ചൈവ ഭുഞ്ജതേ മയി യദ്ഭുതമ്। ദേവതാനാം പിതൄണാം ച മുഖമേതദഹം സ്മൃതമ്
എനിക്ക് അർപ്പിക്കുന്നതെല്ലാം ദേവന്മാരും പിതൃകളും അനുഭവിക്കുന്നു; ദേവന്മാരുടെയും പിതൃകളുടെയും വായായി എന്നെ കരുതുന്നു.
അമാവാസ്യാം ഹി പിതരഃ പൌര്ണമാസ്യാം ഹി ദേവതാഃ। മന്മുഖേനൈവ ഹൂയന്തേ ഭുഞ്ജതേ ച ഹുതം ഹവിഃ
അമാവാസ്യയിൽ പിതൃകൾക്കും, പൗർണമിയിൽ ദേവന്മാർക്കും, എന്റെ വായിലൂടെ ഹോമം അർപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; അവർ അർപ്പിതം സ്വീകരിക്കുന്നു.
സര്വഭക്ഷഃ കഥം ത്വേഷാം ഭവിഷ്യാമി മുഖം ത്വഹമ്
എല്ലാം ദഹിപ്പിക്കുന്നവനായി ഞാൻ എങ്ങനെ അവരുടെ വായാവാൻ കഴിയും?
ദ്വിജാനാമഗ്നിഹോത്രേഷു യജ്ഞസത്രക്രിയാസു ച। നിരോംകാരവഷട്കാരാഃ സ്വധാസ്വാഹാവിവര്ജിതാഃ
ദ്വിജന്മാരുടെ അഗ്നിഹോത്രങ്ങളിലും യാഗചടങ്ങുകളിലും, 'ഓം', 'വഷട്', 'സ്വാഹ', 'സ്വധ' എന്നിങ്ങനെയുള്ള ഉച്ചാരണങ്ങളില്ലാതെ,
വിനാഽഗ്നിനാ പ്രജാഃ സര്വാസ്തത ആസന്സുദുഃഖിതാഃ। അഥര്ഷയഃ സമുദ്വിഗ്നാ ദേവാന് ഗത്വാബ്രുവന്വചഃ
അഗ്നിയില്ലാതെ എല്ലാ ജീവികളും വലിയ ദുഃഖത്തിൽ ആയിരുന്നു; അപ്പോൾ ഋഷിമാർ വിഷമത്തോടെ ദേവന്മാരെ സമീപിച്ച് പറഞ്ഞു.
അഗ്നിനാശാത്ക്രിയാഭ്രാംശാദ്ഭ്രാന്താ ലോകാസ്ത്രയോഽനഘാഃ। വിധധ്വമത്ര യത്കാര്യം ന സ്യാത്കാലാത്യയോ യഥാ
അഗ്നി ഇല്ലാതെയും ചടങ്ങുകൾ തടസ്സപ്പെട്ടതുകൊണ്ടും മൂന്നു ലോകങ്ങളും അലയടിച്ചു; സമയക്രമം തെറ്റാതിരിക്കാൻ വേണ്ടത് ചെയ്യണം.
അഥര്ഷയശ്ച ദേവാശ്ച ബ്രഹ്മാണമുപഗമ്യ തു। അഗ്നേരാവേദയഞ്ശാപം ക്രിയാസംഹാരമേവ ച
അപ്പോൾ ഋഷികളും ദേവന്മാരും ബ്രഹ്മാവിനെ സമീപിച്ച് അഗ്നിയുടെ ശാപവും ചടങ്ങുകളുടെ നിർത്തലും അറിയിച്ചു.
ഭൃഗുണാ വൈ മഹാഭാഗ ശപ്തോഽഗ്നിഃ കാരണാന്തരേ। കഥം ദേവമുഖോ ഭൂത്വാ യജ്ഞഭാഗാഗ്രഭുക് തഥാ
ഭൃഗു മറ്റൊരു കാരണത്താൽ അഗ്നിയെ ശപിച്ചു; ദേവന്മാരുടെ വായായി അഗ്നി വീണ്ടും യാഗഭാഗം എങ്ങനെ സ്വീകരിക്കും?
