വിസ്താരം കുരുവംശസ്യ ഗാന്ധാര്യാ ധര്മശീലതാമ്। ക്ഷത്തുഃ പ്രജ്ഞാം ധൃതിം കുന്ത്യാഃ സമ്യഗ്ദ്വൈപായനോബ്രവീത്
കുരുവംശത്തിന്റെ വിപുലമായ കഥയും, ഗാന്ധാരിയുടെ ധാർമികതയും, വിദ്യുരിന്റെ ജ്ഞാനവും, കുന്തിയുടെ ധൈര്യവും വൈയാസൻ വിശദമായി പറഞ്ഞു.
വാസുദേവസ്യ മാഹാത്മ്യം പാണ്ഡവാനാം ച സത്യതാമ്। ദുര്വൃത്തം ധാര്തരാഷ്ട്രാണാമുക്തവാന്ഭഗവാനൃഷിഃ
വാസുദേവന്റെ മഹത്വവും, പാണ്ഡവരുടെ സത്യനിഷ്ഠയും, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരുടെ ദുഷ്പ്രവൃത്തിയും ദൈവംപോലുള്ള മഹർഷി വിവരിച്ചു.
ഇദം ശതസഹസ്രം തു ശ്ലോകാനാം പുണ്യകര്മണാമ്। ഉപാഖ്യാനൈഃ സഹ ജ്ഞേയം ശ്രാവ്യം ഭാരതമുത്തമമ്
ഈ ഭാരതം, ഉപകഥകളോടൊപ്പം, നൂറ്റിരുപതിനായിരം ശ്ലോകങ്ങളുള്ള പുണ്യപ്രദമായ മഹാകാവ്യമാണ്. അതിനെ ശ്രവിക്കാനും മനസ്സിലാക്കാനും ഉത്തമമായ ഭാരതം എന്നാണ് പറയുന്നത്.
ചതുര്വിംശതിസാഹസ്രീം ചക്രേ ഭാരതസംഹിതാമ്। ഉപാഖ്യാനൈര്വിനാ താവദ്ഭാരതം പ്രോച്യതേ ബുധൈഃ
വൈയാസൻ ഇരുപത്തിനാലായിരം ശ്ലോകങ്ങളുള്ള ഭാരതസംഹിത രചിച്ചു; ഉപകഥകൾ ഇല്ലാതെ അതിനെ പണ്ഡിതന്മാർ ഭാരതം എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്.
തതോഽധ്യര്ധശതം ഭൂയഃ സംക്ഷേപം കൃതവാനൃഷിഃ। അനുക്രമണികാധ്യായം വൃത്താന്തം സര്വപര്വണാമ്
അതിനുശേഷം, അപ്പരിചിതൻ അമ്പതിലധികം അധ്യായങ്ങൾ ചുരുക്കമായി രചിച്ചു; എല്ലാ ഭാഗങ്ങളുടെയും സംഭവങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു അനുക്രമണികയും ഉണ്ടാക്കി.
തസ്യാഖ്യാനവരിഷ്ഠസ്യ കൃത്വാ ദ്വൈപായനഃ പ്രഭുഃ। കഥമധ്യാപയാനീഹ ശിഷ്യാനിത്യന്വചിന്തയത്
ഈ അത്യുത്തമമായ കഥ രചിച്ച ശേഷം, ദ്വൈപായനൻ അതു ശിഷ്യന്മാരെ എങ്ങനെ പഠിപ്പിക്കാമെന്ന് ആലോചിച്ചു.
തസ്യ തച്ചിന്തിതം ജ്ഞാത്വാ ഋഷേര്ദ്വൈപായനസ്യ ച। തത്രാജഗാമ ഭഗവാന്ബ്രഹ്മാ ലോകഗുരുഃ സ്വയമ്
ആ മഹർഷി ദ്വൈപായനന്റെ ആലോചന മനസ്സിലാക്കി, ലോകഗുരുവായ ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാവ് അവിടെ എത്തി.
