ശ്വരൂപം യത്ര തത്ത്യക്ത്വാ ധര്മേണാസൌ സമന്വിതഃ। സ്വര്ഗം പ്രാപ്തഃസച തഥാ യാതനാവിപുലാ ഭൃശമ്
അവിടെ, തന്റെ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച്, ധർമ്മത്തോടൊപ്പം ചേർന്ന്, അവൻ സ്വർഗം പ്രാപിച്ചു; അതുപോലെ, വലിയ കഠിനമായ യാതനകളും അവൻ കണ്ടു.
ദേവദൂതേന നരകം യത്ര വ്യാജേന ദര്ശിതമ്। ശുശ്രാവ യത്ര ധര്മാത്മാ ഭ്രാതൄണാം കരുണാഗിരഃ
അവിടെ ദൈവദൂതൻ വ്യാജം ഉപയോഗിച്ച് നരകം കാണിച്ചു; അവിടെ ധർമ്മാത്മാവ് തന്റെ സഹോദരന്മാരുടെ ദയനീയമായ നിലവിളികൾ കേട്ടു.
നിദേശേ വര്തമാനാനാം ദേശേ തത്രൈവ വര്തതാമ്। അനുദര്ശിതശ്ച ധര്മേണ ദേവരാജ്ഞാ ച പാണ്ഡവഃ
അവിടെ, ആജ്ഞയിൽ കഴിയുന്നവരും അവിടെയായിരുന്നു; അവിടെ ധർമ്മവും ദേവരാജാവും പാണ്ഡവനെ കാണിച്ചു.
ആപ്ലുത്യാകാശഗങ്ഗായാം ദേഹം ത്യക്ത്വാ സ മാനുഷമ്। സ്വധര്മനിര്ജിതം സ്ഥാനം സ്വര്ഗേ പ്രാപ്യ സ ധര്മരാട്
ആകാശഗംഗയിൽ കുളിച്ച്, മനുഷ്യശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച്, തന്റെ ധർമ്മം കൊണ്ടു നേടിയ സ്ഥാനം സ്വർഗത്തിൽ ധർമ്മരാജാവ് പ്രാപിച്ചു.
മുമുദേ പൂജിതഃ സര്വൈഃ സേന്ദ്രൈഃ സുരഗണൈഃ സഹ। ഏതദഷ്ടാദശം പര്വ പ്രോക്തം വ്യാസേന ധീമതാ
ഇന്ദ്രനും ദേവഗണങ്ങളുമൊത്ത് എല്ലാവരാലും ആദരിക്കപ്പെട്ട്, അവൻ ആനന്ദിച്ചു; ഇതാണ് ധീരനായ വ്യാസൻ പറഞ്ഞ പതിനെട്ടാമത്തെ ഭാഗം.
അധ്യായാഃ പഞ്ച സംഖ്യാതാഃ പര്വമ്യസ്മിന്മഹാത്മനാ। ശ്ലോകാനാം ദ്വേ ശതേ ചൈവ പ്രസംഖ്യാതേ തപോധാഃ
ഈ ഭാഗത്തിൽ മഹാത്മാവ് അഞ്ചു അധ്യായങ്ങൾ എണ്ണിയിരിക്കുന്നു; തപസ്സുകാരൻ രണ്ട് നൂറ് ശ്ലോകങ്ങളും കൃത്യമായി എണ്ണിയിരിക്കുന്നു.
നവ ശ്ലോകാസ്തഥൈവാന്യേ സംഖ്യാതാഃ പരമര്ഷിണാ। അഷ്ടാദശൈവമേതാനി പര്വാണ്യേതാന്യശേഷതഃ
മറ്റു ഒൻപതു ശ്ലോകങ്ങളും അതുപോലെ പരമർഷി എണ്ണിയിരിക്കുന്നു; ഇങ്ങനെ പതിനെട്ടു ഭാഗങ്ങൾ എല്ലാം പൂർണ്ണമായി എണ്ണപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ഖിലേഷു ഹരിവംശശ്ച ഭവിഷ്യം ച പ്രകീര്തിതമ്। ദശ ശ്ലോകസഹസ്രാണി വിംശച്ഛ്ലോകശതാനി ച
അനുബന്ധങ്ങളിൽ ഹരിവംശവും ഭാവിയുള്ളതും വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു; അവിടെ പത്ത് ആയിരം ഇരുപത് നൂറ് ശ്ലോകങ്ങൾ ഉണ്ട്.
