സങ്ഗ്രാമേ ബഭ്രുവാഹേന സംശയം ചാത്ര ജഗ്മിവാന്। സുദര്ശനം തഥാഽഽഖ്യാനം വൈഷ്ണവം ധര്മമേവ ച। അശ്വമേധേ മഹായജ്ഞേ നകുലാഖ്യാനമേവ ച
ബഭ്രുവാഹനനുമായി യുദ്ധത്തിൽ ധനഞ്ജയൻ അപകടത്തിലായി; സുദർശനന്റെ കഥയും, വൈഷ്ണവകഥയും, ധർമ്മം സംബന്ധിച്ച കാര്യങ്ങളും, അശ്വമേധ മഹായാഗത്തിൽ നകുലന്റെ കഥയും ഇവിടെ ഉണ്ട്.
ഇത്യാശ്വമേധികം പര്വ പ്രോക്തമേതന്മഹാദ്ഭുതമ്। അധ്യായാനാം ശതം ചൈവ ത്രയോഽധ്യായാശ്ച കീര്തിതാഃ
ഇങ്ങനെ, ഈ അത്ഭുതകരമായ അശ്വമേധികം ഭാഗം വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇതിൽ നൂറും മൂന്ന് അധ്യായങ്ങളുമാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
ത്രീണി ശ്ലോകസഹസ്രാണി താവന്ത്യേവ ശതാനി ച। വിംശതിശ്ച തഥാ ശ്ലോകാഃ സംഖ്യാതാസ്തത്ത്വദര്ശിനാ
മൂന്നായിരം ശ്ലോകങ്ങൾ, അത്രയേറെ ശതകങ്ങളും, ഇരുപത് ശ്ലോകങ്ങളും, സത്യസന്ധരായവർ എണ്ണിയിരിക്കുന്നു.
തതസ്ത്വാശ്രമവാസാഖ്യം പര്വ പഞ്ചദശം സ്മൃതമ്। യത്ര രാജ്യം സമുത്സൃജ്യ ഗാന്ധാര്യാ സഹിതോ നൃപഃ
അതിനുശേഷം ആശ്രമവാസികം എന്ന പതിനഞ്ചാമത്തെ ഭാഗം വരുന്നു; അവിടെ രാജാവ് രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് ഗാന്ധാരിയോടൊപ്പം ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി.
ധൃതരാഷ്ട്രോശ്രമപദം വിദുരശ്ച ജഗാമ ഹ। യം ദൃഷ്ട്വാ പ്രസ്ഥിതം സാധ്വീ പൃഥാപ്യനുയയൌ തദാ
ധൃതരാഷ്ട്രനും വിദുരനും ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി; അവരെ യാത്രയയക്കുന്നതു കണ്ട സദാചാരമുള്ള പൃഥയും അപ്പോൾ അവരെ പിന്തുടർന്നു.
പുത്രരാജ്യം പരിത്യജ്യ ഗുരുശുശ്രൂഷണേ രതാ। യത്ര രാജാ ഹതാന്പുത്രാന്പൌത്രാനന്യാംശ്ച പാര്ഥിവാന്
മകനിന്റെ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച്, ഗുരുക്കൾക്ക് സേവനം ചെയ്യുന്നതിൽ ആസ്വാദനമുണ്ടാക്കി, അവിടെ രാജ്ഞി തന്റെ മക്കളെയും മുമ്മക്കളെയും മറ്റു രാജാക്കളെയും, യുദ്ധത്തിൽ വീണവരെയും കണ്ടു.
ലാകാന്തരഗതാന്വീരാനപശ്യത്പുനരാഗതാന്। ഋഷേഃ പ്രസാദാത്കൃഷ്ണസ്യ ദൃഷ്ട്വാശ്ചര്യമനുത്തമമ്
മറ്റൊരു ലോകത്തേക്ക് പോയ വീരന്മാരെ അവൾ വീണ്ടും തിരിച്ചെത്തിയതായി കണ്ടു; കൃഷ്ണമുനിയുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ അത്ഭുതകരമായ ഈ ദൃശ്യങ്ങൾ അവൾ അനുഭവിച്ചു.
