ദൃഷ്ട്വാ നിര്വേദമാപന്നോ വ്യാസവാക്യപ്രചോദിതഃ। ധര്മരാജം സമാസാദ്യ സംന്യാസം സമരോചയത്
ഇതൊക്കെ കണ്ട അർജുനൻ നിരാശനായി; വ്യാസന്റെ വാക്ക് പ്രേരണയായി, ധർമ്മരാജാവിനെ സമീപിച്ചു, സന്യാസം സ്വീകരിക്കാൻ മനസ്സുറപ്പിച്ചു.
ഇത്യേതന്മൌസലം പര്വ ഷോഡശം പരികീര്തിതമ്। അധ്യായാഷ്ടൌ സമാഖ്യാതാഃ ശ്ലോകാനാം ച ശതത്രയമ്
ഇങ്ങനെ, മൗസലപർവം എന്ന പതിനാറാമത്തെ ഭാഗം പ്രസിദ്ധമാണ്; അതിൽ എട്ട് അധ്യായങ്ങളും മൂവായിരം ശ്ലോകങ്ങളും ഉള്ളതായി പറയുന്നു.
ശ്ലോകാനാം വിംശതിശ്ചവ സംഖ്യാതാ തത്ത്വദര്ശിനാ। മഹാപ്രസ്ഥാനികം തസ്മാദൂര്ധ്വം സപ്തദശം സ്മൃതമ്
സത്യം കാണുന്നവർ ഇരുപത് ശ്ലോകങ്ങൾ കൂടി എണ്ണുന്നു; അതിന് ശേഷം മഹാപ്രസ്ഥാനികം എന്ന പതിനേഴാമത്തെ ഭാഗം ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
യത്ര രാജ്യം പരിത്യജ്യ പാണ്ഡവാഃ പുരുഷര്ഷഭാഃ। ദ്രൌപദ്യാ സഹിതാ ദേവ്യാ മഹാപ്രസ്ഥാനമാസ്ഥിതാഃ
അവിടെ, പുരുഷശ്രേഷ്ഠന്മാരായ പാണ്ഡവന്മാർ ദ്രൗപദിയോടൊപ്പം രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ചു, മഹാപ്രസ്ഥാനം ആരംഭിച്ചു.
യത്ര തേഽഗ്നിം ദദൃശിരേ ലൌഹിത്യം പ്രാപ്യ സാഗരമ്। യത്രാഗ്നിനാ ചോദിതശ്ച പാര്ഥസ്തസ്മൈ മഹാത്മനേ
അവിടെ, അവർ ലൗഹിത്യനദിയുടെ കടലാമുഖം എത്തി, അഗ്നിയെ കണ്ടു; അഗ്നിയുടെ പ്രേരണയാൽ അർജുനൻ ആ മഹാത്മാവിന്—
ദദൌ സംപൂജ്യ തദ്ദിവ്യം ഗാണ്ഡീവം ധനുരുത്തമമ്। യത്ര ഭ്രാതൃന്നിപതിതാന്ദ്രൌപദീം ച യുധിഷ്ഠിരഃ
ആ ദിവ്യമായ ഉത്തമമായ ഗാണ്ഡീവം അർജുനൻ ആദരപൂർവ്വം സമർപ്പിച്ചു; അവിടെ യുദിഷ്ഠിരൻ തന്റെ സഹോദരന്മാരെയും ദ്രൗപദിയെയും വീണുകിടക്കുന്നത് കണ്ടു.
ദൃഷ്ട്വാ ഹിത്വാ ജഗാമൈവ സര്വാനനവലോകയന്। ഏതത്സപ്തദശം പര്വ മഹാപ്രസ്ഥാനികം സ്മൃതമ്
കണ്ടു വിട്ട്, ആരെയും തിരിഞ്ഞ് നോക്കാതെ, അവൻ മുന്നോട്ട് പോയി. ഇതാണ് പതിനേഴാമത്തെ ഭാഗം, മഹാപ്രസ്ഥാനികം എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.
യത്രാധ്യായാസ്ത്രയഃ പ്രോക്താഃ ശ്ലോകാനാം ച ശതത്രയമ്। വിംശതിശ്ച തഥാ ശ്ലോകാഃ സംഖ്യാതാസ്തത്ത്വദര്ശിനാ
ഇതിൽ മൂന്നു അധ്യായങ്ങളും മൂന്നു നൂറ് ശ്ലോകങ്ങളും, അതോടൊപ്പം ഇരുപത് ശ്ലോകങ്ങളും, സത്യദർശികൾ എണ്ണിയിരിക്കുന്നു.