ഖിലേഷു ഹരിവംശേ ച സംഖ്യാതാനി മഹര്ഷിണാ। ഏതത്സര്വം സമാഖ്യാതം ഭാരതേ പര്വസംഗ്രഹഃ
അനുബന്ധങ്ങളിലും ഹരിവംശയിലും മഹർഷി ശ്ലോകങ്ങളുടെ എണ്ണം പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഇതെല്ലാം ഭാരതത്തിലെ ഭാഗങ്ങളുടെ സംഗ്രഹമായി വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
അഷ്ടാദശ സമാജഗ്മുരക്ഷൌഹിണ്യോ യയുത്സയാ। തന്മഹാദാരുണം യുദ്ധമഹാന്യഷ്ടാദശാഭവത്
പതിനെട്ട് സൈന്യങ്ങൾ യുദ്ധത്തിന് ആഗ്രഹത്തോടെ ഒന്നിച്ചു; ആ മഹാദാരുണമായ യുദ്ധം പതിനെട്ട് ദിവസം നീണ്ടു.
യോ വിദ്യാച്ചതുരോ വേദാന്സാങ്ഗോപനിഷദോ ദ്വിജഃ। ന ചാഖ്യാനമിദം വിദ്യാന്നൈവ സ സ്യാദ്വിചക്ഷണഃ
നാലു വേദങ്ങളും അവയുടെ അംഗങ്ങളുമായി ഉപനിഷത്തുകളും അറിയുന്ന ദ്വിജൻ ഈ കഥ അറിയുന്നില്ലെങ്കിൽ, അവൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ ജ്ഞാനിയല്ല.
അര്ഥശാസ്ത്രമിദം പ്രോക്തം ധര്മശാസ്ത്രമിദം മഹത്। കാമശാസ്ത്രമിദം പ്രോക്തം വ്യാസേനാമിതബുദ്ധിനാ
അനന്തബുദ്ധിയുള്ള വ്യാസൻ ഇതിനെ അർത്ഥശാസ്ത്രം, മഹത്തായ ധർമ്മശാസ്ത്രം, കാമശാസ്ത്രം എന്നും പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
ശ്രുത്വാ ത്വിദമുപാഖ്യാനം ശ്രാവ്യമന്യന്ന രോചതേ। പുംസ്കോകിലഗിരം ശ്രുത്വാ രൂക്ഷാ ധ്വാങ്ക്ഷസ്യ വാഗിവ
ഈ കഥ കേട്ടശേഷം, മറ്റേതെങ്കിലും ശ്രവ്യമായത് ഇഷ്ടമാകുന്നില്ല; മനുഷ്യകുയിലിന്റെ ഗാനം കേട്ടാൽ, കാക്കയുടെ കഠിനമായ ശബ്ദം ഇഷ്ടമാകാത്തതുപോലെ.
ഇതിഹാസോത്തമാദസ്മാഞ്ജായന്തേ കവിബുദ്ധയഃ। പഞ്ചഭ്യ ഇവ് ഭൂതേഭ്യോ ലോകസംവിധയസ്ത്രയഃ
ഈ ഉത്തമമായ ഇതിഹാസത്തിൽ നിന്ന് കവി മനസ്സുകൾ ഉദയിക്കുന്നു; അഞ്ചു ഭൂതങ്ങളിൽ നിന്ന് ലോകങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ.
അസ്യാഖ്യാനസ്യ വിഷയേ പുരാണം വര്തതേ ദ്വിജാഃ। അന്തരിക്ഷസ്യ വിഷയേ പ്രജാ ഇവ ചതുര്വിധാഃ
ഈ കഥയുടെ പ്രപഞ്ചത്തിൽ പുരാണം നിലനിൽക്കുന്നു, ദ്വിജന്മാരേ. ആകാശത്തിലെ ലോകത്തിൽ നാലുവിധം ജീവികൾ വസിക്കുന്നു.
ക്രിയാഗുണാനാം സര്വേഷാമിദമാഖ്യാനമാശ്രയഃ। ഇന്ദ്രിയാണാം സമസ്താനാം ചിത്രാ ഇവ മനഃ ക്രിയാഃ
എല്ലാ പ്രവൃത്തികളുടെയും ഗുണങ്ങളുടെയും അടിസ്ഥാനമാണ് ഈ കഥ. എങ്ങനെയോ മനസ്സിന്റെ പ്രവർത്തനം ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കിടയിൽ പലവിധമാണോ, അതുപോലെ.
അനാശ്രിത്യൈതദാഖ്യാനം കഥാ ഭുവി ന വിദ്യതേ। ആഹാരമനപാശ്രിത്യ ശരീരസ്യേവ ധാരണമ്
ഈ കഥയെ ആശ്രയിക്കാതെ ഭൂമിയിൽ ഒരു കഥയും നിലനിൽക്കില്ല; ഭക്ഷണവും ശ്വാസവും ഇല്ലാതെ ശരീരം നിലനിൽക്കാത്തതുപോലെ.
