തതഃ ഖനകമാഹൂയ സുരങ്ഗം വൈ ബിലം തദാ। സുഗൂഢം കാരയിത്വാ തേ കുന്ത്യാ പാണ്ഡുസുതാസ്തദാ
അപ്പോൾ, ഖനിയെ വിളിച്ചു വരുത്തി, പാണ്ഡവന്മാരും കുഞ്ഞിയും ചേർന്ന്, ഒളിച്ചുപോവാൻ ഒരു ഗുഹയും രഹസ്യമായ ഒരു വഴിയും നിർമ്മിച്ചു. അതു വളരെ സൂക്ഷ്മമായി ഒളിപ്പിച്ചു.
നിഷ്ക്രാമിതാ മയാ പൂര്വം മാ സ്മ ശോകേ മനഃ കൃഥാഃ। തതസ്തു നാവമാരോപ്യ സഹപുത്രാം പൃഥാമഹമ്
ഞാൻ ആദ്യം പുറത്തേക്കു പോയിരുന്നു; ദുഃഖത്തിൽ മനസ്സ് ആകേണ്ടതില്ല. പിന്നെ, പൃഥയും മക്കളും ചേർത്ത് ഞാൻ അവരെ തോണിയിൽ കയറ്റി കൊണ്ടുപോയി.
ദത്ത്വാഽഭയം സപുത്രായൈ കുന്ത്യൈ ഗൃഹമദാഹയമ്। തസ്മാത്തേ മാ സ്മ ഭൂദ്ദുഃഖം മുക്താഃ പാപാത്തു പാണ്ഡവാഃ
കുന്തിയെയും മക്കളെയും ആശ്വസിപ്പിച്ച ശേഷം, ഞാൻ ആ വീട് കത്തിച്ചു. അതിനാൽ നിങ്ങൾക്ക് ദുഃഖം വരേണ്ടതില്ല; പാണ്ഡവന്മാർ പാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതരായി.
നിര്ഗതാഃ പാണ്ഡവാ രാജന്മാത്രാ സഹ പരന്തപാഃ। അഗ്നിഹാദാന്മഹാഘോരാന്മയാ തസ്മാദുപായതഃ
രാജാവേ, പാണ്ഡവന്മാർ അമ്മയോടൊപ്പം ആ ഭയങ്കരമായ അഗ്നിയിൽ നിന്ന് എന്റെ തന്ത്രം കൊണ്ട് രക്ഷപെട്ടു.
മാ സ്മ ശോകമിമം കാര്ഷീര്ജീവന്ത്യേവ ച പാണ്ഡവാഃ। പ്രച്ഛന്നാ വിചിരിഷ്യന്തി യാവത്കാലസ്യ പര്യയഃ
ഈ ദുഃഖം മനസ്സിൽ വയ്ക്കരുത്; പാണ്ഡവന്മാർ ജീവനോടെ ഉണ്ട്. അവർ നിശ്ശബ്ദമായി ഒളിച്ചിരിക്കും, സമയമെത്തുന്നതുവരെ.
തസ്മിന്യുധിഷ്ഠിരം കാലേ ദ്രക്ഷ്യന്തി ഭുവി മാനവാഃ। വിമലം കൃഷ്ണപക്ഷാന്തേ ജഗച്ചന്ദ്രമിവോദിതമ്
അപ്പോൾ, ഭൂമിയിലെ ജനങ്ങൾ, കൃഷ്ണപക്ഷം അവസാനിക്കുമ്പോൾ ഉദയിക്കുന്ന ചന്ദ്രനെപ്പോലെ, നിർമ്മലനും പ്രകാശവാനുമായ യുദിഷ്ഠിരനെ കാണും.
ന തസ്യ നാശം പശ്യാമി യസ്യ ഭ്രാതാ ധനഞ്ജയഃ। ഭീമസേനശ്ച ദുര്ധര്ഷൌ മാദ്രീപുത്രൌ ച തൌ യമൌ
ധനഞ്ജയൻ എന്ന സഹോദരനും ഭീമസേനനും മാദ്രിയുടെ ഇരട്ടമക്കളും ഉള്ളവനു നാശം സംഭവിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കാണുന്നില്ല.
