നാവേക്ഷന്തേ ഹ തം ധര്മം ധര്മാത്മാനോഽപ്യഹോ വിധേഃ। ശ്രുതവന്തോഽപി വിദ്വാംസോ ധനവദ്വശഗാ അഹോ
ധർമ്മത്തിന് അർഹരായവരും, ജ്ഞാനികളും, ധനം കൊണ്ടുള്ള ആകർഷണത്തിൽ പെട്ടുപോയി, അയ്യോ വിധിയെ!
സാധൂനനാഥാന്ധര്മിഷ്ഠാത്സത്യവ്രതപരായണാന്। നാവേക്ഷന്തേ മഹാന്തോഽപി ദൈവം തേഷാം പരായണമ്
സത്യത്തിനും ധർമ്മത്തിനും അർപ്പിതരായ സദാചാരികളായവരെ പോലും മഹാന്മാർ സംരക്ഷിക്കുന്നില്ല; അവരുടെ ആശ്രയം ദൈവം മാത്രമാണ്.
തേ വയം ധൃതരാഷ്ട്രായ പ്രേഷയാമോ ദുരാത്മനേ। സംവൃത്തസ്തേ പരഃ കാമഃ പാണ്ഡവാന്ദഗ്ധവാനസി
നാം ആ ദുഷ്ടനായ ധൃതരാഷ്ട്രനോട് സന്ദേശം അയക്കാം: നിന്റെ ആഗ്രഹം നിറവേറ്റി, പാണ്ഡവന്മാർ കത്തിമരിച്ചു.
തതോ വ്യപോഹമാനാസ്തേ പാണ്ഡവാര്ഥേ ഹുതാശനമ്। നിഷാദീം ദദൃശുര്ദഗ്ധാം പഞ്ചപുത്രാമനാഗസമ്
പാണ്ഡവന്മാരെ രക്ഷിക്കാൻ അഗ്നി അകറ്റുമ്പോൾ, അവർ ഒരു നിഷാദ സ്ത്രീയും അവളുടെ അഞ്ചു നിരപരാധി മക്കളും കത്തിമരിച്ചിരിക്കുന്നത് കണ്ടു.
ഇതഃ പശ്യത കുന്തീയം ദഗ്ധാ ശേതേ തപസ്വിനീ। പുത്രൈഃ സഹൈവ വാര്ഷ്ണേയീ ഹന്തേത്യാഹുഃ സ്മ നാഗരാഃ
ഇവിടെ നോക്കൂ, കുന്തി തന്റെ മക്കളോടൊപ്പം കത്തിമരിച്ചിരിക്കുന്നു, ഈ വൃഷ്ണി വംശജയെ, അയ്യോ! എന്ന് നഗരവാസികൾ പറഞ്ഞു.
ഖനകേന തു തേനൈവ വേശ്മ ശോധയതാ ബിലമ്। പാംസുഭിഃ പിഹിതം തച്ച പുരുഷൈസ്തൈര്ന ലക്ഷിതമ്
ആ കുഴി തറയിൽ മണ്ണുകൊണ്ട് മൂടിയിരുന്നതുകൊണ്ട്, വീടു പരിശോധിച്ച ആ ആളുകൾക്ക് അത് കാണാനായില്ല.
തതസ്തേ പ്രേഷയാമാസുര്ധൃതരാഷ്ട്രായ നാഗരാഃ। പാണ്ഡവാനഗ്നിനാ ദഗ്ധാനമാത്യം ച പുരോചനമ്
അതിനുശേഷം നഗരവാസികൾ ധൃതരാഷ്ട്രനോടു സന്ദേശം അയച്ചു; പാണ്ഡവന്മാരും മന്ത്രിയായ പുരോചനനും തീയിൽ കത്തിയെന്നു അറിയിച്ചു.
ശ്രുത്വാ തു ധൃതരാഷ്ട്രസ്തദ്രാജാ സുമഹദപ്രിയമ്। വിനാശം പാണ്ഡുപുത്രാണാം വിലലാപ സുദുഃഖിതഃ
പാണ്ഡുവിന്റെ മക്കൾ നശിച്ചുവെന്ന ഈ ഭയങ്കരമായ ദുഃഖവാർത്ത രാജാവായ ധൃതരാഷ്ട്രൻ കേട്ടപ്പോൾ, അത്യന്തം ദുഃഖത്തോടെ അവൻ വിലപിച്ചു.