ഇദം കവിവരൈഃ സര്വൈരാഖ്യാനമുപജീവ്യതേ। ഉദയപ്രേപ്സുഭിര്ഭൃത്യൈരഭിജാത ഇവേശ്വരഃ
എല്ലാ കവിൾക്കും ഈ കഥ ജീവിതം തന്നെയാണ്; ഉയരാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഭൃത്യൻ എങ്ങനെ ഉന്നതനായ യജമാനനെ ആശ്രയിക്കുമോ, അതുപോലെയാണ്.
അസ്യ കാവ്യസ്യ കവയോ ന സമര്ഥാ വിശേഷണേ। സാധോരിവ ഗൃഹസ്ഥസ്യ ശേഷാസ്ത്രയ ഇവാശ്രമാഃ
ഈ മഹാകാവ്യത്തെ കവിൾക്ക് യഥാർത്ഥത്തിൽ വേർതിരിച്ചറിയാൻ കഴിയില്ല; സദാചാരമുള്ള ഗൃഹസ്ഥനെ മറ്റുള്ള ആശ്രമങ്ങൾ മറികടക്കാൻ കഴിയാത്തതുപോലെ.
ധര്മേ മതിര്ഭവതു വഃ സതതോത്ഥിതാനാം സ ഹ്യേക ഏവ പരലോകഗതസ്യ ബന്ധുഃ। അര്ഥാഃ സ്ത്രിയശ്ച നിപുണൈരപി സേവ്യമാനാ നൈവാപ്തഭാവമുപയാന്തി ന ച സ്ഥിരത്വമ്
നിങ്ങളുടെ മനസ്സ് എല്ലായ്പ്പോഴും ധർമ്മത്തിൽ സ്ഥിരമായിരിക്കുക. കാരണം, മരിച്ച ശേഷം ഒരാളുടെ സത്യസുഹൃത്ത് അതാണ്. ധനം, സ്ത്രീകൾ എന്നിവയെ എത്രയും പ്രാവീണ്യത്തോടെ സേവിച്ചാലും, അവയ്ക്ക് പൂർണ്ണതയോ സ്ഥിരതയോ ഉണ്ടാകില്ല.
ദ്വൈപായനൌഷ്ഠപുടനിഃസൃതമപ്രമേയം പുണ്യം പവിത്രമഥ പാപഹരം ശിവം ച। യോ ഭാരതം സമധിഗച്ഛതി വാച്യമാനം കിം തസ്യ പുഷ്കരജലൈരഭിഷേചനേന
ദ്വൈപായനന്റെ അധരങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉദിച്ച ഈ അളവുകേടില്ലാത്ത, പുണ്യവും വിശുദ്ധിയുമുള്ള, പാപം നീക്കുന്ന മഹാഭാരതം ആരെങ്കിലും ശ്രവിച്ച് മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ, പുഷ്കരതീർത്ഥജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യേണ്ട ആവശ്യമില്ല.
യദഹ്നാ കുരുതേ പാപ ബ്രാഹ്മണസ്ത്വിന്ദ്രിയൈശ്ചരന്। മഹാഭാരതമാഖ്യായ സന്ധ്യാം മുച്യതി പശ്ചിമാമ്
ബ്രാഹ്മണൻ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾകൊണ്ട് പകൽ ചെയ്യുന്ന പാപം, മഹാഭാരതം പാരായണം ചെയ്താൽ സന്ധ്യാകാലത്ത് അവൻ അതിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും.
യദ്രാത്രൌ കുരുതേ പാപം കര്മണാ മനസാ ഗിരാ। മഹാഭാരതമാഖ്യായ പൂര്വാം സന്ധ്യാം പ്രമുച്യതേ
രാത്രിയിൽ വാക്കുകൊണ്ടും മനസ്സുകൊണ്ടും കർമത്താലും ചെയ്യുന്ന പാപം, മഹാഭാരതം പാരായണം ചെയ്താൽ പ്രഭാതസന്ധ്യയിൽ നിന്നു മോചനം ലഭിക്കും.
യോ ഗോശതം കനകശൃങ്ഗമയം ദദാതി വിപ്രായ വേദവിദുഷേ ച ബഹുശ്രുതായ। പുണ്യാം ച ഭാരതകഥാം ശൃണുയാച്ച നിത്യം തുല്യം ഫലം ഭവതി തസ്യ ച തസ്യ ചൈവ
വേദങ്ങൾ പഠിച്ച, പണ്ഡിതനായ ഒരു ബ്രാഹ്മണന് സ്വർണ്ണംകൊണ്ടുള്ള കൊമ്പുള്ള നൂറ് പശുക്കൾ ദാനം ചെയ്യുന്നവനും, മഹാഭാരതകഥയെ പ്രതിദിനം ശ്രവിക്കുന്നവനും, ഇരുവർക്കും തുല്യമായ ഫലം ലഭിക്കും.