തതഃ സംഹൃഷ്ടസര്വാങ്ഗോ ഭീഷ്മോ വിദുരമബ്രവീത്। ദിഷ്ട്യാദിഷ്ട്യേതി സംഹൃഷ്ടഃ പൂജയാനോ മഹാമതിമ്
അപ്പോൾ മുഴുവൻ ശരീരവും സന്തോഷത്തോടെ, ഭീഷ്മൻ വിദ്യുരനെ നോക്കി പറഞ്ഞു: 'ദൈവം കാത്തു, ദൈവം കാത്തു' എന്ന് ആവേശത്തോടെ മഹാമതിയേ ആദരിച്ചു.
യുക്തം ചൈവാനുരൂപം ച കൃതം താത ശുഭം ത്വയാ। വയം വിമോക്ഷിതാ ദുഃഖാത്പാണ്ഡുപക്ഷോ ന നാശിതഃ
നീ ചെയ്തത് ശരിയും യുക്തിയുമാണ്, പ്രിയനേ; നിന്റെ ശുഭപ്രവർത്തനത്താൽ ഞങ്ങൾ ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് മോചിതരായി, പാണ്ഡുവംശം നശിച്ചില്ല.
ഏവമുക്ത്വാ വിവേശാഥ പുരം ജനശതാകുലമ്। കുരുഭിഃ സഹിതോ രാജന്നാഗരൈശ്ച പിതാമഹഃ
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, പിതാമഹൻ കുരുക്കളെയും നഗരവാസികളെയും കൂട്ടി, നൂറുകണക്കിന് ആളുകൾ നിറഞ്ഞ നഗരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
അഥാമ്ബികേയഃ സാമാത്യഃ സകര്ണഃ സഹസൌബലഃ। സാത്മജഃ പാര്ഥനാശസ്യ സ്മരംസ്തഥ്യം ജര്ഷ ച
അപ്പോൾ അംബികയുടെ മകനും മന്ത്രിമാരും കർണ്ണനും ശകുനിയും തന്റെ മകനുമൊത്ത്, പാണ്ഡവന്മാരുടെ നാശം ഓർത്ത് മനസ്സിൽ വൃദ്ധനായിത്തീർന്നു.
ഭീഷ്മശ്ച രാജന്ദുര്ധര്ഷോ വിദുരശ്ച മഹാമതിഃ। ജഹൃഷാതേ സ്മരന്തൌ തൌ ജാതുഷാഗ്നേര്വിമോചനമ്
രാജാവേ, ഭീഷ്മനും മഹാമതിയായ വിദ്യുരനും, ജാതുശാലയുടെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന് പാണ്ഡവന്മാർ രക്ഷപ്പെട്ടത് ഓർത്ത് സന്തോഷിച്ചു.
സത്യശീലഗുണാചാരൈ രാഗൈര്ജാനപദോദ്ഭവൈഃ। ദ്രോണാദയശ്ച ധര്മൈസ്തു തേഷാം താന്മോചിതാന്വിദുഃ
സത്യവും നല്ല ഗുണങ്ങളും നല്ല പെരുമാറ്റവും ജനങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള സ്നേഹവും കൊണ്ട്, ദ്രോണമാരും മറ്റുള്ളവരും അവരുടെ ധർമ്മത്താൽ, അവർ രക്ഷപെട്ടുവെന്ന് മനസ്സിലാക്കി.
ശൌര്യലാവണ്യമാഹാത്മ്യൈ രൂപൈഃ പ്രാണബലൈരപി। സ്വസ്ഥാന്പാര്ഥാനമന്യന്ത പൌരജാനപദാസ്തഥാ
ശൗര്യവും സൗന്ദര്യവും മഹത്വവും രൂപവും ജീവശക്തിയും കൊണ്ടു, നഗരവാസികളും ഗ്രാമവാസികളും പാർത്ഥന്മാർ സുരക്ഷിതരാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചു.
അന്യേ ജനാഃ പ്രാകൃതാശ്ച സ്ത്രിയശ്ച ബഹുലാസ്തദാ। ശങ്കമാനാ വദന്തി സ്മ ദഗ്ധാ ജീവന്തി വാ ന വാ
അന്നത്തെ മറ്റു സാധാരണ ജനങ്ങളും സ്ത്രീകളും സംശയത്തോടെ പറഞ്ഞു: 'അവർ കത്തിപ്പോയോ? ജീവിച്ചുണ്ടോ? ഇല്ലയോ?'