അന്തര്ഹൃഷ്ടമനാശ്ചാസൌ ബഹിര്ദുഃഖസമന്വിതഃ। അന്തഃശീതോ ബഹിശ്ചോഷ്ണോ ഗ്രീഷ്മേഽഗാധഹ്വദോയഥാ
അവന്റെ മനസ്സിൽ അകത്തേക്ക് സന്തോഷം ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും പുറത്തേക്ക് ദുഃഖം പ്രകടിപ്പിച്ചു; അകത്ത് തണുപ്പും പുറത്തു ചൂടും ഉള്ള വേനലിൽ ആഴമുള്ള കുളംപോലെ ആയിരുന്നു.
അദ്യ പാണ്ഡുര്മൃതോ രാജാ മമ ഭ്രാതാ മഹായശാഃ। തേഷു വീരേഷു ദഗ്ധേഷു മാത്രാ സഹ വിശേഷതഃ
ഇന്ന് പാണ്ഡു, എന്റെ പ്രശസ്തനായ സഹോദരൻ, മരിച്ചു; ഇപ്പോൾ ഈ വീരന്മാരും, പ്രത്യേകിച്ച് അവരുടെ അമ്മയുമൊപ്പം, തീയിൽ കത്തിപ്പോയി.
ഗച്ഛന്തു പുരുഷാഃ ശീഘ്രം നഗരം വാരണാവതമ്। സത്കാരയന്തു താന്വീരാന്കുന്തീം രാജസുതാം ച താമ്
പുരുഷന്മാർ വേഗത്തിൽ വാരണാവത നഗരത്തിലേക്ക് പോകട്ടെ; അവിടെ ആ വീരന്മാരെയും രാജകുമാരി കുന്തിയെയും ആദരിക്കട്ടെ.
യേ ച തത്ര മൃതാസ്തേഷാം സുഹൃദഃ സന്തി താനപി। കാരയന്തു ച കുല്യാനി ശുഭ്രാണി ച ബൃഹന്തി ച
അവിടെ മരിച്ചവർക്കു സുഹൃത്തുക്കൾ ഉണ്ടെങ്കിൽ, അവരും ശുഭ്രവും വലിയതുമായ ശവസംസ്കാരങ്ങൾ നടത്തട്ടെ.
മമ ദഗ്ധാ മഹാത്മാനഃ കുലവംശവിവര്ധനാഃ
എന്റെ മഹാത്മാക്കളായ, കുടുംബത്തെ ഉയർത്തിയ ബന്ധുക്കൾ തീയിൽ കത്തിപ്പോയി.
ഏവം ഗതേ മയാ ശക്യം യദ്യത്കാരയിതും ഹിതമ്। പാണ്ഡവാനാം ച കുന്ത്യാശ്ച തത്സര്വം ക്രിയതാം ധനൈഃ
ഇങ്ങനെ സംഭവിച്ചപ്പോൾ, പാണ്ഡവർക്കും കുന്തിക്കും വേണ്ടി എന്തെങ്കിലും നല്ലത് ചെയ്യാൻ കഴിയുന്നുണ്ടെങ്കിൽ, അതെല്ലാം ധനസഹായത്തോടെ ചെയ്യപ്പെടട്ടെ.
സമേതാശ്ച തതഃ സര്വേ ഭീഷ്മേണ സഹ കൌരവാഃ। ധൃതരാഷ്ട്രഃ സപുത്രശ്ച ഗങ്ഗാമഭിമുഖാ യയുഃ
അതിനുശേഷം ഭീഷ്മനോടൊപ്പം എല്ലാ കൗരവരും ഒന്നിച്ചു ചേർന്നു; ധൃതരാഷ്ട്രനും അവന്റെ മക്കളും ഗംഗയിലേക്കു പോയി.