പ്രീത്യര്ഥം തസ്യ ചൈവര്ഷേര്ലോകാനാം ഹിതകാമ്യയാ। തം ദൃഷ്ട്വാ വിസ്മിതോ ഭൂത്വാ പ്രാഞ്ജലിഃ പ്രണതഃ സ്ഥിതഃ
മഹർഷിക്ക് സന്തോഷം നൽകാനും ലോകത്തിന് ഉപകാരമാകാനും, ഭഗവാനെ കണ്ടപ്പോൾ അത്ഭുതത്തോടെ കൈകൂപ്പി നമസ്കരിച്ചു.
ആസനം കല്പയാമാസ സര്വൈര്മുനിഗണൈര്വൃതഃ
അവിടെ എല്ലാ മുനിസംഘങ്ങളാലും ചുറ്റപ്പെട്ട്, ഭഗവാൻ ഒരു ഇരിപ്പിടം ഒരുക്കി.
ഹിരണ്യമര്ഭമാസീനം തസ്മിംസ്തു പരമാസനേ। പരിവൃത്യാസനഭ്യാശേ വാസവേയഃ സ്ഥിതോഽഭവത്
ആ സ്വർണ്ണസിംഹാസനത്തിൽ ഭഗവാൻ ഇരുന്നു; അതിനടുത്ത് വാസുപുത്രൻ സ്ഥാനം പിടിച്ചു.
അനുജ്ഞാതോഽഥ കൃഷ്ണസ്തു ബ്രഹ്മണാ പരമേഷ്ഠിനാ। നിഷസാദാസനാഭ്യാശേ പ്രീയമാണഃ ശുചിസ്മിതഃ
പിന്നീട് പരമേശ്വരനായ ബ്രഹ്മാവ് അനുമതി നൽകിയതോടെ, കൃഷ്ണൻ സന്തോഷത്തോടും ശുദ്ധമായ പുഞ്ചിരിയോടും കൂടി സിംഹാസനത്തിന് സമീപം ഇരുന്നു.
ഉവാച സ മഹാതേജാ ബ്രഹ്മാണം പരമേഷ്ഠിനമ്। കൃതം മയേദം ഭഗവന്കാവ്യം പരമപൂജിതമ്
മഹാതേജസ്വിയായ ദ്വൈപായനൻ ബ്രഹ്മാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'ഭഗവാനേ, ഈ അത്യാദരപൂർവ്വമായ കാവ്യം ഞാൻ രചിച്ചു.'
ബ്രഹ്മന്വേദരഹസ്യ ച യച്ചാന്യത്സ്ഥാപിതം മയാ। സാങ്ഗോപനിഷദാം ചൈവ വേദാനാം വിസ്തരക്രിയാ
ബ്രഹ്മനേ, വേദരഹസ്യവും ഞാൻ സ്ഥാപിച്ച മറ്റെല്ലാം കാര്യങ്ങളും, ഉപനിഷത്തുകളോടു കൂടിയ വേദങ്ങളുടെ വിശദമായ ക്രമീകരണവും ഞാൻ നിർവഹിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ഇതിഹാസപുരാപാനാമുന്മേഷം നിമിഷം ച യത്। ഭൂതം ഭവ്യം ഭവിഷ്യച്ച ത്രിവിധം കാലസംജ്ഞിതമ്
ഇതിഹാസങ്ങളുടെയും പുരാണങ്ങളുടെയും ഉദ്ഭവവും ലയവും, ഭൂതം, ഭവ്യം, ഭാവി എന്ന മൂന്ന് കാലഘട്ടങ്ങളും ഞാൻ വിവരിച്ചു.
ജരാമൃത്യുഭയവ്യാധിഭാവാഭാവവിനിശ്ചയഃ। വിവിധസ്യ ച ധര്മസ്യ ഹ്യാശ്രമാണാം ച ലക്ഷണമ്
വയസ്സാകൽ, മരണം, ഭയം, രോഗം, ഉണ്ട്-ഇല്ല എന്നുള്ള നിർണയം, വിവിധ ധർമ്മങ്ങൾ, ആശ്രമങ്ങളുടെ സ്വഭാവം എന്നിവയും ഞാൻ വിശദീകരിച്ചു.
