സുതസ്യൈതദിഹ പ്രോക്തം വ്യാസേന പരമര്ഷിണാ। ഏതദേകാദശം പര്വ ശോകവൈക്ലവ്യകാരണമ്
അവളുടെ മകനെക്കുറിച്ചുള്ള ഈ സംഭവങ്ങൾ പരമർഷിയായ വ്യാസൻ ഇവിടെ വിവരിച്ചു; ഇതാണ് പതിനൊന്നാമത്തെ ഭാഗം, ദു:ഖത്തിന്റെയും മനസ്സു തളര്ച്ചയുടെയും കാരണമാകുന്നത്.
പ്രണീതം സജ്ജനമനോവൈക്ലവ്യാശ്രുപ്രവര്തകമ്। സപ്തവിംശതിരധ്യായാഃ പര്വണ്യസ്മിന്പ്രകീര്തിതാഃ
സജ്ജന്മാരുടെ മനസ്സിൽ ദു:ഖം ഉണർത്താനും കണ്ണീരൊഴുക്കാനും ഈ ഭാഗം രചിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇതിൽ ഇരുപത്തിയേഴു അധ്യായങ്ങൾ ഉള്ളതായി പറയുന്നു.
ശ്ലോകസപ്തശതീ ചാപി പഞ്ചസപ്തതിസംയുതാ। സംഖ്യയാ ഭാരതാഖ്യാനമുക്തം വ്യാസേന ധീമതാ
ഇവിടെ എഴുനൂറത്തി എഴുപത്തിയഞ്ച് ശ്ലോകങ്ങൾ ഉണ്ട്; ഇങ്ങനെ ധീമാനായ വ്യാസൻ ഭാരതകഥയെ വിശദമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
അതഃ പരം ശാന്തിപര്വ ദ്വാദശം ബുദ്ധിവര്ധനമ്। യത്ര നിര്വേദമാപന്നോ ധര്മരാജോ യുധിഷ്ഠിരഃ
ഇതിന് ശേഷം, ബുദ്ധി വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന പന്ത്രണ്ടാമത്തെ ഭാഗമായ ശാന്തിപർവം വരുന്നു; അവിടെ ധർമ്മരാജൻ യുദിഷ്ഠിരൻ വൈരാഗ്യത്തിൽ ആകുലനായി.
ഘാതയിത്വാ പിതൄന്ഭ്രാതൄന്പുത്രാന്സംബന്ധിമാതുലാന്। ശാന്തിപര്വണി ധര്മാശ്ച വ്യാഖ്യാതാഃശാരതല്പികാഃ
പിതാക്കളെയും സഹോദരന്മാരെയും പുത്രന്മാരെയും ബന്ധുക്കളെയും അമ്മാവന്മാരെയും കൊല്ലിച്ചതിനുശേഷം, ശാന്തിപർവത്തിൽ ധർമ്മങ്ങൾ ശാരതൽപ്പികൻ വിശദീകരിച്ചു.
രാജഭിര്വേദിതവ്യാസ്തേ സമ്യഗ്ജ്ഞാനബുഭുത്സുഭിഃ। ആപദ്ധര്മാശ്ച തത്രൈവ കാലഹേതുപ്രദര്ശിനഃ
സത്യജ്ഞാനം ആഗ്രഹിക്കുന്ന രാജാക്കന്മാർ അറിയേണ്ട നിയമങ്ങൾ അവിടെ വിശദമായി പറയുന്നു; അതുപോലെ തന്നെ, കാലത്തിനും സാഹചര്യത്തിനും അനുയോജ്യമായ ആപത്ത്കാല ധർമ്മങ്ങളും വിശദീകരിക്കുന്നു.
യാന്ബുദ്ധ്വാ പുരുഷഃ സമ്യക്സര്വജ്ഞത്വമവാപ്നുയാത്। മോക്ഷധര്മാശ്ച കഥിതാ വിചിത്രാ ബഹുവിസ്തരാഃ
ഇവയെ മനസ്സിലാക്കി ഒരാൾക്ക് സകലവിദ്യയും ലഭിക്കാൻ കഴിയും; മോക്ഷധർമ്മങ്ങൾ പലവിധത്തിലും വിശദമായി ഇവിടെ പഠിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.