സ്വര്ഗപര്വ തതോ ജ്ഞേയം ദിവ്യം യത്തദമാനുഷമ്। പ്രാപ്തം ദൈവരഥം സ്വര്ഗാന്നേഷ്ടവാന്യത്ര ധര്മരാട്
അതിനുശേഷം സ്വർഗപര്വം അറിയേണ്ടതാണ്; അതൊരു ദിവ്യവും മനുഷ്യരെക്കാൾ അതീതവുമാണ്. അവിടെ ധർമ്മരാജാവ് ദൈവരഥം പ്രാപിച്ച് സ്വർഗത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
ആരോദും സുമഹാപ്രാജ്ഞ ആനൃശംസ്യാച്ഛുനാ വിനാ। താമസ്യാവിചലാം ജ്ഞാത്വാ സ്ഥിതിം ധര്മേ മഹാത്മനഃ
ആ മഹാപണ്ഡിതൻ, കരുണ കൊണ്ടു, നായയെ കൂടാതെ, മഹാത്മാവിന്റെ ധർമ്മത്തിൽ അചഞ്ചലത്വം മനസ്സിലാക്കി, സ്വർഗത്തിലേക്ക് ഉയർന്നു.
ശ്വരൂപം യത്ര തത്ത്യക്ത്വാ ധര്മേണാസൌ സമന്വിതഃ। സ്വര്ഗം പ്രാപ്തഃസച തഥാ യാതനാവിപുലാ ഭൃശമ്
അവിടെ, തന്റെ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച്, ധർമ്മത്തോടൊപ്പം ചേർന്ന്, അവൻ സ്വർഗം പ്രാപിച്ചു; അതുപോലെ, വലിയ കഠിനമായ യാതനകളും അവൻ കണ്ടു.
ദേവദൂതേന നരകം യത്ര വ്യാജേന ദര്ശിതമ്। ശുശ്രാവ യത്ര ധര്മാത്മാ ഭ്രാതൄണാം കരുണാഗിരഃ
അവിടെ ദൈവദൂതൻ വ്യാജം ഉപയോഗിച്ച് നരകം കാണിച്ചു; അവിടെ ധർമ്മാത്മാവ് തന്റെ സഹോദരന്മാരുടെ ദയനീയമായ നിലവിളികൾ കേട്ടു.
നിദേശേ വര്തമാനാനാം ദേശേ തത്രൈവ വര്തതാമ്। അനുദര്ശിതശ്ച ധര്മേണ ദേവരാജ്ഞാ ച പാണ്ഡവഃ
അവിടെ, ആജ്ഞയിൽ കഴിയുന്നവരും അവിടെയായിരുന്നു; അവിടെ ധർമ്മവും ദേവരാജാവും പാണ്ഡവനെ കാണിച്ചു.
ആപ്ലുത്യാകാശഗങ്ഗായാം ദേഹം ത്യക്ത്വാ സ മാനുഷമ്। സ്വധര്മനിര്ജിതം സ്ഥാനം സ്വര്ഗേ പ്രാപ്യ സ ധര്മരാട്
ആകാശഗംഗയിൽ കുളിച്ച്, മനുഷ്യശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച്, തന്റെ ധർമ്മം കൊണ്ടു നേടിയ സ്ഥാനം സ്വർഗത്തിൽ ധർമ്മരാജാവ് പ്രാപിച്ചു.
മുമുദേ പൂജിതഃ സര്വൈഃ സേന്ദ്രൈഃ സുരഗണൈഃ സഹ। ഏതദഷ്ടാദശം പര്വ പ്രോക്തം വ്യാസേന ധീമതാ
ഇന്ദ്രനും ദേവഗണങ്ങളുമൊത്ത് എല്ലാവരാലും ആദരിക്കപ്പെട്ട്, അവൻ ആനന്ദിച്ചു; ഇതാണ് ധീരനായ വ്യാസൻ പറഞ്ഞ പതിനെട്ടാമത്തെ ഭാഗം.