ഏകവസ്ത്രാ നിരാനന്ദാ നിരാഭരണവേഷ്ടനഃ। ഉദകം കര്തുകാമാ വൈ പാണ്ഡവാനാം മഹാത്മനാമ്
ഒറ്റ വസ്ത്രം ധരിച്ച്, സന്തോഷമില്ലാതെ, ആഭരണങ്ങളോ അലങ്കാരങ്ങളോ ഇല്ലാതെ, അവർ മഹാത്മാക്കളായ പാണ്ഡവന്മാർക്കായി ജലകർമ്മം ചെയ്യാൻ പോയി.
ഏവം ഗത്വാ തതശ്ചക്രേ ജ്ഞാതിഭിഃ പരിവാരിതഃ। ഉദകം പാണ്ഡുപുത്രാണാം ധൃതരാഷ്ട്രോഽമ്ബികാസുതഃ
അവിടെ ചെന്നു, ബന്ധുക്കളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, അംബികയുടെ മകനായ ധൃതരാഷ്ട്രൻ പാണ്ഡുവിന്റെ മക്കൾക്കായി ജലകർമ്മം നടത്തി.
രുരുദുഃ സഹിതാഃ സര്വേ ഭൃശം ശോകപരായണാഃ। ഹാ യുധിഷ്ഠിര കൌരവ്യ ഹാ ഭീമ ഇതി ചാപരേ
എല്ലാവരും ഒരുമിച്ച് അത്യന്തം ദുഃഖത്തോടെ കരഞ്ഞു; ചിലർ 'ഹാ യുദിഷ്ഠിരാ, കുരുവംശജാ! ഹാ ഭീമാ!' എന്നിങ്ങനെ വിളിച്ചു.
ഹാ ഫല്ഗുനേതി ചാപ്യന്യേ ഹാ യമാവിതി ചാപരേ। കുന്തീമാര്താശ്ച ശോചന്ത ഉദകം ചക്രിരേ ജനാഃ
മറ്റുചിലർ 'ഹാ ഫല്ഗുനാ!' എന്നും, മറ്റുചിലർ 'ഹാ ഇരട്ടക്കുട്ടികൾ!' എന്നും വിളിച്ചു; കുന്തിക്കായി ദുഃഖിച്ച ജനങ്ങൾ ജലകർമ്മം നടത്തി.
അന്യേ പൌരജനാശ്ചൈവമന്വശോചന്ത പാണ്ഡവാന്। വിദുരസ്ത്വല്പശശ്ചക്രേ ശോകം വേദ പരം ഹി സഃ
മറ്റു നഗരവാസികളും ഇങ്ങനെ തന്നെ പാണ്ഡവന്മാരെക്കുറിച്ച് ദുഃഖിച്ചു; എന്നാൽ വിദുരൻ ചെറിയ തോതിൽ മാത്രം ദുഃഖിച്ചു, കാരണം അവൻ സത്യം അറിഞ്ഞിരുന്നു.
വിദുരോ ധൃതരാഷ്ട്രസ്യ ജാനന്സര്വം മനോഗതമ്। തേനായം വിധിനാ സൃഷ്ടഃ കുടിലഃ കപടാശയഃ
ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ മനസ്സിലുള്ളതെല്ലാം അറിയുന്ന വിദുരൻ, ഈ വഞ്ചനാപരമായ കപടതന്ത്രം അവനാൽ തന്നെയാണ് ഉണ്ടാക്കപ്പെട്ടതെന്ന് മനസ്സിലാക്കി.
ഇത്യേവം ചിന്തയന്രാജന്വിദുരോ വിദുഷാം വരഃ। ലോകാനാം ദര്ശയന്ദുഃഖം ദുഃഖിതൈഃ സഹ ബാന്ധവൈഃ
രാജാവേ, ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച വിദ്വാൻമാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വിദുരൻ, ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം ദുഃഖം പ്രകടിപ്പിച്ചു, ലോകത്തിന് ദുഃഖം കാണിച്ചു.
മനസാഽചിന്തയത്പാര്ഥാന്കിയദ്ദൂരം ഗതാ ഇതി। സഹിതാഃ പാണ്ഡവാഃ പുത്രാ ഇതി ചിന്താപരോഽഭവത്
പാർത്തന്മാർ എത്ര ദൂരം പോയിരിക്കുമെന്നു മനസ്സിൽ വിചാരിച്ചു; പാണ്ഡവന്മാർ എല്ലാവരും ഒന്നിച്ച് ജീവനോടെ ഉണ്ടാകുമെന്ന ആശയത്തിൽ മുഴുകി നിന്നു.