ത്യക്ത്വാ ശോകം സദാരശ്ച സിദ്ധിം പരമികാം ഗതഃ। യത്ര ധര്മം സമാശ്രിത്യ വിദുരഃ സുഗതിം ഗതഃ
ദുഃഖം ഉപേക്ഷിച്ച് ഭർത്താവിനോടൊപ്പം പരമസിദ്ധി നേടി; ധർമ്മത്തിൽ ആശ്രയമിട്ട വിദുരനും ഉത്തമഗതിയിൽ എത്തി.
സംജയശ്ച സഹാമാത്യോ വിദ്വാന്ഗാവല്ഗണിര്വശീ। ദദര്ശ നാരദം യത്ര ധര്മരാജോ യുധിഷ്ഠിരഃ
സഞ്ജയനും അവന്റെ മന്ത്രിമാരും, ജ്ഞാനിയും ആത്മസംയമനമുള്ള ഗാവൽഗണനും, ധർമ്മരാജാവായ യുദിഷ്ഠിരൻ ഇരുന്ന സ്ഥലത്ത് നാരദനെ കണ്ടു.
നാരദാച്ചൈവ ശുശ്രാവ വൃഷ്ണീനാം കദനം മഹത്। ഏതദാശ്രമവാസാഖ്യം പര്വോക്തം മഹദദ്ഭുതമ്
നാരദനിൽ നിന്ന് വൃഷ്ണികൾക്കിടയിൽ ഉണ്ടായ മഹത്തായ വധത്തെക്കുറിച്ച് അവൻ കേട്ടു. ഇതാണ് 'ആശ്രമവാസം' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന അത്ഭുതകരമായ സംഭവങ്ങൾ.
ദ്വിചത്വാരിംശദധ്യായാഃ പര്വൈതദഭിസങ്ഖ്യയാ। സഹസ്രമേകം ശ്ലോകാനാം പഞ്ചശ്ലോകശതാനി ച
ഈ ഭാഗം എണ്ണത്തിൽ ഇരുപത്തിരണ്ടു അധ്യായങ്ങളും, ആയിരത്തഞ്ചു ശ്ലോകങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.
ഷഡേവ ച തഥാ ശ്ലോകാഃ സംഖ്യാതാസ്തത്ത്വദര്ശിനാ। അതഃ പരം നിബോധേദം മൌസലം പര്വ ദാരുണമ്
അത് കൂടാതെ, സത്യം കാണുന്നവർ ആറു ശ്ലോകങ്ങൾ കൂടി എണ്ണുന്നു. അതിന് ശേഷം, ഭയങ്കരമായ മൗസലപർവം കേൾക്കൂ.
യത്ര തേ പുരുഷവ്യാഘ്രാഃ ശസ്ത്രസ്പര്ശഹതാ യുധി। ബ്രഹ്മദണ്ഡവിനിഷ്പിഷ്ടാഃ സമീപേ ലവണാമ്ഭസഃ
അവിടെ, യുദ്ധത്തിൽ ആയുധങ്ങൾകൊണ്ട് പരിക്കേറ്റ പുരുഷസിംഹന്മാർ, ബ്രഹ്മദണ്ഡം കൊണ്ട് ചിതറപ്പെട്ടു, ഉപ്പു നിറഞ്ഞ കടലിന്റെ സമീപത്ത് വീണു.
ആപാനേ പാനകലിതാ ദൈവേനാഭിപ്രചോദിതാഃ। ഏരകാരൂപിഭിര്വജ്രൈര്നിജഘ്നുരിതരേതരമ്
കൂട്ടത്തിൽ മദ്യം കഴിച്ച്, ദൈവത്തിന്റെ ഇച്ഛയാൽ ഉണർത്തപ്പെട്ട അവർ, വജ്രംപോല ശക്തമായ ഇരകകൊണ്ടു പരസ്പരം കൊല്ലപ്പെട്ടു.
യത്ര സര്വക്ഷയം കൃത്വാ താവുഭൌ രാമകേശവൌ। നാതിചക്രാമതുഃ കാലം പ്രാപ്തം സര്വഹരം മഹത്
അവിടെ, എല്ലാം നശിപ്പിച്ച ശേഷം, ബാലരാമനും കേശവനും, എല്ലാം തിന്നുമാറ്റുന്ന മഹാകാലത്തെ അതിക്രമിച്ചില്ല.