അധ്യായാഃ പഞ്ച സംഖ്യാതാഃ പര്വമ്യസ്മിന്മഹാത്മനാ। ശ്ലോകാനാം ദ്വേ ശതേ ചൈവ പ്രസംഖ്യാതേ തപോധാഃ
ഈ ഭാഗത്തിൽ മഹാത്മാവ് അഞ്ചു അധ്യായങ്ങൾ എണ്ണിയിരിക്കുന്നു; തപസ്സുകാരൻ രണ്ട് നൂറ് ശ്ലോകങ്ങളും കൃത്യമായി എണ്ണിയിരിക്കുന്നു.
നവ ശ്ലോകാസ്തഥൈവാന്യേ സംഖ്യാതാഃ പരമര്ഷിണാ। അഷ്ടാദശൈവമേതാനി പര്വാണ്യേതാന്യശേഷതഃ
മറ്റു ഒൻപതു ശ്ലോകങ്ങളും അതുപോലെ പരമർഷി എണ്ണിയിരിക്കുന്നു; ഇങ്ങനെ പതിനെട്ടു ഭാഗങ്ങൾ എല്ലാം പൂർണ്ണമായി എണ്ണപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ഖിലേഷു ഹരിവംശശ്ച ഭവിഷ്യം ച പ്രകീര്തിതമ്। ദശ ശ്ലോകസഹസ്രാണി വിംശച്ഛ്ലോകശതാനി ച
അനുബന്ധങ്ങളിൽ ഹരിവംശവും ഭാവിയുള്ളതും വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു; അവിടെ പത്ത് ആയിരം ഇരുപത് നൂറ് ശ്ലോകങ്ങൾ ഉണ്ട്.
ഖിലേഷു ഹരിവംശേ ച സംഖ്യാതാനി മഹര്ഷിണാ। ഏതത്സര്വം സമാഖ്യാതം ഭാരതേ പര്വസംഗ്രഹഃ
അനുബന്ധങ്ങളിലും ഹരിവംശയിലും മഹർഷി ശ്ലോകങ്ങളുടെ എണ്ണം പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഇതെല്ലാം ഭാരതത്തിലെ ഭാഗങ്ങളുടെ സംഗ്രഹമായി വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
അഷ്ടാദശ സമാജഗ്മുരക്ഷൌഹിണ്യോ യയുത്സയാ। തന്മഹാദാരുണം യുദ്ധമഹാന്യഷ്ടാദശാഭവത്
പതിനെട്ട് സൈന്യങ്ങൾ യുദ്ധത്തിന് ആഗ്രഹത്തോടെ ഒന്നിച്ചു; ആ മഹാദാരുണമായ യുദ്ധം പതിനെട്ട് ദിവസം നീണ്ടു.
യോ വിദ്യാച്ചതുരോ വേദാന്സാങ്ഗോപനിഷദോ ദ്വിജഃ। ന ചാഖ്യാനമിദം വിദ്യാന്നൈവ സ സ്യാദ്വിചക്ഷണഃ
നാലു വേദങ്ങളും അവയുടെ അംഗങ്ങളുമായി ഉപനിഷത്തുകളും അറിയുന്ന ദ്വിജൻ ഈ കഥ അറിയുന്നില്ലെങ്കിൽ, അവൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ ജ്ഞാനിയല്ല.
അര്ഥശാസ്ത്രമിദം പ്രോക്തം ധര്മശാസ്ത്രമിദം മഹത്। കാമശാസ്ത്രമിദം പ്രോക്തം വ്യാസേനാമിതബുദ്ധിനാ
അനന്തബുദ്ധിയുള്ള വ്യാസൻ ഇതിനെ അർത്ഥശാസ്ത്രം, മഹത്തായ ധർമ്മശാസ്ത്രം, കാമശാസ്ത്രം എന്നും പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
ശ്രുത്വാ ത്വിദമുപാഖ്യാനം ശ്രാവ്യമന്യന്ന രോചതേ। പുംസ്കോകിലഗിരം ശ്രുത്വാ രൂക്ഷാ ധ്വാങ്ക്ഷസ്യ വാഗിവ
ഈ കഥ കേട്ടശേഷം, മറ്റേതെങ്കിലും ശ്രവ്യമായത് ഇഷ്ടമാകുന്നില്ല; മനുഷ്യകുയിലിന്റെ ഗാനം കേട്ടാൽ, കാക്കയുടെ കഠിനമായ ശബ്ദം ഇഷ്ടമാകാത്തതുപോലെ.