ദ്വാദശം പര്വ നിര്ദിഷ്ടമേതത്പ്രാജ്ഞജനപ്രിയമ്। അത്ര പര്വണി വിജ്ഞേയമധ്യായാനാം ശതത്രയമ്
പന്ത്രണ്ടാമത്തെ ഭാഗം, ജ്ഞാനികൾക്ക് പ്രിയമായത്, ഇങ്ങനെ നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു; ഈ ഭാഗത്തിൽ മൂവായിരം അധ്യായങ്ങൾ ഉള്ളതായി അറിയണം.
വിംശച്ചൈവ തഥാധ്യായാ നവ ചൈവ തപോധാഃ। ചതുര്ദശസഹസ്രാണി തഥാ സപ്തശതാനി ച
അതിനുപുറമെ ഇരുപത്തൊൻപത് അധ്യായങ്ങളും, തപസ്സിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഒൻപതും, പതിനാലായിരത്തി എഴുനൂറ് ശ്ലോകങ്ങളും ഉണ്ട്.
സപ്തശ്ലോകാസ്തഥൈവാത്ര പഞ്ചവിംശതിസംഖ്യയാ। അത ഊര്ധ്വം ച വിജ്ഞേയമനുശാസനമുത്തമമ്
ഇവിടെയും ഇരുപത്തിയഞ്ച് എണ്ണത്തിൽ ഏഴു ശ്ലോകങ്ങൾ ഉണ്ട്; അതിന് ശേഷം ഉത്തമമായ അനുശാസനം അറിയേണ്ടതാണ്.
യത്ര പ്രകൃതിമാപന്നഃ ശ്രുത്വാ ധര്മവിനിശ്ചയമ്। ഭീഷ്മാദ്ഭാഗീരഥീപുത്രാത്കുരുരാജോ യുധിഷ്ഠിരഃ
അവിടെ, ഭഗീരതിയുടെ മകനായ ഭീഷ്മനിൽ നിന്ന് ധർമ്മത്തിന്റെ നിർണയം കേട്ട ശേഷം, കുരുവംശത്തിലെ രാജാവായ യുദിഷ്ഠിരൻ തന്റെ സ്വഭാവത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
വ്യവഹാരോഽത്ര കാര്ത്സ്ന്യേന ധര്മാര്ഥീയഃ പ്രകീര്തിതഃ। വിവിധാനാം ച ദാനാനാം ഫലയോഗാഃ പ്രകീര്തിതാഃ
ഇവിടെ, ധർമ്മത്തെയും സമ്പത്തിനെയും സംബന്ധിച്ചിട്ടുള്ള നിയമപ്രകാരം നടക്കുന്ന കാര്യങ്ങൾ മുഴുവനായും വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു; വിവിധ തരത്തിലുള്ള ദാനങ്ങൾക്ക് ലഭിക്കുന്ന ഫലങ്ങളും വിശദീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.
തഥാ പാത്രവിശേഷാശ്ച ദാനാനാം ച പരോ വിധിഃ। ആചാരവിധിയോഗശ്ച സത്യസ്യ ച പരാ ഗതിഃ
അതുപോലെ, ദാനങ്ങൾക്ക് യോഗ്യരായ വ്യക്തികളും ദാനത്തിന്റെ ഉത്തമ മാർഗവും, നല്ല പെരുമാറ്റവും ശീലവും, സത്യത്തിന്റെ പരമഗതിയും ഇവിടെ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
മഹാഭാഗ്യം ഗവാം ചൈവ ബ്രാഹ്മണാനാം തഥൈവ ച। രഹസ്യം ചൈവ ധര്മാണാം ദേശകാലോപസംഹിതമ്
ഗോവിന്റെ മഹത്തായ ഗുണവും, അതുപോലെ ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ മഹത്വവും, ദേശവും സമയവും അനുസരിച്ചുള്ള ധർമ്മത്തിന്റെ രഹസ്യവും ഇവിടെ വിശദീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഏതത്സുബഹുവൃത്താന്തമുത്തമം ചാനുശാസനമ്। ഭീഷ്മസ്യാത്രൈവ സംപ്രാപ്തിഃ സ്വര്ഗസ്യ പരികീര്തിതാ
ഇതിൽ അനേകം കഥകളും ഉത്തമമായ ഉപദേശങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു; ഭീഷ്മൻ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് എത്തിച്ചേരുന്നതും ഇവിടെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഏതത്ത്രയോദശം പര്വ ധര്മനിശ്ചയകാരകമ്। അധ്യായാനാം ശതം ത്വത്ര ഷട്ചത്വാരിംശദേവ തു
ഇതാണ് പതിമൂന്നാമത്തെ ഭാഗം, ധർമ്മത്തിന്റെ നിർണയം ഉറപ്പാക്കുന്ന ഗ്രന്ഥം; ഇതിൽ നൂറ് നാല്പത്താറ് അധ്യായങ്ങൾ ഉണ്ട്.