തതഃ പ്രവ്യഥിതോ ഭീഷ്മഃ പാണ്ഡുരാജസുതാന്മൃതാന്। സഹ മാത്രേതി തച്ഛ്രുത്വാ വിലലാപ രുരോദ ച
അതിനുശേഷം, പാണ്ഡുവിന്റെ മക്കളും അമ്മയും മരിച്ചു എന്നറിഞ്ഞ ഭീഷ്മൻ അത്യന്തം വിഷണ്ണനായി വിലപിച്ചു, കരഞ്ഞു.
ഹാ യുധിഷ്ഠിര ഹാ ഭീമ ഹാ ധനഞ്ജയ ഹാ യമൌ। ഹാ പൃഥേ സഹ പുത്രൈസ്ത്വമേകരാത്രേണ സ്വര്ഗതാ
ഹായ, യുദ്ധിഷ്ഠിരാ! ഹായ, ഭീമാ! ഹായ, ധനഞ്ജയാ! ഹായ, ഇരട്ടന്മാരേ! ഹായ, പൃഥേ, നീയും മക്കളും ഒരു രാത്രിയിൽ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയിരിക്കുന്നു.
മാത്രാ സഹ കുമാരാസ്തേ സര്വേ തത്രൈവ സംസ്ഥിതാഃ। ന ഹി തൌ നോത്സഹേയാതാം ഭീമസേനധനഞ്ജയൌ
അവിടെ അമ്മയോടൊപ്പം എല്ലാ രാജകുമാരന്മാരും ചേർന്ന് നിലകൊള്ളുന്നു; ഭീമസേനനും ധനഞ്ജയനും ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തവരായിരുന്നു.
തരസാ വേഗിതാത്മാനൌ നിര്ഭേത്തുമപി മന്ദരമ്। പരാസുത്വം ന പശ്യാമി പൃഥായാഃ സഹ പാണ്ഡവൈഃ
അവരിരുവരും അതിവേഗവും ശക്തിയുള്ളവരുമാണ്; മന്ദരപർവതത്തെയെങ്കിലും തകർക്കാൻ കഴിയുന്നവരാണ്; പൃഥയും പാണ്ഡവരും തോൽക്കുമെന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നില്ല.
സര്വഥാ വികൃതം തത്തു യദി തേ നിധനം ഗതാഃ। ധര്മരാജഃ സ നിര്ദിഷ്ടോ നനു വിപ്രൈര്യുധിഷ്ഠിരഃ
അവർ മരിച്ചുവെന്നാൽ ഇത് എല്ലാം അസാധാരണമാണ്; ബ്രാഹ്മണന്മാർ ധർമ്മരാജാവായി യുദ്ധിഷ്ഠിരനെ പ്രഖ്യാപിച്ചില്ലയോ?
പൃഥിവ്യാം ച രഥിശ്രേഷ്ഠോ ഭവിതാ സ ധനഞ്ജയഃ। സത്യവ്രതോ ധര്മദത്തഃ സത്യവാക്ഛുഭലക്ഷണഃ
ഭൂമിയിൽ ധനഞ്ജയൻ രഥികളിൽ ഏറ്റവും മികച്ചവനായി ജനിക്കുമെന്ന് പറഞ്ഞിരുന്നു; സത്യം പറയുന്നവൻ, ധർമ്മത്തിൽ അർപ്പിതനായവൻ, ശുഭലക്ഷണങ്ങളുള്ളവൻ.
കഥം കാലവശം പ്രാപ്തഃ പാണ്ഡവേയോ യുധിഷ്ഠിരഃ। ആത്മാനമുപമാം കൃത്വാ പരേഷാം വര്തതേ തു യഃ
പാണ്ഡുവിന്റെ മകൻ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ, എപ്പോഴും മറ്റുള്ളവരെ സ്വയം പോലെ കാണുന്നവൻ, എങ്ങനെ കാലത്തിന്റെ അധീനനായി മാറി?