ഇതിഹാസോത്തമാദസ്മാഞ്ജായന്തേ കവിബുദ്ധയഃ। പഞ്ചഭ്യ ഇവ് ഭൂതേഭ്യോ ലോകസംവിധയസ്ത്രയഃ
ഈ ഉത്തമമായ ഇതിഹാസത്തിൽ നിന്ന് കവി മനസ്സുകൾ ഉദയിക്കുന്നു; അഞ്ചു ഭൂതങ്ങളിൽ നിന്ന് ലോകങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ.
അസ്യാഖ്യാനസ്യ വിഷയേ പുരാണം വര്തതേ ദ്വിജാഃ। അന്തരിക്ഷസ്യ വിഷയേ പ്രജാ ഇവ ചതുര്വിധാഃ
ഈ കഥയുടെ പ്രപഞ്ചത്തിൽ പുരാണം നിലനിൽക്കുന്നു, ദ്വിജന്മാരേ. ആകാശത്തിലെ ലോകത്തിൽ നാലുവിധം ജീവികൾ വസിക്കുന്നു.
ക്രിയാഗുണാനാം സര്വേഷാമിദമാഖ്യാനമാശ്രയഃ। ഇന്ദ്രിയാണാം സമസ്താനാം ചിത്രാ ഇവ മനഃ ക്രിയാഃ
എല്ലാ പ്രവൃത്തികളുടെയും ഗുണങ്ങളുടെയും അടിസ്ഥാനമാണ് ഈ കഥ. എങ്ങനെയോ മനസ്സിന്റെ പ്രവർത്തനം ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കിടയിൽ പലവിധമാണോ, അതുപോലെ.
അനാശ്രിത്യൈതദാഖ്യാനം കഥാ ഭുവി ന വിദ്യതേ। ആഹാരമനപാശ്രിത്യ ശരീരസ്യേവ ധാരണമ്
ഈ കഥയെ ആശ്രയിക്കാതെ ഭൂമിയിൽ ഒരു കഥയും നിലനിൽക്കില്ല; ഭക്ഷണവും ശ്വാസവും ഇല്ലാതെ ശരീരം നിലനിൽക്കാത്തതുപോലെ.
ഇദം കവിവരൈഃ സര്വൈരാഖ്യാനമുപജീവ്യതേ। ഉദയപ്രേപ്സുഭിര്ഭൃത്യൈരഭിജാത ഇവേശ്വരഃ
എല്ലാ കവിൾക്കും ഈ കഥ ജീവിതം തന്നെയാണ്; ഉയരാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഭൃത്യൻ എങ്ങനെ ഉന്നതനായ യജമാനനെ ആശ്രയിക്കുമോ, അതുപോലെയാണ്.
അസ്യ കാവ്യസ്യ കവയോ ന സമര്ഥാ വിശേഷണേ। സാധോരിവ ഗൃഹസ്ഥസ്യ ശേഷാസ്ത്രയ ഇവാശ്രമാഃ
ഈ മഹാകാവ്യത്തെ കവിൾക്ക് യഥാർത്ഥത്തിൽ വേർതിരിച്ചറിയാൻ കഴിയില്ല; സദാചാരമുള്ള ഗൃഹസ്ഥനെ മറ്റുള്ള ആശ്രമങ്ങൾ മറികടക്കാൻ കഴിയാത്തതുപോലെ.
ധര്മേ മതിര്ഭവതു വഃ സതതോത്ഥിതാനാം സ ഹ്യേക ഏവ പരലോകഗതസ്യ ബന്ധുഃ। അര്ഥാഃ സ്ത്രിയശ്ച നിപുണൈരപി സേവ്യമാനാ നൈവാപ്തഭാവമുപയാന്തി ന ച സ്ഥിരത്വമ്
നിങ്ങളുടെ മനസ്സ് എല്ലായ്പ്പോഴും ധർമ്മത്തിൽ സ്ഥിരമായിരിക്കുക. കാരണം, മരിച്ച ശേഷം ഒരാളുടെ സത്യസുഹൃത്ത് അതാണ്. ധനം, സ്ത്രീകൾ എന്നിവയെ എത്രയും പ്രാവീണ്യത്തോടെ സേവിച്ചാലും, അവയ്ക്ക് പൂർണ്ണതയോ സ്ഥിരതയോ ഉണ്ടാകില്ല.