ശ്ലോകാനാം തു സഹസ്രാണി പ്രോക്താന്യഷ്ടൌ പ്രസംഖ്യയാ। തതോഽശ്വമേധികം നാമ പര്വ പ്രോക്തം ചതുര്ദശമ്
ഇവിടെ എട്ടായിരം ശ്ലോകങ്ങൾ എണ്ണിപ്പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അതിന് ശേഷം അശ്വമേധികം എന്ന പേരിലുള്ള പതിനാലാമത്തെ ഭാഗം വരുന്നു.
തത്സംവര്തമരുത്തീയം യത്രാഖ്യാനമനുത്തമമ്। സുവര്ണകോശസംപ്രാപ്തിര്ജന്മ ചോക്തം പരീക്ഷിതഃ
അതിന്റെ ഉള്ളടക്കം സംവർത്തനും മരുത്തനും സംബന്ധിച്ച ഉത്തമമായ കഥയാണ്; പൊന്നിന്റെ നിധി ലഭിച്ചതും, പരിചിതിന്റെ ജനനവും ഇവിടെ പറയപ്പെടുന്നു.
ദഗ്ധസ്യാസ്ത്രാഗ്നിനാ പൂര്വം കൃഷ്ണാത്സംജീവനം പുനഃ। ചര്യായാം ഹയമുത്സൃഷ്ടം പാണ്ഡവസ്യാനുഗച്ഛതഃ
ശസ്ത്രാഗ്നിയിൽ കത്തിക്കഴിഞ്ഞവനെ കൃഷ്ണൻ വീണ്ടും ജീവിപ്പിച്ചതും, അശ്വമേധയാഗത്തിന് വേണ്ടി കുതിര വിട്ട് പാണ്ഡവൻ അതിനെ പിന്തുടർന്ന് നടത്തിയ യാത്രയും ഇവിടെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
തത്ര തത്ര ച യുദ്ധാനി രാജപുത്രൈരമര്ഷണൈഃ। ചിത്രാങ്ഗദായാഃ പുത്രേണ സ്വപുത്രേണ ധനംജയഃ
അവിടവിടെ രാജകുമാരന്മാരുമായി നടന്ന യുദ്ധങ്ങൾ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു; ധനഞ്ജയൻ, ചിത്രാംഗദയുടെ മകനോടും, തന്റെ സ്വന്തം മകനോടും യുദ്ധം നടത്തി.
സങ്ഗ്രാമേ ബഭ്രുവാഹേന സംശയം ചാത്ര ജഗ്മിവാന്। സുദര്ശനം തഥാഽഽഖ്യാനം വൈഷ്ണവം ധര്മമേവ ച। അശ്വമേധേ മഹായജ്ഞേ നകുലാഖ്യാനമേവ ച
ബഭ്രുവാഹനനുമായി യുദ്ധത്തിൽ ധനഞ്ജയൻ അപകടത്തിലായി; സുദർശനന്റെ കഥയും, വൈഷ്ണവകഥയും, ധർമ്മം സംബന്ധിച്ച കാര്യങ്ങളും, അശ്വമേധ മഹായാഗത്തിൽ നകുലന്റെ കഥയും ഇവിടെ ഉണ്ട്.
ഇത്യാശ്വമേധികം പര്വ പ്രോക്തമേതന്മഹാദ്ഭുതമ്। അധ്യായാനാം ശതം ചൈവ ത്രയോഽധ്യായാശ്ച കീര്തിതാഃ
ഇങ്ങനെ, ഈ അത്ഭുതകരമായ അശ്വമേധികം ഭാഗം വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇതിൽ നൂറും മൂന്ന് അധ്യായങ്ങളുമാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
ത്രീണി ശ്ലോകസഹസ്രാണി താവന്ത്യേവ ശതാനി ച। വിംശതിശ്ച തഥാ ശ്ലോകാഃ സംഖ്യാതാസ്തത്ത്വദര്ശിനാ
മൂന്നായിരം ശ്ലോകങ്ങൾ, അത്രയേറെ ശതകങ്ങളും, ഇരുപത് ശ്ലോകങ്ങളും, സത്യസന്ധരായവർ എണ്ണിയിരിക്കുന്നു.