ചാതുര്വര്ണ്യവിധാനം ച പുരാണാനാം ച കൃത്സ്നശഃ। തപസോ ബ്രഹ്മചര്യസ്യ പൃഥിവ്യാശ്ചന്ദ്രസൂര്യയോഃ
നാലു വർണ്ണങ്ങളുടെ ക്രമീകരണവും, പൂർണ്ണമായ പുരാണങ്ങളും, തപസ്സിന്റെയും ബ്രഹ്മചര്യത്തിന്റെയും ആചാരങ്ങളും, ഭൂമി, ചന്ദ്രൻ, സൂര്യൻ എന്നിവയുടെ കാര്യങ്ങളും ഞാൻ വിശദമായി പറഞ്ഞു.
ഗ്രഹനക്ഷത്രതാരാണാം പ്രമാണം ച യുഗൈഃ സഹ। ഋചോ യജൂഷി സാമാനി വേദാധ്യാത്മം തഥൈവ ച
ഗ്രഹങ്ങളും നക്ഷത്രങ്ങളും താരകളും അവയുടെ കാലചക്രങ്ങളും, ഋക്, യജുര്‍, സാമവേദങ്ങളും, വേദങ്ങളുടെ അന്തസ്സും ഇവിടെ വിശദമായി പറയുന്നു.
ന്യായശിക്ഷാ ചികിത്സാ ച ദാനം പാശുപതം തഥാ। ഇതി നൈകാശ്രയം ജന്മ ദിവ്യമാനുഷസംജ്ഞിതമ്
ന്യായം, ശിക്ഷ, വൈദ്യശാസ്ത്രം, ദാനം, പാശുപതം എന്നിവയും, ദൈവീകവും മാനുഷികവുമായ അനേകം ശാസ്ത്രങ്ങളുടെ ഉദ്ഭവവും ഇവിടെ വിവരിക്കുന്നു.
തീര്ഥാനാം ചൈവ പുണ്യാനാം ദേശാനാം ചൈവ കീര്തനമ്। നദീനാം പര്വതാനാം ച വനാനാം സാഗരസ്യ ച
പുണ്യമായ തീര്‍ത്ഥങ്ങളും ദേശങ്ങളും, നദികളും പര്‍വ്വതങ്ങളും കാടുകളും സമുദ്രവും ഇവയുടെ മഹത്വവും ഇവിടെ പാടപ്പെടുന്നു.
പുരാണാം ചൈവ ദിവ്യാനാം കല്പാനാം യുദ്ധകൌശലമ്। വാക്യജാതിവിശേഷാശ്ച ലോകയാത്രാക്രമശ്ച യഃ
ദിവ്യമായ പുരാണകഥകളും, സൃഷ്ടിയുടെ ചക്രങ്ങളും, യുദ്ധകലയും, വാക്കുകളുടെ വൈവിധ്യവും ലോകജീവിതത്തിന്റെ ക്രമവും ഇവിടെ വിവരിക്കുന്നു.
യച്ചാപി സര്വഗം വസ്തു തച്ചൈവ പ്രതിപാദിതമ്। പരം ന ലേഖകഃ കശ്ചിദേതസ്യ ഭുവി വിദ്യതേ
എല്ലാ സ്ഥലങ്ങളിലും ഉള്ള സത്യം പോലും ഇവിടെ വിശദീകരിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇതുപോലെ എഴുതിയ മറ്റൊരു എഴുത്തുകാരന്‍ ഭൂമിയില്‍ ഇല്ല.
തപോവിശിഷ്ടദപി വൈ വസിഷ്ഠാന്മുനിപുംഗവാത്। മന്യേ ശ്രേഷ്ഠവ്യം ത്വാം വൈ രഹസ്യജ്ഞാനവേദനാത്
തപസ്സില്‍ പ്രശസ്തനായ വസിഷ്ഠന്‍ പോലും与你യെ അപേക്ഷിച്ച് കുറഞ്ഞവനാണെന്ന് ഞാന്‍ കരുതുന്നു, രഹസ്യജ്ഞാനം നിനക്കുണ്ട്.