യത്രാര്ജുനോ ദ്വാരവതീമേത്യ വൃഷ്ണിവിനാകൃതാമ്। ദൃഷ്ട്വാ വിപാദമഗമത്പരാം ചാര്തിം നരര്ഷഭഃ
അവിടെ, അർജുനൻ വൃഷ്ണികൾ ഇല്ലാത്ത ദ്വാരകയിൽ എത്തി, ആ ദുരന്തം കണ്ടു, മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠനായ അവൻ അതീവ ദുഃഖത്തിലായി.
സ സംസ്കൃത്യ നരശ്രേഷ്ഠം മാതുലം ശൌരിമാത്മനഃ। ദദര്ശ യദുവീരാണാമാപാനേ വൈശസം മഹത്
തന്റെ മാതുലനായ ശ്രേഷ്ഠനായ ശൗരിയെ സംസ്കരിച്ചു, അർജുനൻ യദുവീരന്മാരുടെ കൂട്ടത്തിൽ വലിയ വധം കണ്ടു.
ശരീരം വാസുദേവസ്യ രാമസ്യ ച മഹാത്മനഃ। സംസ്കാരം ലമ്ഭയാമാസ വൃഷ്ണീനാം ച പ്രധാനതഃ
വാസുദേവന്റെയും മഹാത്മാവായ ബാലരാമന്റെയും ശരീരങ്ങൾ അർജുനൻ സംസ്കരിച്ചു, പ്രധാനപ്പെട്ട വൃഷ്ണിമാരുടെയും അന്ത്യകർമ്മം ചെയ്തു.
സവൃദ്ധബാലമാദായ ദ്വാരവത്യാസ്തതോ ജനമ്। ദദര്ശാപദി കഷ്ടായാം ഗാണ്ഡീവസ്യ പരാഭവമ്
വയസ്സുകൂടിയവരെയും കുട്ടികളെയും ദ്വാരകയിലെ ജനത്തെയും കൂട്ടിക്കൊണ്ടു, അർജുനൻ ആ കഷ്ടസമയത്ത് ഗാണ്ഡീവം പരാജയപ്പെടുന്നത് കണ്ടു.
സര്വേഷാം ചൈവ ദിവ്യാനാമസ്ത്രാണാമപ്രസന്നതാമ്। നാശം വൃഷ്ണികലത്രാണാം പ്രഭാവാനാമനിത്യതാമ്
ദൈവായുധങ്ങൾ എല്ലാം അനുകൂലമല്ലാതിരിക്കുകയും, വൃഷ്ണി സ്ത്രീകൾ നശിക്കുകയും, എല്ലാ ശക്തികളും നശ്വരമാണെന്നതും അവൻ കണ്ടു.
ദൃഷ്ട്വാ നിര്വേദമാപന്നോ വ്യാസവാക്യപ്രചോദിതഃ। ധര്മരാജം സമാസാദ്യ സംന്യാസം സമരോചയത്
ഇതൊക്കെ കണ്ട അർജുനൻ നിരാശനായി; വ്യാസന്റെ വാക്ക് പ്രേരണയായി, ധർമ്മരാജാവിനെ സമീപിച്ചു, സന്യാസം സ്വീകരിക്കാൻ മനസ്സുറപ്പിച്ചു.
ഇത്യേതന്മൌസലം പര്വ ഷോഡശം പരികീര്തിതമ്। അധ്യായാഷ്ടൌ സമാഖ്യാതാഃ ശ്ലോകാനാം ച ശതത്രയമ്
ഇങ്ങനെ, മൗസലപർവം എന്ന പതിനാറാമത്തെ ഭാഗം പ്രസിദ്ധമാണ്; അതിൽ എട്ട് അധ്യായങ്ങളും മൂവായിരം ശ്ലോകങ്ങളും ഉള്ളതായി പറയുന്നു.