ആഖ്യാനം തദിദമനുത്തമം മഹാര്ഥം വിജ്ഞേയം മഹദിഹ പര്വസംഗ്രഹേണ। ശ്രുത്വാദൌ ഭവതി നൃണാം സുഖാവഗാഹം വിസ്തീര്ണം ലവണജലം യഥാ പ്ലവേന
ഈ അതുല്യവും മഹത്തായ കഥയെ അതിന്റെ ഭാഗങ്ങളോടൊപ്പം വലിയതായെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം. തുടക്കത്തിൽ ഇത് ശ്രവിച്ചാൽ, മനുഷ്യർക്കു സന്തോഷം ലഭിക്കും; വിശാലമായ ഉപ്പുനീരിൽ ഒരു തൂണുപോലെ.
പൌരാണികഃ പുരാണേ കൃതശ്രമഃ സ കൃതാഞ്ജലിസ്താനുവാച। `മയോത്തങ്കസ്യ ചരിതമശേഷമുക്തം ജനമേജയസ്യ സാര്പസത്രേ നിമിത്താന്തരമിദമപി।' കിം ഭവന്തഃ ശ്രോതുമിച്ഛന്തി കിമഹം ബ്രവാണീതി
പുരാണത്തിൽ പരിശ്രമിച്ച പൗരാണികൻ കയ്യുകൂപ്പി പറഞ്ഞു: 'ഉത്തങ്കന്റെ കഥ ഞാൻ മുഴുവനും പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്, ജനമേജയന്റെ സർപ്പയാഗത്തിൽ ഉപകഥയായി പറഞ്ഞത്. ഇനി നിങ്ങൾക്ക് എന്താണ് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹം? ഞാൻ എന്ത് പറയണം?'
പരം രൌമഹര്ഷണേ പ്രവക്ഷ്യാമസ്ത്വാം നഃ പ്രതിവക്ഷ്യസി വചഃ ശുശ്രൂഷതാം കഥായോഗം നഃ കഥായോഗേ
നാം നിന്നോട് സംസാരിക്കും, രൗമഹർഷണാ, നീ ഞങ്ങൾക്കു മറുപടി പറയണം; ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹത്തോടെ കേൾക്കാൻ തയ്യാറാണ്, കഥാപരമ്പരയിൽ ചേർന്ന് ഇരിക്കാം.
തത്ര ഭഗവാന് കുലപതിസ്തു ശൌനകോഽഗ്നിശരണമധ്യാസ്തേ। `ദീര്ഘസത്രത്വാത്സര്വാഃ കഥാഃ ശ്രോതും കാലോസ്തി
അവിടെ കുടുംബപ്രമുഖനായ ഭഗവാൻ ശൗനകൻ അഗ്നിശാലയരികിൽ ഇരിക്കുന്നു: 'ഈ യാഗം ദീർഘമായതിനാൽ എല്ലാ കഥകളും കേൾക്കാൻ സമയം ഉണ്ട്.'
യൌഽസൌ ദിവ്യാഃ കഥാ വേദ ദേവതാസുരസംശ്രിതാഃ। മനുഷ്യോരഗഗന്ധര്വകഥാ വേദ ച സര്വശഃ
അവൻ ദേവന്മാരോടും അസുരന്മാരോടും ബന്ധപ്പെട്ട ദിവ്യകഥകൾ അറിയുന്നു; മനുഷ്യർ, സർപ്പങ്ങൾ, ഗന്ധർവന്മാർ എന്നിവരുടെ കഥകളും മുഴുവനായി അറിയുന്നു.
സ ചാപ്യസ്മിന്മശേ സൌതേ വിദ്വാന്കുലപതിര്ദിവജഃ। ദക്ഷോ ധൃതവ്രതോ ധീമാഞ്ശാസ്ത്രേ ചാരണ്യകേ ഗുരുഃ
ഈ സഭയിൽ തന്നെ, വിദ്യാസമ്പന്നനായ കുടുംബപ്രമുഖൻ, ദ്വിജൻ, വ്രതത്തിൽ സ്ഥിരനാണ്, ബുദ്ധിമാനാണ്, ശാസ്ത്രത്തിലും വനവാസപരമ്പരയിലും ഗുരുവുമാണ്.