ജന്മപ്രഭൃതി സത്യാം തേ വേദ്മി ഗാം ബ്രഹ്മവാദിനീമ്। ത്വയാച കാവ്യമിത്യുക്തം തസ്മാത്കാവ്യം ഭവിഷ്യതി
നിന്റെ ജനനത്തോടു കൂടെ തന്നെ നീ വേദഭക്തയാണെന്ന് എനിക്ക് അറിയാം; നീ ഇതിനെ കാവ്യമായി പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ടല്ലോ, അതുകൊണ്ട് ഇതിനെ കാവ്യമായി വിളിക്കും.
അസ്യ കാവ്യസ്യ കവയോ ന സമര്ഥാ വിശേഷണേ। വിശേഷണേ ഗൃഹസ്ഥസ്യ ശേഷാസ്ത്രയ ഇവാശ്രമാഃ
ഈ കാവ്യത്തിന്റെ ഗുണങ്ങള്‍ വിശദീകരിക്കാന്‍ കവി മാര്ക്ക് കഴിയില്ല; ഗൃഹസ്ഥന്റെ പ്രത്യേകതയെ മറ്റുള്ള ആശ്രമങ്ങള്‍ക്ക് വിവരിക്കാന്‍ കഴിയാത്തതുപോലെ.
ജഡാന്ധബധിരോന്മത്തം തമോഭൂതം ജഗദ്ഭവേത്। യദി ജ്ഞാനഹുതാശേന ത്വയാ നോജ്ജ്വലിയം ഭവേത്
നീ ജ്ഞാനത്തിന്റെ അഗ്നി തെളിയിച്ചില്ലെങ്കില്‍ ലോകം മന്ദബുദ്ധിയുമാകാം, കുരുടനും ചെവിടനും ഭ്രാന്തനും ഇരുണ്ടതുമായിത്തീരുമായിരുന്നു.
തമസാന്ധസ്യ ലോകസ്യ വേഷ്ടിതസ്യ സ്വകര്മഭിഃ। ജ്ഞാനാഞ്ജനശലാകാഭിര്ബുദ്ധിനേത്രോത്സവഃ കൃതഃ
സ്വകര്‍മ്മങ്ങളില്‍ കുടുങ്ങി കുരുടനായ ലോകത്തിന് നീ ജ്ഞാനത്തിന്റെ കാജല്‍പടികൊണ്ട് ബുദ്ധിക്ക് ഉത്സവം വരുത്തി.
ത്വയാ ഭാരതസൂര്യേണ നൃണാം വിനിഹതം തമഃ
ഭാരതസൂര്യനായ നീ മനുഷ്യരുടെ അജ്ഞാനമായ ഇരുട്ട് നീക്കം ചെയ്തു.
പുരാണപൂര്ണചന്ദ്രേണ ശ്രുതിജ്യോത്സ്നാപ്രകാശിനാ। നൃണാം കുമുദസൌമ്യാനാം കൃതം ബുദ്ധിപ്രസാദനമ്
പുരാണങ്ങളുടെ പൂര്ണ്ണചന്ദ്രന്‍, വേദജ്യോതിസ്സിന്റെ പ്രകാശത്തോടെ, കമലപുഷ്പംപോലുള്ള മനുഷ്യഹൃദയങ്ങള്‍ക്ക് സന്തോഷം നല്‍കി.
ഇതിഹാസപ്രദീപേന മോഹാവരണഘാതിനാ। ലോകഗര്ഭഗൃഹം കൃത്സ്നം യഥാവത്സംപ്രകാശിതമ്
മോഹത്തിന്റെ മറ ചീന്തുന്ന ചരിത്രദീപംകൊണ്ട് ലോകത്തിന്റെ മുഴുവന്‍ ഗര്‍ഭഗൃഹവും ശരിയായി പ്രകാശിപ്പിച്ചു.
സംഗ്രഹാധ്യായബീജോ വൈ പൌലോമാസ്തീകമൂലവാന്। സംഭവസ്കന്ധവിസ്താരഃ സഭാപര്വവിടങ്കവാന്
സംഗ്രഹാധ്യായം വിത്തായി, പോളോമയും ആസ്തികനും മൂലമായി, സംഭവപര്‍വ്വം തണ്ടായി, സഭാപര്‍വ്വം അതിന്റെ കുരുക്കായി നിലകൊള്ളുന്നു.