ശ്ലോകാനാം വിംശതിശ്ചവ സംഖ്യാതാ തത്ത്വദര്ശിനാ। മഹാപ്രസ്ഥാനികം തസ്മാദൂര്ധ്വം സപ്തദശം സ്മൃതമ്
സത്യം കാണുന്നവർ ഇരുപത് ശ്ലോകങ്ങൾ കൂടി എണ്ണുന്നു; അതിന് ശേഷം മഹാപ്രസ്ഥാനികം എന്ന പതിനേഴാമത്തെ ഭാഗം ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
യത്ര രാജ്യം പരിത്യജ്യ പാണ്ഡവാഃ പുരുഷര്ഷഭാഃ। ദ്രൌപദ്യാ സഹിതാ ദേവ്യാ മഹാപ്രസ്ഥാനമാസ്ഥിതാഃ
അവിടെ, പുരുഷശ്രേഷ്ഠന്മാരായ പാണ്ഡവന്മാർ ദ്രൗപദിയോടൊപ്പം രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ചു, മഹാപ്രസ്ഥാനം ആരംഭിച്ചു.
യത്ര തേഽഗ്നിം ദദൃശിരേ ലൌഹിത്യം പ്രാപ്യ സാഗരമ്। യത്രാഗ്നിനാ ചോദിതശ്ച പാര്ഥസ്തസ്മൈ മഹാത്മനേ
അവിടെ, അവർ ലൗഹിത്യനദിയുടെ കടലാമുഖം എത്തി, അഗ്നിയെ കണ്ടു; അഗ്നിയുടെ പ്രേരണയാൽ അർജുനൻ ആ മഹാത്മാവിന്—
ദദൌ സംപൂജ്യ തദ്ദിവ്യം ഗാണ്ഡീവം ധനുരുത്തമമ്। യത്ര ഭ്രാതൃന്നിപതിതാന്ദ്രൌപദീം ച യുധിഷ്ഠിരഃ
ആ ദിവ്യമായ ഉത്തമമായ ഗാണ്ഡീവം അർജുനൻ ആദരപൂർവ്വം സമർപ്പിച്ചു; അവിടെ യുദിഷ്ഠിരൻ തന്റെ സഹോദരന്മാരെയും ദ്രൗപദിയെയും വീണുകിടക്കുന്നത് കണ്ടു.
ദൃഷ്ട്വാ ഹിത്വാ ജഗാമൈവ സര്വാനനവലോകയന്। ഏതത്സപ്തദശം പര്വ മഹാപ്രസ്ഥാനികം സ്മൃതമ്
കണ്ടു വിട്ട്, ആരെയും തിരിഞ്ഞ് നോക്കാതെ, അവൻ മുന്നോട്ട് പോയി. ഇതാണ് പതിനേഴാമത്തെ ഭാഗം, മഹാപ്രസ്ഥാനികം എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.
യത്രാധ്യായാസ്ത്രയഃ പ്രോക്താഃ ശ്ലോകാനാം ച ശതത്രയമ്। വിംശതിശ്ച തഥാ ശ്ലോകാഃ സംഖ്യാതാസ്തത്ത്വദര്ശിനാ
ഇതിൽ മൂന്നു അധ്യായങ്ങളും മൂന്നു നൂറ് ശ്ലോകങ്ങളും, അതോടൊപ്പം ഇരുപത് ശ്ലോകങ്ങളും, സത്യദർശികൾ എണ്ണിയിരിക്കുന്നു.
സ്വര്ഗപര്വ തതോ ജ്ഞേയം ദിവ്യം യത്തദമാനുഷമ്। പ്രാപ്തം ദൈവരഥം സ്വര്ഗാന്നേഷ്ടവാന്യത്ര ധര്മരാട്
അതിനുശേഷം സ്വർഗപര്വം അറിയേണ്ടതാണ്; അതൊരു ദിവ്യവും മനുഷ്യരെക്കാൾ അതീതവുമാണ്. അവിടെ ധർമ്മരാജാവ് ദൈവരഥം പ്രാപിച്ച് സ്വർഗത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
ആരോദും സുമഹാപ്രാജ്ഞ ആനൃശംസ്യാച്ഛുനാ വിനാ। താമസ്യാവിചലാം ജ്ഞാത്വാ സ്ഥിതിം ധര്മേ മഹാത്മനഃ
ആ മഹാപണ്ഡിതൻ, കരുണ കൊണ്ടു, നായയെ കൂടാതെ, മഹാത്മാവിന്റെ ധർമ്മത്തിൽ അചഞ്ചലത്വം മനസ്സിലാക്കി, സ്വർഗത്തിലേക്ക് ഉയർന്നു.