ശ്രുത്വാ തു തദ്വചസ്തേഷാമഗ്നിമാഹൂയ വിശ്വകൃത്
അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ബ്രഹ്മാവ്, സകലസൃഷ്ടാവായവൻ, അഗ്നിയെ വിളിച്ചു.
ഉവാച വചനം ശ്ലക്ഷ്ണം ഭൂതഭാവനമവ്യയമ്। ലോകാനാമിഹ സര്വേഷാം ത്വം കര്താ ചാന്ത ഏവ ച
അവൻ സ്നേഹപൂർവ്വം, സത്യവും ശാശ്വതവുമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: 'ഈ ലോകങ്ങളിലെ സൃഷ്ടാവും അവസാനവുമാകുന്നത് നീയാണല്ലോ.'
ത്വം ധാരയസി ലോകാംസ്ത്രീന്ക്രിയാണാം ച പ്രവര്തകഃ। സ തഥാ കുരു ലോകേശ നോച്ഛിദ്യേരന്യഥാ ക്രിയാഃ
നീ മൂന്നു ലോകങ്ങളും താങ്ങി നിലനിർത്തുന്നവനും, എല്ലാ കർമങ്ങളുടെയും ആരംഭകനുമാണ്. അതുകൊണ്ട്, ലോകങ്ങളുടെ നാഥാ, നീ ഈ വിധം പ്രവർത്തിക്കണം; അല്ലെങ്കിൽ ഈ കർമ്മങ്ങൾ നിലച്ചു പോകും.
കസ്മാദേവം വിമൂഢസ്ത്വമീശ്വരഃ സന് ഹുതാശേന। ത്വം പവിത്രം സദാ ലോകേ സര്വഭൂതഗതിശ്ച ഹ
എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇങ്ങനെ ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ ആകുന്നത്, നീയോ എല്ലാം നിയന്ത്രിക്കുന്നവൻ, അഗ്നേ? ലോകത്ത് നീ എപ്പോഴും വിശുദ്ധനാണ്, എല്ലാ ജീവികളുടെയും ആശ്രയവും നീയല്ലേ.
ന ത്വം സര്വശരീരേണ സര്വഭക്ഷത്വമേഷ്യസി। അപാനേ ഹ്യര്ചിഷോ യാസ്തേ സര്വം ഭക്ഷ്യന്തി താഃ ശിഖിന്
നിന്റെ മുഴുവൻ ശരീരത്തോടുകൂടി നീ എല്ലാം ദഹിപ്പിക്കുന്നവനാവില്ല; കാരണം, അഗ്നേ, നിന്റെ താഴെയുള്ള ജ്വാലകൾ എല്ലാം ദഹിപ്പിക്കുന്നു.
ക്രവ്യാദാ ച തനുര്യാ തേ സാ സര്വം ഭക്ഷയിഷ്യതി। യഥാ സൂര്യാംശുഭിഃ സ്പൃഷ്ടം സര്വം ശുചി വിഭാവ്യതേ
നിന്റെ മാംസം ദഹിപ്പിക്കുന്ന രൂപം എല്ലാം ദഹിപ്പിക്കും; സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ സ്പർശിക്കുന്നതെല്ലാം ശുദ്ധമാകുന്നതുപോലെ.
തഥാ ത്വദര്ചിര്നിര്ദഗ്ധം സര്വം ശുചി ഭവിഷ്യതി। ത്വമഗ്നേ പരമം തേജഃ സ്വപ്രഭാവാദ്വിനിര്ഗതമ്
അങ്ങനെ, നിന്റെ ജ്വാലയിൽ ദഹിച്ചതെല്ലാം ശുദ്ധമാകും; അഗ്നേ, നീ സ്വയം ഉദിച്ച പരമമായ പ്രകാശമാണ്.