തതസ്ത്വാശ്രമവാസാഖ്യം പര്വ പഞ്ചദശം സ്മൃതമ്। യത്ര രാജ്യം സമുത്സൃജ്യ ഗാന്ധാര്യാ സഹിതോ നൃപഃ
അതിനുശേഷം ആശ്രമവാസികം എന്ന പതിനഞ്ചാമത്തെ ഭാഗം വരുന്നു; അവിടെ രാജാവ് രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് ഗാന്ധാരിയോടൊപ്പം ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി.
ധൃതരാഷ്ട്രോശ്രമപദം വിദുരശ്ച ജഗാമ ഹ। യം ദൃഷ്ട്വാ പ്രസ്ഥിതം സാധ്വീ പൃഥാപ്യനുയയൌ തദാ
ധൃതരാഷ്ട്രനും വിദുരനും ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി; അവരെ യാത്രയയക്കുന്നതു കണ്ട സദാചാരമുള്ള പൃഥയും അപ്പോൾ അവരെ പിന്തുടർന്നു.
പുത്രരാജ്യം പരിത്യജ്യ ഗുരുശുശ്രൂഷണേ രതാ। യത്ര രാജാ ഹതാന്പുത്രാന്പൌത്രാനന്യാംശ്ച പാര്ഥിവാന്
മകനിന്റെ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച്, ഗുരുക്കൾക്ക് സേവനം ചെയ്യുന്നതിൽ ആസ്വാദനമുണ്ടാക്കി, അവിടെ രാജ്ഞി തന്റെ മക്കളെയും മുമ്മക്കളെയും മറ്റു രാജാക്കളെയും, യുദ്ധത്തിൽ വീണവരെയും കണ്ടു.
ലാകാന്തരഗതാന്വീരാനപശ്യത്പുനരാഗതാന്। ഋഷേഃ പ്രസാദാത്കൃഷ്ണസ്യ ദൃഷ്ട്വാശ്ചര്യമനുത്തമമ്
മറ്റൊരു ലോകത്തേക്ക് പോയ വീരന്മാരെ അവൾ വീണ്ടും തിരിച്ചെത്തിയതായി കണ്ടു; കൃഷ്ണമുനിയുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ അത്ഭുതകരമായ ഈ ദൃശ്യങ്ങൾ അവൾ അനുഭവിച്ചു.
ത്യക്ത്വാ ശോകം സദാരശ്ച സിദ്ധിം പരമികാം ഗതഃ। യത്ര ധര്മം സമാശ്രിത്യ വിദുരഃ സുഗതിം ഗതഃ
ദുഃഖം ഉപേക്ഷിച്ച് ഭർത്താവിനോടൊപ്പം പരമസിദ്ധി നേടി; ധർമ്മത്തിൽ ആശ്രയമിട്ട വിദുരനും ഉത്തമഗതിയിൽ എത്തി.
സംജയശ്ച സഹാമാത്യോ വിദ്വാന്ഗാവല്ഗണിര്വശീ। ദദര്ശ നാരദം യത്ര ധര്മരാജോ യുധിഷ്ഠിരഃ
സഞ്ജയനും അവന്റെ മന്ത്രിമാരും, ജ്ഞാനിയും ആത്മസംയമനമുള്ള ഗാവൽഗണനും, ധർമ്മരാജാവായ യുദിഷ്ഠിരൻ ഇരുന്ന സ്ഥലത്ത് നാരദനെ കണ്ടു.
നാരദാച്ചൈവ ശുശ്രാവ വൃഷ്ണീനാം കദനം മഹത്। ഏതദാശ്രമവാസാഖ്യം പര്വോക്തം മഹദദ്ഭുതമ്
നാരദനിൽ നിന്ന് വൃഷ്ണികൾക്കിടയിൽ ഉണ്ടായ മഹത്തായ വധത്തെക്കുറിച്ച് അവൻ കേട്ടു. ഇതാണ് 'ആശ്രമവാസം' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന അത്ഭുതകരമായ സംഭവങ്ങൾ.