തേന വിക്രമമാണേന ഊരുവേഗസമീരിതമ്। വനം സവൃക്ഷവിടപം വ്യാഘൂര്ണിതമിവാഭവത്
അവൻ മുന്നോട്ട് നീങ്ങുമ്പോൾ, തണ്ടുകളുടെ ശക്തിയാൽ, കാട്ടും അതിലെ മരങ്ങളും കൊമ്പുകളും കറങ്ങി കറങ്ങി ചുറ്റുന്നപോലെ തോന്നി.
ജങ്ഗാവാതോ വവൌ ചാസ്യ ശുചിശുക്രാഗമേ യഥാ। ആവര്ജിതാലതാവൃക്ഷം മാര്ഗം ചക്രേ മഹാബലഃ
അവന്റെ കാലുകളിൽ ശുദ്ധമായ വെളിച്ചകാലത്ത് വീശുന്ന കാറ്റുപോലെ കാറ്റ് വീശി; മഹാബലൻ മരങ്ങളും ലതകളും വളച്ചിട്ട് വഴിയൊരുക്കി.
സ മൃദ്ഗന്പുഷ്പിതാംശ്ചൈവ ഫലിതാംശ്ച വനസ്പതീന്। അവരുജ്യ യയൌ ഗുല്മാന്പഥസ്തസ്യ സമീപജാന്
പൂത്തും പഴുത്തും നിൽക്കുന്ന കാട്ടുമരങ്ങൾ ഒടിച്ച്, അവൻ വഴിക്ക് സമീപമുള്ള കാടുകളിലേക്ക് മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.
സ രോഷിത ഇവ ക്രുദ്ധോ വനേ ഭഞ്ജന്മഹാദ്രുമാന്। ത്രിപ്രസ്രുതമദഃ ശുഷ്മീ ഷഷ്ടിവര്ഷോ മതങ്ഗരാട്
അവൻ കോപത്തോടെ കാട്ടിലെ വൻവൃക്ഷങ്ങൾ ഒടിച്ചുപൊളിച്ച്, അറുപത് വയസ്സുള്ള ശക്തനായ ആനരാജാവായി, മൂന്നു ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് കറയും പുറന്തുള്ളവനായി, അതിക്രോധത്തോടെ അലയുകയായിരുന്നു.
ഗച്ഛതസ്തസ്യ വേഗേന താര്ക്ഷ്യമാരുതരംഹസഃ। ഭീമസ്യ പാണ്ഡുപുത്രാണാം മൂര്ച്ഛേവ സമജായത
അവൻ ഗരുഡനും കാറ്റുംപോലെയുള്ള വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ട് പോവുമ്പോൾ, ഭീമൻ Pandu പുത്രന്മാരെ കൊണ്ടുപോകുമ്പോൾ, അവർക്ക് ബോധം നഷ്ടപ്പെടുന്നുവെന്നപോലെ തോന്നി.
അസകൃച്ചാപി സതീര്യ ദൂരപാരം ഭുജപ്ലവൈഃ। പഥി പ്രച്ഛന്നമാസേദുര്ധാര്തരാഷ്ട്രഭയാത്തദാ
ഭീമൻ തന്റെ കൈകൾ വള്ളമായി ഉപയോഗിച്ച് പലതവണ ദൂരം കടന്ന്, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരുടെ ഭയത്തിൽ മറഞ്ഞ വഴികളിലൂടെ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.
കൃച്ഛ്രേണ മാതരം ചൈവ സുകുമാരീം യശസ്വിനീമ്। അവഹത്സ തു പൃഷ്ഠേന രോധഃസു വിഷമേഷു ച
വളരെ പ്രയാസപെട്ട്, ഭീമൻ തന്റെ സുന്ദരിയും പ്രശസ്തിയുള്ള അമ്മയെ തന്റെ പിൻഭാഗത്ത് ഇരുത്തി, കട്ടിനും കഠിനമായ വഴികളിലും കൊണ്ടുപോയി.
അഗമച്ച വനോദ്ദേശമല്പമൂലഫലോദകമ്। ക്രൂരപക്ഷിമൃഗം ഘോരം സായാഹ്നേ ഭരതര്ഷഭ
അവൻ കിഴങ്ങും പഴവും വെള്ളവും കുറവുള്ള കാട്ടിന്റെ ഭാഗത്ത്, ഭയാനകമായ പക്ഷികളും മൃഗങ്ങളും നിറഞ്ഞ സ്ഥലത്ത്, സന്ധ്യാസമയത്ത് എത്തി, ഭാരതവംശത്തിലെ മഹാനായവനേ.
ഘോരാ സമഭവത്സന്ധ്യാ ദാരുണാ മൃഗപക്ഷിണഃ। അപ്രകാശാ ദിശഃ സര്വാ വാതൈരാസന്നനാര്തവൈഃ
അവിടെ ഭയാനകവും കഠിനവുമായ സന്ധ്യ വന്നു; ക്രൂരമായ മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും മുഴുവൻ ചുറ്റും; എല്ലാ ദിക്കുകളും ഇരുണ്ടു, കാറ്റ് ശക്തമായി വീശി, മഴക്കാലം അടുത്തു വന്നതുപോലെ.
ശീര്ണപര്ണഫലൈ രാജന്ബഹുഗുല്മക്ഷുപദ്രുമൈഃ। ഭഗ്നാവഭുഗ്നഭൂയിഷ്ഠൈര്നാനാദ്രുമസമാകുലൈഃ
അവിടം ഉണങ്ങിയ ഇലകളും പഴങ്ങളും നിറഞ്ഞു, നിരവധി കാടുകളും ചെറുവൃക്ഷങ്ങളും വലിയ വൃക്ഷങ്ങളും, ഒടിഞ്ഞും വളഞ്ഞും വിവിധതരം മരങ്ങൾ കൂട്ടമായി നിറഞ്ഞിരുന്നു.
തേ ശ്രമേണ ച കൌരവ്യാസ്തൃഷ്ണയാ ച പ്രപീഡിതാഃ। നാശക്നുവംസ്തദാ ഗന്തും നിദ്രയാ ച പ്രവൃദ്ധയാ
അവിടെ, ക്ഷീണവും ദാഹവും കാരണം, കൌരവർക്ക് മുന്നോട്ട് പോകാൻ കഴിയാതെ, ഉറക്കം കൂടിയതുകൊണ്ടും അവർ തളർന്നു നിന്നു.
ന്യവിശന്തി ഹി തേ സര്വേ നിരാസ്വാദേ മഹാവനേ। `രാത്ര്യാമേവ ഗതാസ്തൂര്ണം ചതുര്വിംശതിയോജനമ്।' തതസ്തൃഷാ പരിക്ലന്താ കുന്തീ വചനമബ്രവീത്
അവരൊക്കെയും ആ വലിയ കാട്ടിൽ ആശ്വാസമില്ലാതെ വിശ്രമിച്ചു; രാത്രിയിൽ ഇരുപത്തിനാലു യോജന ദൂരം വേഗത്തിൽ കടന്നുപോയി. പിന്നെ, ദാഹംകൊണ്ട് ക്ഷീണിച്ച കുന്തി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
മാതാ സതീ പാണ്ഡവാനാം പഞ്ചാനാം മധ്യതഃ സ്ഥിതാ। തൃഷ്ണയാ ഹി പരീതാഽഹമനാഥേവ മഹാവനേ
അഞ്ചു പുത്രന്മാരുടെ നടുവിൽ നിന്ന കുന്തി പറഞ്ഞു: 'ഈ വലിയ കാട്ടിൽ ഞാൻ ദാഹംകൊണ്ട് ബുദ്ധിമുട്ടുന്നു, ആരും ഇല്ലാത്തവളായിപ്പോലെ.'
ഇതഃ പരം തു ശക്താഹം ഗന്തും ച ന പദാത്പദമ്। ശയിഷ്യേ വൃക്ഷമൂലേഽത്ര ധാര്തരാഷ്ട്രാ ഹരന്തു മാമ്
'ഇനി ഞാൻ ഒരു കാൽവയ്പ്പും മുന്നോട്ട് പോകാൻ കഴിയില്ല; ഈ വൃക്ഷത്തിന്റെ ചുവടിൽ ഞാൻ കിടക്കുന്നു—ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർ എന്നെ കൊണ്ടുപോകട്ടെ.'
ശൃണു ഭീമ വചോ മഹ്യം തവ ബാഹുബലാത്പുരഃ। സ്ഥാതും ന ശക്താഃ കൌരവ്യാഃ കിം ബിഭേഷി പൃഥാസുത
'ഭീമാ, എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കു: നിന്റെ ബലത്തോടെ കൌരവർക്ക് നിന്റെ മുന്നിൽ നില്ക്കാൻ കഴിയില്ല. നീ എന്തിന് ഭയപ്പെടുന്നു, പൃഥയുടെ മകനേ?'